4 Ekim 1957'de,
tüm dünya dehşet ve korku içinde
Sovyetler Birliği'nin ilk insan yapımı uydusu
Sputnik'i uzaya göndermesini izledi.
Çapı 60 cm'den daha küçük olan bu metal top,
ABD ve SSCB arasında
on sekiz yıl sürecek ve dünyayı değiştirecek
bir uzay yarışı başlattı.
Sputnik aslında uzaya gönderilen ilk insan teknolojisi ürün değildi.
Bu unvan, 2. Dünya Savaşı'nın son yıllarında Müttefiklere karşı
son bir hamle olarak yapılan bir füze saldırısında
Almanların kullandığı V-2 roketine ait.
Çok etkili bir hamle değildi
ama savaşın sonunda
hem ABD hem de SSCB
füzeyi geliştiren teknolojiyi ve bilim insanlarını ele geçirip
onları kendi projeleri için kullanmaya başladılar.
Ağustos 1957'de
Sovyetler, ilk kıtalar arası balistik füze olan R-7'yi başarıyla test etti.
Aynı füze, iki ay sonra Sputnik'i fırlatmak için kullanılacaktı.
Sputnik hakkındaki korkutucu şey, yörüngede dönen topun kendisi değildi;
aynı teknolojinin herhangi bir şehre
atom bombası atmak için kullanılabilecek olmasıydı.
Geri kalmak istemeyen Amerikan Başkanı Eisenhower,
donanmaya, kendi projelerini hızlandırmak
ve en kısa sürede uzaya bir uydu göndermek için talimat verdi.
Böylece 6 Aralık 1957'de,
ülkenin dört bir yanında insanlar
heyecanla Vanguard TV3 uydusun havalanmasını
ve havalandıktan iki saniye sonra yere çakılmasını izlemek için
televizyonlarının başlarına toplandılar.
Vanguard fiyaskosu ABD için büyük bir utançtı.
Gazeteler, "Flopnik" ve "Kaputnik" gibi başlıklar attı.
Birleşmiş Milletler'de bir Sovyet delegesi alaycı bir şekilde
ABD’nin gelişmekte olan ülkeler gibi dış yardım alması gerektiğini ileri sürdü.
Neyse ki ordu, Ocak 1958’de başarıyla gerçekleşen
The Explorer adında paralel bir proje üzerinde çalışıyordu.
Ancak Yuri Gagarin Nisan 1961'de uzaya giden ilk insan olduğu için
ABD yarışta tekrar geride bırakılmadan önce
sadece kısa bir süreliğine SSCB'ye yetişebildi.
Aradan neredeyse bir yıl geçti
ve Mercury Projesi, Şubat 1962'de
John Glenn'i yörüngedeki ilk Amerikan yapmadan önce
birkaç Sovyet astronotu daha görevlerini tamamladı.
Artık bu noktada, Başkan Kennedy
her Sovyet gelişmesini birkaç ay sonra yakalamanın yeterli olmayacağını anladı.
Bir şeyleri ilk yapan ülke ABD olmalıydı
ve Mayıs 1961'de, Gagarin'in uzaya çıkışından bir ay sonra
Kennedy, 1960'ların sonuna kadar aya insan gönderme hedeflerini açıkladı.
Bunu, 20 Temmuz 1969'da
o meşhur adımı atan Neil Armstrong ve Apollo programı ile başardılar.
Her iki ülke de dikkatlerini yörüngesel uzay istasyonlarına yönelttiklerinden
uzay yarışı ne kadar daha sürebilirdi tahmin etmek mümkün değil.
Ancak Sovyet Lideri Leonid Brejnev ve ABD Başkanı Nixon döneminde
iyileşen ilişkilerle birlikte SSCB ve ABD, rekabetten çok işbirliğine yöneldi.
Apollo-Soyuz olarak bilinen bir Amerikan Apollo uzay mekiğinin
bir Sovyet Soyuz gemisiyle kenetlendiği
ve iki ekibin bir araya gelip el sıkıştığı ve hediyeler verdiği
başarılı ortak görevle beraber uzay yarışı 1975'te sona erdi.
Peki, nihayetinde tüm bu uzay yarışının amacı neydi?
Sadece büyük bir zaman kaybı mıydı?
Başka bir yerde daha iyi harcanabilecek kaynakları kullanarak
hem tehlikeli hem de pahalı olan sembolik projeler gerçekleştirerek
birbirlerini alt etmeye çalışan iki büyük süper güç mü?
Elbette, bir nevi
ama uzay programının en büyük yararının
bir ülkenin diğerini yenmesiyle ilgisi yoktu.
Uzay yarışı süresince,
araştırma ve eğitime yapılan yatırım önemli ölçüde arttı
ve bu, belki de başka türlü yapılmayacak birçok ilerlemeye yol açtı.
Memory foam yataklardan tutun dondurularak kurutulmuş yiyeceklere
ve kanser tedavisinde kullanılan ledlere kadar
uzay için geliştirilen birçok NASA teknolojisi,
şimdi sivil yaşamda yaygın olarak kullanılmaktadır.
Elbette, GPS ve cep telefonu sinyallerimizi sağlayan uydular,
uzay programı olmadan uzayda olmazlardı.
Bunların hepsi, bilimsel araştırma ve ilerlemenin getirdiği ödüllerin
onları gerçekleştiren insanların bile
hayal edebileceğinden çok daha büyük olduğunu göstermektedir.