،من ماوەیەکى زۆرە مامۆستام
ھەروەھا لەماوەى ئەم کارەدا
کۆمەڵەک زانیارى زۆرم سەبارەت بە منداڵان و فیربوون دەست کەوتووە
ھیوام وایە خەڵکانيکى زیاتر تێبگەن
.دەربارەى تواناکانى خوێندکاران
...لە سالی١٩٣١ داپیرەم
لێرەدا چەپی ژێرەوەى وێنەکەدا دیارە
.لە پۆلی ھەشتەم دەرچوو
بۆ وەرگرتنى زانیارى بۆ قوتابخانە دەچوو
.چونکە زانیاریەکان لەوێ دەست دەکەوتن
لەناو پەرتووکەکان و .لەناو مێشکى مامۆستاکان
بۆ بەدەستھێنانی زانیاری ،وا پێویست بوو بچێتە ئەوێ
.چونکە بەم جۆرە فێر دەبوویت
:بێینە سەر نەوەی دواتر
،ئەمە قوتابخانەیەکی یەک پۆلییە، ئۆک گرۆڤ
.باوکم بۆ ئەم قوتابخانە یەک پۆلییە دەچووە
ڕێگەیەکی دووری بۆ گەیشتنە قوتابخانەکە دەبڕی
،بۆ ئەوەى زانیاری لە مامۆستا وەربگرێت
ھەڵیگرتووە لە مێشکیدا کە تەنھا ،ئامرازی ھەلگرتنی زانیاری بووە
،و لەگەڵ خۆیدا بردویەتى
چوونکە ئەوە تەنھا ڕێگە بووە بۆ گواستنەوەی زانیاری
لە مامۆستاوە بۆ خوێنکار دواتر لە جیھان بەکارهاتووە
،کاتێک منداڵ بووم
.لەماڵەوە کۆمەلێک ئینسایکلۆپیدیامان ھەبوو
،لەو ساڵە کڕدرابوو کە من لە دایک بووم
،و ئەمەش شتێکى نائاسایى بوو
پێویستی نەدەکرد چاوەڕوانبم تا .دەچم بۆ پەرتوکخانە و زانیاری وەربگرم
.زانیاری لەناو خانووەکەی من بوو
.زۆر خۆشبوو
ئەمە جیاواز بوو
نەوەکانەکانی پێشتر ،ئەم ئەزمونەیان نەبووە
ڕێگەکانی دەستخستنی زانیاری گۆڕاون
.تەنانەت لە ئاستێکی بچووک
.بەڵام زانیارییەکە بۆ من نزیکتر بوو
.دەستم پێیان دەگەیشت
.لەم ماوەیەدا
لەو ماوەى کە منداڵ بووم و لەقوتابخانە بووم
.و کاتێک دەستم کرد بە وانە گوتنەوە
.ئێمە بەراستی سودی ئەنتەرنێتمان پێگەیشت
ڕێک کاتێک ئەنتەرنێت کار دەکات
،وەک ئامێرێکى پەروەردەیی
شاری ویسکونسنم جێھێشت
بەرەو کنساس ڕۆیشتم .شارۆچکەیەکی بچووکە
ئەو ھەلەم بۆ ڕەخسا وانە بڵێمەوە
،لە شرۆچکەیەکی جوانى بچووک
،بەڕێوەبەرایەتی خوێندنگەی لادێیەکان
،من وانەی دڵخوازی خۆم فێردەکردن
.حکومەتی ئەمریکا
یەکەم ساڵ مامۆستایەتیم و ،ئەو وانەیە فێردەکەم کە حەزم لێیەتی
.زۆرم حەز بە سیستەمی سیاسی دەکرد
:فێرخوازانی پۆلی ١٢
ئەوەندە خولیای
.سیستەمی سیاسی ئەمریکی نەبوون
،لە ساڵی دووەم ھەندێک شت فێربووم .من دەبێ تاکتیکی خۆم بگۆڕم
تاقیکردنەوەیەکی سەرنج ڕاکێشم بۆ ڕێکخستن
.بۆ ئەوەی خۆیان فێرببن
پێم نەوتن چۆن و .بە چ شێوەک بیکەن
،کێشەکەم خستە بەردەستیان
.دەبوایە هەڵبژاردن بۆ کۆمەڵگاکەیان ڕێکبخەن
پۆستەر پرێنت کرا .پەیوەندیان بە خەڵکەوە کرد
.خشتەی کار و کۆمەڵێک چاوپێکەوتنیان ڕێکخست
پەڕتوکێکی بچوکیان چاپکرد
.تا کاندیدەکان بە خەڵک بناسێنن
،خەڵکەکەیان بۆ قوتابخانە بانگهێشت کرد
بۆ ئێوارەیەک بۆ تاوتوکردنی
دەربارەی سیاسەت و حکومەت
،و ئایا کار بۆ چاککردنی شەقامەکان کراوە
.ئەمە دەرفەتێکی فێربوونی راستەقینە بوو
مامۆستا بە تەمەنەکان ئەزموونیان زیاتر بوو
سەیری منیان دەکرد و
".سەیربکەن چەند بە دڵ پاکی ئەم کارە دەکات"
(پێکەنین)
"نازانێ خۆی تووشی چی کردووە"
،بەڵام من دەمزانی مناڵەکان ئەو کارە دەکەن
،باوەڕم پێیان بوو
.و گشت ھەفتەیەک پێم دەوتن: باوەڕم پێتانە
ئەم شەوە گشت ٩٠ قوتابیەکە ھاتن
بەجلی زۆر رێکەوە .بە کارەکانی خۆیان و خۆیان سەلماند
.من تەنھا دانیشتم و سەیرم دەکردن
.خاوەنی کارەکە بوون. ئەزموونێکی جوان بوو
.تایبەت بوو بە خۆیان
.خۆیان بۆ ئەم کارە ئامادە دەکەن
،لە کانساسەوە چوومە ئەریزۆنای ئازیز
.لەوێ بۆ چەند ساڵێک وانەی ئاڵام فێردەکردن
.ئەم جارە فێرخوازی ناوەندیم فێردەکرد
.خۆشبەختانە، وانەی حکومەتم فێرنەدەکردن
.دەبوو زیاتر بابەتی جوگرافیان فێربکەم
.دووبارە شەیدای فێربوون بووم
بەڵام ئەوەی سەرنجڕاکێش بوو
،دەربارەی ئەم ئیشەی ئەریزۆنام
لە ڕاستیدا
گروپێک فێرخوازی چوست و چالاکم هەبوو
لە قوتابخانەیەکی گشتی
شەنسی ئەوەمان هەبوو کە کۆمەڵێک هەڵمان بۆ بڕەخسێت
و یەک لەم هەڵانە
توانیمان چاومان بە بکەوێت Paul Rusesabagina
ئەم بەڕێزە
چیرۆکی فیلمی هۆتێل رواندا .لێ وەرگیراوە
لە فێرگەکەی تەنیشتمان .بەنیاز بوو قسە بکات
دەمانتوانی بە پیاسە بچین و .پارەی پاس نەدەین
.ھیچ تێچوی نەبوو شوێنێکی تەواو گونجاو بوو
کێشەکە لێرەوە دەست پێدەکات
چۆن وا منداڵی پۆلی ٧ و ٨ .سەبارەت بە جینۆساید قسەبکەن
بە شێوازێک قسە بکەن
،کە بەرپرسیار و ڕێزدار بێت
.و دەزانن لەسەر ئەوە چی قسە بکەن
ئێمە بریارماندا سەیری پاول رەسێسابگینە بکەین
وەک نمونەی پیاوێکی قارەمان
بەتەنھا ژیانی خۆی بۆ شتێکی ئەرێنەیی تەرخان کرد
دواتر هانمدان بۆ دۆزینەوە
کەس لەژیانیاندا، لە چیرۆکەکانیان ،یان لە جیھانی خۆیان
.کە وەک پاوڵ هەمان کاریان کردووە
ووتم فیلمێکی بچووک بۆ ئەم بابەتە دروست بکەن
.ئەوە یەکەم جار بوو ئەوە بکەین
،کەسیان نەیاندەزانی کورتە فلیمێک دروست بکەن
بەڵام ویستیان هەبوو داوام لێکردن کە خۆییان لە ڤیدیۆکە قسە بکەن
چرکە ساتێکی شۆڕشی گرنگ بوو
کاتێک داوا لە منداڵان کرا قسە بکەن
.داوایان لێ دەکەی سەبارەت بە خۆییان قسە بکەن
.دەیانەوێت چی بڵێن
:دوا پرسیاری تاقیکردنەوەکە
چۆن پیلانەکانت لە ژیانت بەکاردێنی
کاریگەری ئەرێنی لەسەر خەڵکانی تر ھەیە؟
ئەو شتانەی کە منداڵان دەیلێن
کاتێک پرسیاریان لێ دەکەیت .کات بۆ گوێگرتن تەرخان دەکەیت
.شتێکی نائاسایە
بۆ پەنسلیڤیا ئەو .شوێنەی ئەمرۆ خۆم تێدا دۆزیوەتەوە
،لە ئەکادیمیایی زانستی سەرکردایەتی مامۆستام
کە ھاوبەشە لەگەل پەیمانگای فرانکلین
.ھەروەھا قوتابخانەکەمان لە فیلەفیایە
نۆیەم قوتابخانەین لە کۆی ١٢ ،قوتابخانەی گشتی
.بەلام قوتابخانەکەی ئێمە قوتابخانەیەکی جیاوازە
.من بە فەرمی لەم قوتابخانەیەدا دامەزراوم
بۆ ئەوەی ببمە بەشێک لە ژینگەیەی فێربوون
ئەمە دەیسەلمێنێ تێروانینەمان ،فێربوونی منداڵ دروستە
.ئەمەش دەبێت لێکۆڵینەوەی لێ بکرێت
چی گونجاو بوو
کاتێک تۆ قایلیت دەستبەرداری
،ھەندێک پارادیمیەکانی ڕابردوو
کە داپیرم خوێندکار بوو دەستخستنی زانیاری ئاسان نەبوو
کاتێک باوکم فێرخواز بوو تەنانەت ئەو کاتەی منیش لە قوتابخانە بووم
.بۆ کاتێک کە ئێمە زانیاری زیادەمان هەبوو
کەواتە تۆ چیدەکەیت کە لەو کاتە زانیاریەکان لە دەوروبەرتن؟
چ پێویست دەکات مناڵەکان بچنە خوێندنگە
گەر چیتر پێویستیان بە وەرگرتنی زانیاری نەبێت؟
لە فیلادیلفیا فێرخواز .لە هێنانە ژوورەوەی لاپتۆپەکەی ئازادە
کەواتە منداڵەکان لاپتۆپی خۆیان .ڕۆژانە بۆ خوێندنگە دەهێنن
لەگەڵ خۆیان دەیبەنەوەم ماڵەوە .دەتوانن زانیاری دەست بخەن
لێرە چەند شتێک ھەیە کە تۆ پێویستە لەگەڵی ئاسودەبیت
کاتێک کەلوپەلەکانیان دراوەتێ
،بۆ دەستەبەرکردنی زانیاری بۆ خوێندکاران
ئەوەیە دەبێت ئاسودەبیت لەگەل ئەم بیرۆکانە
لە رێگە پێدانی منداڵ کە دەرنەچێت
.وەک بەشێک لە پرۆسەی خوێندن
ئێستا ئێمە باسی پرۆسەی فێربوون دەکەین
بە سەرسامیەوە
"لە کەلتوری "وەڵامی ڕاست
لە تاقیکردنەوەکان دەکرێت ،پرسیاری هەڵبژاردن بەکاربهێنین
:من لێرەم تا پێتان رڕابگەیەنم
.ئەوە فێربوون نییە
،ئەم ئیشە بەتەواوی ھەڵەیە
.نابێت بە منداڵەکان بلێی ھەرگیز ھەڵە نەکەن
ھەمیشە داوای وەڵامی ڕاستیان لێبکەی
.ئەمە دەبێت ڕێگر لە بەردەم فێربوونیان
،ئەو پرۆژەمان کرد
ئەمە یەکێکە لە بەرھەمە .دەستکردەکانی نێو پرۆژەکە
هەرگیز پێشانم نەدراون
.بەهۆی بیرۆکەی شکست هێنان
قوتابیەکانم ئەم ھێلکاریە پڕ .زانیاریەیان پێشکەشکرد
لە ئەنجامدا ئەو بەشەی بۆ کۆتایی ساڵمان جێھێشتبوو
.کاردانەوەکان دژی ڕژانی نەوت
داوام لێکردن کە نموونەم بدەنێ لەسەر ئەوەی بینیویانە
ئەو ئینفۆگرافیکانە کە بەردەست بوون
،لەنێو میدیایی دیجیتەڵیدا
سەیرێکی بکە و بزانە ،چ شتێک لەم نێوانەدا زۆر سەرنجراکێشە
.دانەیەک بۆ خۆیان پێشکەشبکەن
لە کێشە دەستکردەکانی مرۆڤ .لە مێژووی ئەمریکا
.چەند ڕێسایەک ھەیە بۆ پێشکەش کردنەکە
،کەمێک نارەحەت بوو
ھەرگیز ئەوەمان نەکردبوو ،نەیاندەزانی چی بکەن
دەتوانن قسەبکەن، زۆر نەرمنن وھێمنن
دەتوانن زۆر بەباشی بنوسن
بەڵام داوایان لێبکەیت بەڕێگەییەکی جیاواز ئایدیاکانیان دەرببرن
.کەمێکیش نارەحەت بوو
.ژورێکم بۆ ئەنجامدانی ئەم کارە پێیان دا
.بڕۆ و بیر بکەوە. بڕۆ و بزانە چۆنە
.با بزانین چ دەکەین
فێرخوازەکان بە بەردەوامی
بۆم بەدەر کەوت کە .بەهەمەکەیان شکستخواردوو نەبوو
لەماوەی تەنها ٢یا ٣ .رۆژدا ئەمەیان ئەنجامدا
.ئەمەی پشتم یەکێک لە کارەکانە
کاتێک فێرخوازەکان دادەنیشن، لێیان دەپرسم کامتان باشترینن؟
ڕاستەوخۆ پەنجە درێژ دەکەن و دەڵێن "ئەمە"
هیچیان نەخوێندۆتەوە. تەنها دەڵێن "ئەمە"
منیش گوتم ،ئایا چ شتێکی ئەمە نایابە؟
دەڵێن: "دیزاینەکە جوانە و ".ڕەنگەکانی سەرنج ڕاکێشن
ئەوە و ئەوەش. سەیری گشت .کارە بەرچاوەکانی ئێمەیان کرد
".منیش پێم گوتن "فەرموو بیخوێننەوە
".ئەوانش گوتیان "ئۆھ ،ئەمەیان زۆر سەرنجراکێش نەبوو
...و ئێمە چوینە شوێنێکی تر
دیمەنێکی جوانی نەبوو بەڵام زانیاریەکی هەبوو
کاتژمێرێکمان دەربارەی .قۆناغە جیاوازەکانی فێربوون بەسەربرد
،چونکە سەبارەت بە باش و خراپی نەبوو
.یان ئایا من دەتوانم چی دروست بکەم
داوایان لێ کردن ،کە بۆخۆیان شت بۆ خۆیان دروست بکەن
،ھەروەھا رێگەیان پێدرا کە شکست بهێنن
ئێمە لە شکست شت فێردەبین
ساڵێکیتر ئەم کارە لە پۆلەکەمان دووبارە دەکەینەوە
،ئەم جارە باشتر دەبن
چونکە لە پرۆسەی خوێندن
دەبێت ڕێگە بە فێرخواز بدرێت ،کە جار جار شکست بهێنێت
شکست ئامرازێکی بنیاتنەرە
.لەم پرۆسەیە
ملیۆنەها وێنە هەیە
،کە دەتوانین لێرە کلیکی لەسەر بکەین
،پێویستە بەوریایەوە هەڵیانبژێرین ئەمە یەکێکە لە پەسندکراوەکانم
،فێربوونی فێرخواز
و فێر بوون چۆن چۆنیە
لە دۆخێکدا کە بیر ئازاد بێت
منداڵ بۆ وەرگرتنی زانیاری پێویستە بچنە قوتابخانە
بەڵام دەبێت لێیان بپرسین .چی لەم زانیاریانە دەکەن
.پرسیاری سەرنجراکێش لە منداڵەکان بکەن
.بێ ئومێد نابن
،وایان لێبکەن بچنە شوێنان
،بۆ بینینی شتەکان بە چاوی خۆیان
،بۆ ئەوەی ئەزموون لەم فێربوونە وەربگرن
.تا یاری بکەن، پرسیار بکەن
،ئەمە یەکێکە لە ھەرە وێنە دڵخوازەکانی من
لەبەر ئەوەی لە رۆژی سێشەمە گیراوە
.کاتێ داوام لێیان کرد بچن دەنگ بدەن
.ئەمە ڕۆبیە ئەمە یەکەم رۆژی دەنگ دانە
.ویستی لەگەل ھەمووان بەژداری پێبکات
،بەلام ئەمەش فێربوونە
چونکە داوامان لێکردن .بچنە دەرەوە بۆ شوێنە خۆشەکان
خاڵی سەرەکی
ئەوەیە ئەگەر ئێمە بەردەوام پێمان وا بێت فێربوون بریتیە لە
:بەردەوام هاتن بۆ فێرگە بێت
بۆ وەرگرتنی زانیاری
،نەک وەرگتنی ئەزموون لە فێربوون
ھاندانی خوێنکاران و قایلبوون ،بە شکستەکانیان
ئێمە لە ئامانجی سەرەکی فێربوون دوور دەکەوینەوە و
.گشت ئەم بابەتانەی ئەمرۆ باسیان دەکەین
ئایا گونجاو نییە ئەگەر سیستەمێکی پەروەردەیی
،کەوا هەڵسەنگاند لەسەر ئەم بنەمایانە ناکات
چونکە بە تاقیکردنەوەکان ،ئامانجی فێربوون ناپێکین
یەک وەڵامی ڕاست .ئامانجی فێربوون ناپێکێت
،ئێمە دەزانین چۆن کارەکە باشتر بکەین
.ئێستا کاتیەتی باشتری بکەین
(چەپلە)