(Yağmur ormanından sesler)
2011 yazında turist olarak
Borneo yağmur ormanlarını ilk defa ziyaret ettim.
Tahmin edebileceğiniz gibi
beni en çok etkileyen ormanın yoğun sesleri oldu.
Bu kakofonik gürültü hep devam ediyordu.
Aslında bazı sesler öne çıkıyor.
Mesela bu büyük bir kuşun, gergedan boynuzgaganın sesi.
Bu ağustos böceği vızıltısı.
Bu ise bir gibon ailesi.
Çok uzak bir mesafeden birbirlerine şarkı söylüyorlar.
Seslerin çekildiği yer bir gibon koruma bölgesi, o yüzden
bu kadar fazlasını aynı anda duyuyorsunuz.
Ama aslında o sırada ormandaki seslerin en önemlisi
ne benim ne de başkasının
fark etmediği bir sesti.
Evet, burası bir gibon koruma merkezi.
Zamanlarının çoğunu gibonların rehabilite ederek
harcıyorlar ama bir yandan da bölgeyi yasa dışı
ağaç kesimine karşı korumak için de uğraşıyorlar.
Yani ormandan gelen sesleri kaydedip
gibonları, böcekleri ve diğer bütün sesleri sustursak,
arka planda, tüm kayıt boyunca duyacağınız şey
uzaktan gelen bir elektrikli testerenin sesi olurdu.
Sığınağın etrafında görev yapan, ormanı yasadışı ağaç kesimine
karşı koruyan, tam gün çalışan üç korumaları vardı,
Bir gün, yine turist olarak ormanın içine doğru yürüyüşe çıkmıştık,
ve beş dakika kadar yürüdükten sonra
ağaç kesen birine rastladık, koruculardan
sadece bir kaç yüz metre uzakta, beş dakikalık yürüme mesafesinde!
Duyduğunuz gibi, orman çok gürültülü
olduğundan testerenin sesini duyamıyorlardı.
Şu modern zamanda, koruculara sadece bir kaç yüz metre uzakta,
çalıştırılan bir elektrikli testereyi kimsenin duyamamış olması
o an bana kabul edilemez geldi.
İmkansız gibi geliyor ama olan buydu.
Peki bu kıyımı nasıl durdururuz?
Bir mühendis için çılgın derecede yüksek teknoloji içeren bir
çözüm bulma fikri kışkırtıcı tabi
ama yağmur ormanındasınız.
Çözümünüz basit olmalı, ölçeklenebilir olmalı.
Oradayken fark ettiğimiz bir şey de, ihtiyacımız olan her şeyin
zaten orada olduğuydu.
Zaten orada olan şeylerle bir sistem geliştirip,
kıyımı durdurabilirdik.
Peki ormanda elimizin altında neler vardı?
İnsan gücümüz vardı.
Tam zamanlı çalışan, kendilerini bu kıyıma son vermeye
adamış üç korucu vardı,
tek ihtiyaçları ormanda neler olduğundan haberdar olmaktı.
Ama gerçekten en şaşırtıcı olan,
ormanın içinde bağlantı olmasıydı.
Hiçliğin ortasında, cep telefonu bağlantısı vardı.
En yakın yola yüzlerce kilometre uzaklıktan bahsediyorum,
elektrik yok ama çok güçlü telefon sinyali var
ve buralarda yaşayanlar devamlı Facebook'talar,
telefonlarıyla internete giriyorlar falan
derken aklıma şu geldi, aslında
ormandaki seslerden insanların duyamadığı
testere seslerini programlı şekilde ayırt edip
bunu koruculara
bildirim olarak yollayabilirdik.
Ama bunun için ağaçlara koyulacak bir alet lazımdı.
Yani eğer ormandaki sesleri dinleyen bir aletimiz olsa
onu mevcut cep telefonu ağına bağlasak
ve o da koruculara bildirim yollasa,
belki de sorun çözülmüş olurdu.
Biraz durup yağmur ormanlarını kurtarmaktan bahsedelim
hepimizin kesinlikle ezelden beri duyduğu bir şey.
Kendi neslim için konuşuyorum, biz bunu çocukluğumuzdan beri
duyuyoruz
ve sanki söylenilenler hiç değişmiyor gibi:
'Yağmur ormanlarını korumalıyız, bu çok acil bir konu,
dün şu kadar futbol sahası kadar bir kısım yok edildi'
Ama işte buradayız, yağmur ormanlarının yarısı kadarı duruyor
ve iklim değişikliği gibi daha önemli ve acil sorunlarımız var.
İşte o zamanlar şu az bilinen noktanın farkında değildim:
Ormansızlaştırma, dünyadaki bütün uçakların, arabaların,
tren, kamyon ve gemilerin toplamından daha fazla sera gazından sorumlu.
İklim değişikliğinin ikinci büyük sebebi.
Artı, Interpol'e göre, yağmur ormanlarındaki
ağaç kesimlerinin yüzde 90'ı, tıpkı bizim rastladığımız gibi
yasa dışı ağaç kesimleri.
Yani eğer ormandaki insanların kanunları uygulamalarına yardım edebilirsek
bu oranı yüzde 17 oranında azaltabilir ve kısa vadede
büyük bir etki yaratabilirdik.
Bu iklim değişikliğiyle savaşmanın en hızlı ve en ucuz yolu olabilirdi.
Düşündüğümüz sistem işte bu.
Süper teknolojik.
Ormanda elektrikli testere sesi duyulur duyulmaz,
alet testerenin sesini ayırt ediyor
mevcut GSM operatörüyle
tam zamanında yetişip ağaç kesimini
durdurabilecek koruculara bildirim yolluyor.
Gezinirken bir ağacın kesildiğine şahit olmalarına veya
uydudan ağaçları seyretmelerine gerek
kalmadan, artık eş zamanlı olarak
olaya müdahale edebilecekler.
En ucuz ve en hızlı yol demiştim ama
görüyorsunuz ki bunu yapamıyorlardı yani
o kadar da hızlı ve ucuz olmayabilirdi.
Ama ağaçlardaki aletler gerçekten cep telefonu olsaydı
o zaman gerçekten ucuz olurdu.
Sadece A.B.D'de yüz milyonlarca cep telefonu, her yıl
çöpe atılıyor, dünyanın geri kalanından
bahsetmiyorum bile ki bahsetmem gerekir ama kısacası
cep telefonları bu iş için müthiş.
Sensörlerle donatılmışlar.
Ormandaki sesleri dinleyebilirler.
Tabi onları korumamız gerek.
Onları gördüğünüz bu kutuya koymamız gerekiyor,
ve tabi ki şarj etmemiz lazım.
Şarj, karşılaştığımız mühendislik sorunlarının
en büyüklerindendi
çünkü ağaçların tepelerinin altında telefon şarj etmek
yada bir şekilde güneş enerjisinden yararlanmak
hala çözülmemiş bir sorun.
Bu gördüğünüz eşsiz güneş enerjisi paneli de yine
endüstriyel bir işlemin geri dönüştürülmüş yan ürünleriyle yapıldı.
Bunlar kesilmiş şeritler.
Bu da ben, ailemin garajında
parçaları birleştiriyorum.
Onlara da çok teşekkür ederim, izin verdikleri için.
Burada ağaca takılmış haldeki aleti görüyorsunuz.
Belki uzaktan bakılınca dalların arasında ne olduklarını anlamanın
oldukça zor olduğunu fark ettiniz.
Bu önemli çünkü bir kilometrelik mesafeden testere sesini
duyabiliyor ve böylece
üç metrekarelik bir alanı kapsıyorlar ama
eğer biri onları görüp alırsa, bu alan korunmasız kalır.
Peki bu alet gerçekten çalışıyor mu?
Test etmek için aletleri tekrar Endonezya'ya götürdük,
ama aynı yere değil,
günlük olarak yasa dışı ağaç kesimi
tehdidi altında olan başka bir gibon koruma bölgesine.
Daha ikinci gün, elektrikli testere seslerini almaya başladı.
Gerçek zamanlı olarak bildirim alabiliyorduk.
Telefonuma e-posta geldi.
Esasen, ağaca yeni tırmanmıştık. Herkes vazgeçmişti.
Hepsi sigara falan içiyordu,
sonra bana bir e-posta geldi ve herkes sustu
aslında, elektrikli testereyi
çok çok zayıf şekilde duyabiliyordunuz
ama o ana kadar kimse farkına varmamıştı.
Hemen kesicileri durdurmak için yola çıktık.
Ben epeyce gergindim.
Bu kesicilerin olduğu yere yaklaştığımız an.
Bu benim belki de tüm bu uğraştan
pişman olduğum an.
Tepenin ardında ne olduğundan tam olarak emin değilim.
Şu benden daha cesur bir arkadaş.
O tepeye yürüdü, ben de gitmek zorundaydım,
tepeyi aştı,
ve kesicilere iş üstündeyken müdahale etti.
Onlar için bu büyük bir sürprizdi
çünkü daha önce hiç böyle basılmamışlardı,
bu onlar için öyle etkileyici bir olaydı ki,
ortaklarımızdan duyduğumuza göre bir daha geri dönmemişler.
Aslında, iyi insanlardı.
Bize bütün operasyonun işleyişini anlattılar,
ve bizi, eğer gerçek zamanlı olarak gelip
kesicileri durdurabilirseniz,
bunun geri gelmemeleri için yeterli caydırıcılıkta olduğuna ikna ettiler.
Yani...
Teşekkürler. (Alkışlar)
Bu haber yayıldı, muhtemelen biz çok kişiye anlattığımzdan,
ve sonra şaşırtıcı gelişmeler yaşanmaya başladı.
Dünyanın her yerinden insanlar aramaya, e-postalar yollamaya başladı.
Asya'nın her yerinden, Afrika'nın,
Güney Amerika'nın her yerinden insanlar kendilerinin de
bunu kullanabileceğini söyledi.
En önemlisi de,
biz ormanda telefon sinyali bulunmasını
istisna sanmıştık ama bize
söylendiğine göre istisna değilmiş.
Özellikle en çok tehlike altındaki ormanların çevrelerinde bulunuyormuş.
Sonra müthiş bir şey oldu,
insanlar bize eski cep telefonlarını yollamaya başladılar.
Yani şu an, zaten o ormanlarda
bulunan ve var olan bağlantıyı hem kullanıp hem geliştirebilecek
insanları kullanabileceğimiz ve dünyanın her yerinden,
sahiplerinin deyim yerindeyse sonraki hayatlarında da
işe yaramasını dileyerek
bize yolladıkları eski telefonlardan oluşan bir
sistemiz var.
Cihazın geri kalanı da geri dönüşümlü olabilirse,
o zaman tamamen yukarı dönüşümlü olacak.
Tekrar söylüyorum ki bu, yüksek teknoloji ürünü değil, sadece
zaten var olanı kullanmaya dayalı bir çözümdü.
Ve şuna tamamen ikna oldum ki, telefonlar olmasa da
farklı koşullar için
benzer çözümler üretebilmenize
yetecek kadar şey hep var olacak.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)