Birkaç ay önce, bir Doğu Afrika şehrini ziyaret ediyordum
ve trafikte sıkışıp kalmıştık.
Bir satıcı yarı açık pencereme
bir alfabe sayfası ile aniden yanaştı.
Alfabe sayfasına hızlı bir bakış attım
ve kızımı düşündüm.
Alfabeyi yere serip sonra onunla oynayarak
ona alfabeyi öğretmenin
ne kadar güzel olabileceğini düşündüm.
Sonra trafik biraz açıldı ve bir kopyasını kaptım
ve devam etttik.
Alfabe sayfasını iyice açıp daha detaylı bir şekilde
inceleme fırsatım olunca anladım ki
bunu kızıma öğretirken kullanmayacaktım.
Aldığım için pişman oldum.
Neden mi?
Alfabeye bakmak bana Afrika'daki eğitim içeriğinin
çok fazla değişmediği
gerçeğini hatırlattı.
Seneler önce benzer bir alfabe sayfası üzerinden bize eğitim verilmişti.
Bu yüzden yıllarca mücadele ettim.
Gerçekliğim ve gittiğim okullarda aldığım resmi eğitimi
bağdaştırmak için mücadele ettim.
Kimlik krizlerim vardı.
Gerçekliğime baktım.
Atalarıma baktım, soy ağacıma saygısızca baktım.
Hayatımın bana sunacağı şeyler için çok az sabrım vardı.
Niçin?
"Elmanın E'si"
dünyanın elma yetişen yerlerinde
yaşayan çocuklar içindi;
beslenme çantalarında elma olan çocuklar,
anneleri ile birlikte manava giden
ve renk renk her boyutta elma gören çocuklar.
Böyle bir alfabe sayfasıyla
çocuğu eğitimle tanıştırmak
eğitimin ana fonksiyonlarından birini yerine getirir;
öğreneni çevresine karşı
duyarlı hale getirir
ve değer katması için merakını cezbeder.
Benim durumumda,
büyüdüğüm zaman ve yerlerde Afrika'da
elma egzotik bir meyveydi.
Yılda bir veya iki kez,
kahverengi noktalı sarımsı elmaları yiyebilirdim;
binlerce mil ötedeki depolardan sınıflandırılarak
bana gelen elmalar.
Finansal durumu iyi olan ailemle
şehirde büyüdüm,
yani beni gerçeğim buydu,
tamamen aynı şekilde
"cassava fufu" veya "ugali" Amerika, Çin veya Hint mutfağında
yaygın değiller...
Elmalar gerçekliğimin bir parçası sayılmazdı.
Bunun bana yaptığı etki şuydu,
"Elmanın E'si" ile eğitime adım atmam,
eğitimi soyutlaştırdı.
Ulaşamayacağım bir şey haline geldi,
yabancı bir konsept,
o şeyi bilen insanlardan sürekli doğrulama isteyeceğim
ancak bu şekilde
ilerleme kaydedebileceğim bir fenomen haline geldi.
Bu bir çocuk için zordur; herkes için zor olur.
Ben büyürken ve akademik olarak ilerlerken
benim gerçekliğim eğitimimden ayrıldı.
Tarihte bana
İskoç kaşif Mungo Park'ın Nijer Nehrini keşfettiği öğretildi.
Bu beni rahatsız etti.
Büyük büyük annem ve babam
Nijer Nehri kıyısına çok yakın büyümüş.
(Kahkaha)
Burunlarının dibindeki nehrin keşfedilmesi için binlerce mil uzaktan
Avrupa'dan birinin gelmesi mi gerekti?
(Kahkaha)
Hayır!
(Alkış ve tezahüratlar)
Onlar zamanlarında ne yaptılar?
(Kahkaha)
Oyunlar oynayıp taze yer elması kavurup
kabile savaşı mı yaptılar?
Anladımki eğitimim beni başka bir yere gitmem için için hazırlıyor
o eğitimin ait olduğu başka bir çevreye bir şeyler vermem için.
Bu benim çevrem, büyüdüğüm yer ve zaman değildi.
Ve bu devam etti.
Bu felsefe Afrika'da okuduğum
tüm zaman boyunca çalışmalarımın altını çizdi.
Bir fikir değişikliğine gitmem
çok deneyim ve bazı çalışmalar gerektirdi.
Dikkat çekici birkaç tanesini sizlerle paylaşacağım.
Doktora eğitimim için
Washington, DC'deydim,
Dünya Bankası Afrika Bölgesi bölümünde bir danışmanlık pozisyonunda işe girdim.
Günlerden bir gün,
ben ve yöneticim bir proje üzerinde konuşuyorduk
ve belli bir Dünya Bankası projesinden bahsetti.
Nijerya'da sürdürülebilirliği risk altında ve milyonlarca dolara mal olacak
geniş ölçekli
bir sulama projesi.
Bu projenin sürdürülemediğini söyledi,
kurulan tüm paketlerin bozulduğundan bahsetti.
Ardından başka bir özel projeden bahsetti,
Dünya Bankası projesinin başarısız olduğu aynı Nijer Cumhuriyetinde
daha önce başarılı olan geleneksel bir sulama yöntemi.
Bu benim ilgimi çekti.
Detaylı bir araştırma yaparak
Tassa'yı öğrendim.
Tassa geleneksek bir sulama metodu
20-30 cm genişliğinde ve 20-30cm derinliğinde delikler
tarım yapılacak tarlanın üzerine kazılır.
Küçük bir baraj tarlanın çevresine yapılır
ve tarlanın yüzey alanı boyunca ürünler ekilir.
Yağmur yağdığında
delikler suyu depolayabilir
ve bunlar bitkilerin su ihtiyacını karşılayacak uygunlukta olur.
Bitki hasata kadar ihtiyaç duyduğu miktarda
suya ulaşabilir.
Nijerya'nın %75'i kavruk çöldür,
bu bir ölüm kalım meselesi
ve yüzyıllardır kullanılmakta.
Yapılan bir çalışmada
bir deneyde iki benzer arazi kullanıldı,
birinci arazide
Tassa tekniği kullanılmadı.
Benzer tarlalar.
Diğeri üzerinde Tassa tekniği uygulandı.
Ardından her iki tarla üzerine aynı tahıllar ekilmiştir.
Hasat zamanı boyunca,
Tassa tekniği uygulanmayan tarlada
hektar başına 11 kilogram akdarı hasadı yapıldı.
Tassa tekniği uygulanan tarlada ise
hektar başına 553 kilogram mahsül alındı.
(Alkışlar)
Araştırmaya ve kendime baktım.
''12 yıldır tarım üzerine okuyorum,
ilk okuldan 12. sınıfa kadar, Doğu Afrika'da söylediğimiz gibi,
Batı Afrika'da SS3 veya 12. sınıf.
Hiç kimse bana
geleneksel Afrika'da ürün yetiştirme ve hasat
konusunda hiçbir şey öğretmedi
ki bunlar artık başarılı bir şekilde kullanılacak,
ayrıca Batı'dan ithal edeceğimiz şeylerin başarılı olması çok zor.
İşte bu zorluğu öğrendiğim zaman,
Afrika' nın müfredat sorununu
hayat mücadelemi buna adamaya başladım,
Afrika'nın bilgi sistemi üzerine çalışmaya, araştırma yapmaya
ve sektörler, sanayiler çapında
eğitim, araştırma ve siyasette
yaygınlaşmasını savunmaya.
Dünya Bankası'nda başka bir sohbet ve deneyimimde
ne yöne gideceğim konusunda nihai kararı vermemi sağlayan şeydi,
yapılacak en kârlı araştırma olmasa da
tamamen inandığım şeyle ilgiliydi.
Bir gün yöneticim Afrika'ya gitmek istediğini söyledi,
Dünya Bankası kredi ve proje müzakereleri yapmak istiyordu.
Etkilenmiştim, nedenini sordum.
Dedi ki; ''Afrika'ya gittiğim zaman
o kadar kolay ki.
Washington DC'de kredi döküman ve proje teklifimi yazıyorum,
Afrika'ya gidiyorum ve hepsi imzalanıyor.
En iyi anlaşmayı sağlıyorum ve dönüyorum.
Patronlarım benden çok memnun.''
Sonra dedi ki: ''Asya'ya gitmekten nefret ediyorum...''
Bir ülkeden bahsetti, Asya ve bazı Asya ülkeleri.
''Beni ülkelerine en iyi anlaşmayı sağlamak için tutuyorlar.
En iyisini alıyorlar.
Bana şu maddenin bizim çevremizde işe yaramayacağını
söylüyorlar.
Bu bizim değil, Batı'nın gerçekliği.
Bana diyorlar ki 'Bunu halledecek
yeterince uzmanımız var.
Sizin yeterince uzmanınız yok.
Amacımızı biliyoruz.'
Bunlarla uğraşıp duruyorlar.
Bitirene kadar da en iyi anlaşmayı sağlamış oluyorlar
ama çok yoruldum ve banka için en iyi anlaşmayı almak istemiyorum
ayrıca bu iş.''
''Gerçekten mi? Peki'' dedim içimden.
Bir Afrika ülkesinde müzakere masasında oturduğum için
ayrıcalıklıydım.
Yaz boyunca danışmanlık işini yapardım,
doktora öğrencisi olduğumdan beri.
Sonra Dünya Bankası ekibiyle seyahat ettim,
organizasyonel konularda yardım etmek isteyen biri olarak.
O müzakere masasına oturdum.
Yanımda genellikle Avrupalı Amerikanlar vardı, DC'den.
Masanın diğer yanındaki Afrikalı kardeşlerime baktım.
Gözlerindeki tedirginliği görebiliyordum.
Mungo Park'ın büyük büyük torunlarına
sunacak hiçbir şeyleri olmadığını düşünüyorlardı,
''Elmanın E'si''ndeki elmanın sahiplerine.
Orada usulca oturdular ve ''Hadi imzalayalım.'' dediler,
''Bilgi sizde, hepsini biliyorsunuz.
Nereyi imzalıyoruz? Gösterin imzalayalım.''
Onların sesleri yoktu, kendilerine inanmıyorlardı.
Pardon.
Böylece
bunu 10 yıldır yapıyorum.
Afrika' nın geleneksel, otantik, orijinal bilgi sistemi üzerinde
araştırma yapıyorum.
Bunun uygulandığı az sayıda vakada,
inanılmaz başarı oranları elde edildi.
Gacaca'yı düşünüyorum.
Soykırım sonrasında kullanılan
Rwanda'nın geleneksel yargı sistemi.
1994'te soykırım sona erdiğinde,
Rwanda'nın milli yargı sistemi çökmüş durumdaydı:
Ne hakim ne de soykırıma ilişkin savunma yapacak avukatlar vardı.
Rwanda hükümeti bir fikir geliştirdi,
Gacaca olarak bilinen geleneksel yargı sistemini yeniden tedavüle soktu.
Gacaca toplum temelli bir sistem,
toplumun üyeleri bir araya gelerek
dürüstlüğü kanıtlanmış kadın ve erkekleri
işlenen suçlarda avukatlık yapmak üzere seçerler.
2012'de Gacaca soykırım davalarını sonlandırana dek
12.000 toplum temelli mahkeme 1.2 milyon dava görmüştü.
Bu bir rekor.
(Alkış)
Daha da önemlisi Gacaca Rwanda'nın geleneksel ilkelerini öne çıkardı;
uzlaşma ve yeniden bütünleşme,
Gacaca modern Batı sistemini destekleyen
ağır ceza sistemlerine karşıydı.
Karşılaştırmasam da Rwanda'nın geleneksel felsefesini
öne çıkarttığını belirtmek istiyorum.
Tanzanya'nın eski devlet başkanı
Mwalimu Julius Nyerere -
(Alkış)
insanları geliştiremeyeceğimizi söylerdi.
İnsanlar kendilerini geliştirirler.
Ona katılıyorum.
İnanıyorum ki
Afrika'nın dönüşümü, ilerlemesi
gerek eğitim, gerek araştırma gerek sektörel veya siyasal alanda olsun
Afrika'nın geleneksel, otantik, orijinal, kendine özgü bilgi birikimi
bunu anlamakta, doğrulamakta ve yaygınlaştırmada yatıyor.
Bu Afrika için kolay olmayacak.
Kendilerine ne yapması, ne düşünmesi söylenmesine alışmış bir halk için
hiç kolay olmayacak,
uzun zaman başkalarının entelektüel rehberliğe,
talimatlarına maruz kalmış,
bunlar ki koloni efendileri
yardım sanayisi ve uluslararası medyacılık.
Ancak bu ilerlememiz için yapmamız gereken bir görev.
Joseph Shabalala'nın sözleri bana güç verdi,
kendisi Laydsmith Black Mambazo Güney Afrikan korosunun kurucusu.
Önümüzdeki görevin hiçbir zaman içimizdeki güçten
daha büyük olmadığını söyledi.
Bunu yapabiliriz.
Kendi kendimizi küçümsemeyi bırakabiliriz.
Gerçekliğimiz ve bilgimiz üzerine değer koymayı öğrenebiliriz.
Teşekkürler.
Çok teşekkürler (Svahilice)
(Alkışlar)
Teşekkürler, teşekkürler.
(Alkışlar)