Bu, Mabel.
Mabel; ağustos böcekleri, pis kokulu böcekler ve tahta kuruları ile
aynı düzene sahip, küçük bir böcek olan yaprak bitidir.
Tüm bu böcekler avlarını deler ve onların yaşamsal sıvılarını emer.
Yaprak bitlerinin avı ise bitkilerdir.
Yaprak bitlerinin peşinde olduğu şey bitkinin içinde gömülüdür,
bir uçtan diğer uca dizilmiş tek hücreli tüplerde akıp giderler.
Bunlara süzgeç tüpleri adı verilir ve hepsi birlikte,
bitkinin en değerli kaynağı için boru tesisatını oluştururlar: öz su.
Öz su çoğunlukla su ve şekerden oluşur.
Bazı türlerin öz suyunun bir litresi, bir teneke kola kadar şekerlidir.
Fotosentez sürekli şeker üretir.
Onu, süzgeç tüplerinde çok yüksek -- araba lastiğinden 9 kat daha fazla --
basınç üreten kimyasal bir "pompa" olarak düşünebilirsiniz.
Mabel beslenmek için uzun, esnek bir iğne olan boyuncuğunu kullanır.
Onu bitki hücreleri arasındaki dokuya yavaşça sokar,
ta ki süzgeç tüplerinden birisini delene kadar.
Öz su basınç altında olduğu için,
Mabel'ın onu bitkiden emmesine bile gerek kalmıyor.
Yalnızca kafasında bir kapakçık açıyor
ve basınç da öz suyu sindirim sistemine itiyor.
Poposundan çıkan şeye daha sonra geleceğiz fakat şu an için
bitkilerin delinmek ve içilmek istemediklerini bilmelisiniz.
Bu yüzden kendilerini savunmaya çalışırlar.
Savunmalardan birisi öz suyun kendisidir.
Bunun nasıl işe yaradığını görmek için sabit bir öz su akıntısının
diğer bazı böceklerdeki sindirim sistemi yolunu varsayımsal olarak ele alalım.
Öz su böceğin hücrelerine dokunduğunda onun yüksek şekerli içeriği
hücredeki suyu osmoz aracılığıyla dışarı çıkmaya teşvik eder;
tam olarak tuzun, salyangozdaki suyu çıkmaya teşvik ettiği gibi.
Böceğin içinden ne kadar çok öz su geçerse, böcek o kadar çok su kaybeder.
Sonuç olarak kurur ve ölür.
Ancak Mabel'ın bağırsakları sükraz adlı bir enzimle kaplıdır,
bu enzim iki sakaroz molekülünü,
fruktoz ve bu üç birimli şekerden birini içeren bir moleküle dönüştürür.
Mabel enerji için fruktozu yakar ve üç birimli şekeri geride bırakır.
Peki bu ona nasıl yardımcı oluyor?
Öz suda ne kadar çok şeker molekülü çözünürse,
Mabel'ın hücrelerinden de o kadar çok su emebilir.
Mabel, öz sudaki şeker moleküllerinin sayısını azaltarak,
öz suyun hücrelerinden su emme becerisini azaltır.
Bitki öz suyu nötrleşti.
Bu demek oluyor ki, Mabel çoğalması için gereken tüm enerjiyi alarak
günlerce beslenebilir.
Bazı yaprak bitlerinin olağanüstü bir yaşam döngüleri vardır.
Örneğin, yeşil şeftali biti.
Sonbaharda erkekler ve dişiler eşleşir ve dişiler yumurtlar.
Ama ilkbaharda yumurtalar çatladığında çıkan tüm yarı ergin böcekler dişidir.
Bu dişiler olgunluğa eriştiğinde yumurtlamazlar.
Bunun yerine, genç kalmak için doğururlar, yani kendi klonlarını doğururlar.
Üstelik onlar da yine kendi klonlarına hamiledir.
Bu dişi yaprak bitleri, içeride aynı anda kendilerini oluşturan
iki jenerasyon bebek yaprak biti klonlarına sahiptir.
Bilimciler buna teleskopik gelişim diyor.
Yani yaprak bitleri hızlıca kendilerini çoğaltabiliyor --
tek bir sezonda 20 jenerasyon olabiliyor --
ve bu da bir sürü yaprak biti dışkısı demektir.
Mabel her iki saatte bir kendi vücut ağırlığı kadar dışkı yapabiliyor,
bu da onu gezegenin en verimli dışkıcısı yapıyor.
Bazı yaprak biti nüfusları, 4047 metre² başına yüzlerce kilo dışkı üretebilir.
Yaprak biti dışkısı, sizin dışkınız gibi değildir.
Kimyasal olarak öz sudan farksızdır;
temiz ve renksiz, şurup gibi bir sıvıdır.
Onu başka bir adla zaten biliyor olabilirsiniz: balsıra.
Diğer türler balsırayı severler.
Bazı karınca türleri öyle sever ki,
bütün yaprak biti kolonilerini güder ve korurlar.
Karşılığında karıncaların sağlam bir tatlı balsıra stoğu olur,
bunu doğrudan yaprak bitlerinin popolarından içebilirler.
Şerefe!
Balsırayı insanlar da sever.
Birçok Kızılderili kabilesi onu uzun kamışlardan hasat eder
ve ondan kek yaparlar.
Bazı arı türleri ise balsıradan bal yaparlar,
insanların hasat edip yediği bal budur.
Yani bitkiler öz suyu oluşturur, yaprak bitleri onu yer ve dışkılar,
arılar onu geri kusar, insanlar hasat eder
ve birazını, bir fincan bergamotlu çaya koyarlar.