♪ [âm nhạc] ♪
[Joana] Để hiểu rõ hơn về cách đưa ra lựa chọn,
đầu tiên ta cần biết những yếu tố
ảnh hưởng đến việc ra quyết định.
Và không phải mọi yếu tố đó đều nằm trong sự kiểm soát của chúng ta.
Thế giới luôn quyết định giá cả cho cả hàng hóa lẫn dịch vụ
một cách liên tục và vô hình.
Ví dụ giá của ly cà phê
phụ thuộc vào rất nhiều yếu tố,
như văn hóa, nhân khẩu học, giá cà phê hạt, thời tiết,
cung và cầu về dầu mỏ,
thậm chí giá thuê cao của tiệm cà phê bên cạnh.
Bạn hiểu rồi chứ!
Tất cả những hoạt động kinh tế này được đơn giản hóa một cách kỳ diệu
thành giá cho một ly cà phê.
Thế còn tiền lương, tức giá cho 1 giờ làm việc thì sao?
Dĩ nhiên mức lương còn tùy thuộc vào kỹ năng và nỗ lực của bạn.
Song mức lương còn tùy thuộc vào rất nhiều yếu tố ngoài sự kiểm soát.
Ví dụ cầu về dịch vụ của bạn,
sự cạnh tranh trong khu vực, thậm chí sự hấp dẫn của công việc nữa.
Ngày nào bạn cũng đưa ra nhiều quyết định mua sắm,
sau khi so sánh giữa hàng trăm hàng hóa và dịch vụ khác nhau.
Có rất nhiều sự lựa chọn.
Để đơn giản hóa, hãy nghĩ đến điều mà bạn sẽ làm
nếu có ngân sách 50 đô la một tuần để chi cho hai món hàng:
cà phê và pizza.
Cà phê có giá 5 đô la, còn pizza có giá 10 đô la.
Vậy pizza có giá gấp đôi giá của cà phê.
Có nhiều tổ hợp cà phê và pizza khác nhau
mà bạn có thể mua với số tiền này.
Ta sẽ thể hiện một số lựa chọn trên biểu đồ nhé.
Trên trục x, ta có lượng chiếc pizza mỗi tuần.
Trên trục y, ta có lượng ly cà phê mỗi tuần.
Bạn có thể mua 2 ly cà phê và 4 chiếc pizza,
4 ly cà phê và 3 chiếc pizza,
5 chiếc pizza nhưng 0 ly cà phê,
hay 10 ly cà phê và 0 chiếc pizza.
Khi nối những lựa chọn khác nhau
thể hiện cách tiêu dùng 50 đô la,
bạn sẽ có một đường thẳng.
Đây là đường ràng buộc chi phí của bạn.
Đường này thể hiện tất cả những tổ hợp cà phê và pizza khả thi
mà bạn có thể mua
bằng ngân sách đã cho với giá cà phê và pizza như trên.
Đường ngân sách này cũng chia tách phần bạn có thể mua
và phần bạn không thể mua.
Bạn ước mình có thể mua 2 ly cà phê và 6 chiếc pizza,
hay 4 ly cà phê và 10 chiếc pizza.
Nhưng các tổ hợp này đều vượt ngân sách.
Rất tiếc!
Tất cả những tổ hợp này đều tốn nhiều hơn số tiền bạn có.
Vậy là không thể mua các tổ hợp đó
bằng ngân sách đã cho với giá cà phê và pizza như trên.
Các tổ hợp cà phê và pizza thấp hơn đường ngân sách
đều trong tầm chi tiêu.
Vậy là có thể mua các tổ hợp đó
nếu bạn muốn.
Đường ràng buộc ngân sách cũng phản ánh cách thị trường thay đổi
giữa hai mặt hàng.
Hãy nhớ rằng, pizza đắt gấp 2 lần cà phê.
Ta có hiểu đơn giản thế này:
giá 1 chiếc pizza tương đương giá 2 ly cà phê.
Bạn sẽ thấy điều này trên độ dốc của đường ràng buộc ngân sách
là 2 nhé.
Ồ, thực ra là -2
nhưng ta ít chú ý đến dấu âm này.
Dù vậy dấu âm nhắc ta rằng để có thêm một mặt hàng
thì buộc phải từ bỏ vài mặt hàng khác.
Khi cà phê có giá 5 đô la, pizza có giá 10 đô la,
thì nếu muốn thêm 1 chiếc pizza,
bạn phải từ bỏ 2 ly cà phê.
Nếu điều này khiến bạn nghĩ đến chi phí cơ hội,
thì bạn đã đúng rồi đó!
Độ dốc của đường ràng buộc ngân sách là chi phí cơ hội của pizza.
Liệu sự đánh đổi này có thay đổi nếu ngân sách của bạn tăng lên?
Giả dụ bạn tìm được tờ 20 đô la trong túi áo khoác
và giờ bạn có 70 đô la để chi tiêu cho 2 mặt hàng này thì sao?
Không đâu nhé! Sự đánh đổi được đưa ra theo giá thị trường.
Thay đổi trong thu nhập của bạn không ảnh hưởng đến
giá của những hàng hóa liên quan.
Chắc chắn, bạn sẽ có đủ tiền để lựa chọn
mọi tổ hợp tiêu dùng trong tổng 70 đô la.
Bạn có thể thấy điều này
khiến đường ràng buộc ngân sách dịch chuyển ra ngoài.
Nhưng, 2 ly cà phê
đổi lấy 1 chiếc pizza vẫn sẽ giữ nguyên.
Bởi thị trường vẫn định giá hai mặt hàng này
trong mối quan hệ như trước đây.
Sự đánh đổi này chỉ thay đổi
khi mức giá của 2 mặt hàng liên quan thay đổi.
Hãy nghĩ xem điều gì sẽ xảy ra,
nếu nhờ điều kiện thời tiết cực kỳ tốt,
mà giá cà phê giảm từ 5 đô la xuống 2.5 đô la.
Liệu sự đánh đổi trên thị trường có còn như trước?
Không.
Lúc này pizza đã đắt gấp 4 lần cà phê.
Vậy bạn có thể mua 4 ly cà phê
nếu không ăn 1 chiếc pizza.
Điều này sẽ khiến đường ràng buộc ngân sách xoay ra ngoài.
Vì giá pizza không đổi,
giờ hãy để ý nhé: lượng pizza bạn có thể mua
không thay đổi, ngay cả khi bạn không mua cà phê.
Bạn vẫn chỉ có thể mua 5 chiếc pizza.
Nhưng, nếu dành tất cả ngân sách để mua cà phê,
thì hãy xem số ly cà phê bạn có thể mua thêm này!
Bạn có thể mua 20 ly cà phê mỗi tuần.
Thế là nhiều cà phê lắm đấy!
Để ý mức giá pizza
so với giá cà phê nhé!
Lúc này độ dốc của đường ràng buộc ngân sách mới
là 4 rồi.
Hàng ngày chúng ta đều đưa ra nhiều lựa chọn.
Thứ chúng ta thực sự có thể mua
dựa trên thu nhập cá nhân và giá cả hàng hóa, dịch vụ;
đây là những yếu tố vô cùng quan trọng ảnh hưởng đến quyết định của chúng ta.
Ngoài ra, nhiều yếu tố khác cũng không kém phần quan trọng
và đó là sự ưu tiên của chúng ta.
Chúng ta sẽ tìm hiểu những vấn đề này sau nhé!
[Lời dẫn] Bạn sắp thành thạo kiến thức về kinh tế học rồi.
Để nhớ bài tốt hơn,
hãy thực hành một số yêu cầu thực hành.
Còn nếu đã sẵn sàng nghiên cứu kinh tế vĩ mô,
hãy nhấn chọn video tiếp theo.
Bạn vẫn còn ở đây sao?
Hãy xem thêm những video khác
của Marginal Revolution University nhé!