U informova mbi termetin ne Haiti ndermjet Skype.
Bashkeshortja ime me dergoi nje mezash,
"Uou, termet,"
dhe pastaj u zhduk per 25 minuta.
Ishin 25 minuta terrori
qe mijera njerez ne Sh.B.A ndjene.
Kisha frike mos ndodhte cunami;
ajo cka nuk mendova
ishte se kishte nje tjeter terror me te madh ne Haiti,
dhe kjo ishte shembja e ndertesave.
Te gjithe i kemi pare fotografite
te ndertesave te prishura ne Haiti.
Keto jane pamje qe ka fotografuar bashkeshkortja ime
disa dite pas termetit,
ndersa une isha duke vajtur ne D.R ne vend.
Ky eshte pallati kombetar --
ekuivalenti i Shtepise se Bardhe,
Ky eshte supermarketi me i madh ne Karaibe
ne kulmin e pazarit.
Ky eshte nje kolegj per infermieri
jane 300 infermiere qe studiojne.
Spital qendror ngjitur
qe shfaqet kryesisht i pademtuar.
Kjo eshte Ministria e Ekonomise dhe Financave.
Te gjithe kemi degjuar
mbi humbjen e madhe njerezore
ne termetin e Haitit,
por nuk kemi degjuar mjaftueshem
se pse humben kaq shume jete.
Nuk kemi degjuar
se pse deshtuan ndertesat.
Ne fund te fundit ishin ndertesat,
dhe jo termeti,
qe vrane 220.000 njerez
qe plagosen 330.000
qe zhvendosen 1.3 milion njerez,
qe prene ushqimin
ujin dhe furnizimet
per nje komb te tere.
Kjo eshte katastrofa me e madhe ne nje zone metropolitane
per dekada,
dhe nuk ishte nje katastrofe natyrale --
ishte nje katastrofe e inxhinierise.
AIDG po punon ne Haiti
qe prej 2007,
duke i siguruar mbeshtetje inxhinierike dhe biznesi
ne bizneset e vogla.
Dhe pas termetit, filluam te sjellim inxhiniera mbi termete
per te zbuluar se pse shembeshin ndertesat,
per te ekzaminuar cfare eshte e sigurte dhe cfare jo.
Duke punuar me MINUSTAH,
i cili eshte misioni i K.B ne Haiti,
me Ministrine e Puneve Publike,
me OJQ te ndryshme,
inspektuam perreth 1.500 ndertesa.
Inspektuam shkolla
dhe rezidenca private.
Inspektuam qendra mjekesore
si dhe magazina ushqimi.
Inspektuam ndertesa qeveritare.
Kjo eshte Ministria e Drejtesise.
Pas asaj dere
ndodhet Arkiva Gjyqesore Kombetare.
Personi tek dera, Andre Filitrault--
i cili eshte drejtori
i Qendres se Kerkimeve Nderdisiplinore per Inxhinierine e Termeteve
ne Universitetin e Bufalos --
po e ekzaminonte ate per te pare nese ishte e sigurte
per te rikuperuar arkivat.
Andre me tha,
pasi kemi pare keto ndertesa te deshtojne
perseri dhe perseri ne te njejten menyre,
se ketu nuk ka kerkime.
Nuk ka asgje ketu qe ne nuk e dime.
Pikat e deshtimit ishin te njejta:
muret dhe traret nuk ishin te lidhura ne menyren e duhur me kollonat--
ky eshte nje tra catie qe varet jashte nderteses--
struktura te konsole,
ose struktura asimetrike,
qe tronditeshin ashper dhe binin,
materiale ndertimi te varfra,
me beton te pamjaftueshem,
me pak ngjeshje neper blloqe,
armatura te buta,
armatura te cilat ishin te ekspozuara ndaj kohes dhe ishin ndryshkur.
Dhe ka nje zgjidhje
per te gjitha keto probleme.
Dhe ne dime si te ndertojme sic duhet.
Kjo u provua ne Kili,
pak a shume nje muaj me vone,
kur nje termet me magnitute 8.8
ndodhi ne Kili.
Ajo eshte 500 here me shume
se fuqia e 7.0
qe ndodhi ne Port-au-Prince--
500 here me fuqi me te madhe,
por me vetem nen nje mije viktima.
E pershtatur per dendesine e popullsise,
qe eshte me pak se nje perqind
te impaktit qe pati termeti i Haitit.
Cila ishte diferenca
midis Kilit dhe Haitit?
Standarte sizmike
dhe murature te izoluar,
ku ndertesat funksionojne si nje e tere--
muret dhe kolonat
catite dhe pllakat
lidhenin bashke per te suportuar njera tjetren--
ne vend qe te ndaheshin ne pjese dhe te rrezoheshin.
Nese mund te shihni kete ndertesen ne Kili,
eshte e ndare ne mes,
por nuk eshte nje grumbull rrenojash.
Kilianet kane ndertuar me murature te izoluar
per dekada.
Momentalisht, AIDG eshte duke punuar me Inxhinierat Konsultues te KPFF,
Arkitekture per Humanitetin,
per te nxitur trajnimin mbi muraturen e izoluar
ne Haiti.
Ky eshte Xantus Daniel;
ai eshte nje murator,
nje punetor i thjesht ndertimi, jo pergjegjes,
i cili ndoqi nje nga trajnimet tona.
Ne punen e tij te fundit ishte duke punuar me shefin e tij,
ku ata filluan te benin derdhjen e kollonave gabim.
Ai e mori shefin e tij vecmas,
dhe i tregoi materialet mbi muraturen e izoluar.
Ai i tregoi, "Nuk kemi pse e bejme kete gabim.
Nuk do na kushtoj me shume
per ta bere ne menyren e duhur."
Dhe ata e ribene ate ndertese.
E lidhen armaturen ne menyren e duhur,
e bene derdhjen e kollonave ne menyren e duhur,
dhe ajo ndertese ishte e sigurte.
Dhe cdo ndertese
qe do ndertojne ne vazhdim
do jete e sigurte.
Per tu siguruar qe keto ndertesa jane te sigurta,
nuk do duhet politike--
Do duhet te arrijme
te ulim muratoret ne toke
dhe ti ndihmojme te mesojne teknikat e duhura.
Ekzistojne shume grupe qe e bejne kete.
Dhe ky personi me jelek,
Craig Toten,
ai e ka shtyre perpara
per te dorezuar dokumentacionin neper grupe qe e bejne kete.
Permes Haitit te Instalimeve te reja elektrike
permes Ndryshimit te Ndertimit, Arkitektures dhe Humanitetit,
AIDG,
ekziston mundesia
per te arritur
30.000 -- 40.000 muratore
neper gjithe shtetin
dhe te krijojme nje levizje per ndertimin e duhur.
Nese arrini tek njerezit ne terren
ne kete menyre bashkepunimi
eshte shume e perballueshme.
Per miliardat qe shpenzohen ne rikonstruksion,
mund te trajnoni muratore
per disa dollare ne cdo shtepi
qe ata perfundojne te ndertojne gjate jetes tyre.
Perfundimisht, ka dy menyra
per te rindertuar Haitin;
menyra ketu siper
eshte menyra qe Haiti po nderton per dekada.
Menyra ketu siper
eshte nje ndertese e ndertuar dobet
qe do shkatarrohet.
Menyra ketu poshte eshte ndertimi me murature te izoluar,
ku muret jane te lidhura bashke,
ndertesa eshte simetrike,
dhe do t'i mbijetoje termetit,
Per te gjithe katastrofen,
ekziston nje mundesi ketu
per te ndertuar shtepi me te mira
per gjeneraten e ardhshme,
ne menyre qe kur termeti i rradhes te godase,
eshte nje katastrofe--
por jo tragjedi.
(Duartrokitje)