Арифметиканын эң алгачкы баскычтарынан баштап
"барабар" белгиси менен таанышпыз.
1+1=2 сымал туюнтмаларды көргөн чыгарсыз.
Азыркы күндөрдө, көптөгөн адамдар барабар белгиси туюнтманын
жообун көрсөт дегенди билдирет деп ойлонушу мүмкүн.
1 кошуу 1 бул көнүгүү.
Барабар белгиси "мага жообун бер" дегенди билдирет. Жана 1 кошуу 1 бул 2.
Чынында, барабар белгиси андайды билдирбейт.
Чынында, барабар белгиси эки барабардыкты салыштырып турат.
Биз 1 кошуу 1 барабар 2 деп жазууда,
мындайча айтканда, барабардыктын сол
жагындагы туюнтма оң жактагы
туюнтмага так барабар экенин түшүндүрөт.
Буга чейин жазып кеткендей, 2 барабар 1 кошуу 1ге.
Бул эки нерсе бири-бирине барабар.
2 барабар 2ге деп жазсам болот.
Бул туп-туура айтуу.
Бул эки нерсе барабар.
Жана 1 кошуу 1 барабар 1 кошуу 1 деп да жазсам болот.
1 кошуу 1 кемитүү 1 барабар 3 кемитүү 2 деп жазсам болот.
Баары тең барабар туюнтмалар.
Сол жагындагы нерсе
1 кошуу 1 кемитүү 1 бул 1ге барабар.
Баары тең брбр туюнтмалар.
Эми, мен силерди сандарды салыштыруунун
башка жолдору менен таныштырам.
Барабардыктын эки жагы тең бирдей туюнтмага ээ болгондо,
барабар белгисин коём.
Эми, барабардыктын эки жагы ар кандай туюнтмага
ээ болгон учурун карайлы.
Бизде 3 жана 1 сандары бар дейли
жана аларды салыштыралы.
3 жана 1 бири-бирине барабар эмес.
Чынында, булар бири-бирине барабар эмес деп
ырастасам болот.
Ошондо, 3 барабар эмес 1ге деп айта алам.
Мисалы, мен кайсынысы чоң жана кайсыны кичине экенин
тапкым келди дейли.
Салыштыруу үчүн, кайсынысы чоң экенин айтууга,
мага бир белги керек.
Ал символ кайсынысы чоң экенин көрсөтүп турат.
Мындайча айтканда, үч бирден чоң деп окулмак.
3 бул чоңураак туюнтма.
Эгерде сиз бул символдун түшүндүрмөсүн унута берсеңиз,
Чоңураак туюнтма ачык жеринде турат.
Буну сиз жебе катары карасаңыз болот,
же символдун бир түрү катары, бирок бул чоңурак жагы.
Бул жагы кичине, кичине чекит
жана бул жагында чоң жагы, чоңураак туюнтма
чоң жагында жайгашат.
Ошондо, бул "3 чоң..."
ылдыйраак жазайын
3 чоң 1ден деп окулат.
Кайрадан, бул жакта сандар болбошу керек.
Түшүндүрмөсүн жазайын.
1+1+1 чоң 1ден дейли
деп жазсам болот.
Бул - салыштыруу.
Бирок башка жол менен жазсакчы?
5 менен 19ду салыштыралы
дейли.
Бул жакта чоңураак символу коюлбайт.
5 19дан чоңураак деген бул туура эмес.
Бирок мен 5 19га барабр эмес деп айта алам.
Бул ырастоону айта алам.
Бирок экоонун ортосунда кайсыны чоң жана
кайсыны кичине деп ырастасамчы?
Мейли, 5 19дн кичинерээк
деп айтмакмын.
Мен ... ылдыйрак жазайын
"5 19дан" кичине деп жазгым келди.
Ушуну айткым келди.
Бирок биз "кичине" деген сөздү математикалык жол менен
жазышыбыз керек.
Макул, эшер бул "чоңураак" болсо, анда
ошонун эле тескерисин алсак, ошол эле маанини билдирет.
Кайрадан жазып көрөлү,
чекит кичине туюнтманы көрсөтсө,
символдун чоң жагы чоң туюнтманы көздөйт.
Бул жакта 5 кичине чоңдук, ошондо
мен чекитти 5ти көздөй каратам.
Жана 19 чоңураак, ошондо ачык жагын 19га көздөйм.
ошондо бул "5 кичине 19дан" деп окулат.
5 19дан кичине чоңдук.
Буну 1+1 кичине 1+1+1
деп жаза алам.
Бул чоңдук, 1+1 кичине 1+1+1 ден
деген туура.