Herkese merhaba!
Karşılaştırmalı anatomi uzmanıyım.
Karşılaştırmalı anatomi uzmanı,
birçok farklı hayvanın vücut yapıları üzerinde çalışan kişidir.
Benim favori hayvanım ise balinalar.
Balinalarla çalışmayı seviyorum çünkü çok ilginçler.
Su yaşamında eşsiz bir habitata uyum sağlıyorlar.
Size anlatacağım şey ise, balinaların yüzlerinden gaz çıkararak
nasıl ses çıkardıkları.
Bildiğiniz gibi gaz çıkarmayı hava boşluğuyla yapıyorlar;
havayı şöyle çıkarıyorlar
ama havayı birçok farklı şekilde kullanıyorlar.
Ses üretiminde kullanıyorlar ki bunun üzerinde duracağım
ama baloncuk oluşturmamak için havayı kan dolaşımından uzak tutmak gibi
havayı kullandıkları diğer şeyleri de çalışıyorum,
ki bu insan skuba dalgıçları basınç hastalığına yakalanınca olur.
Ben bu hayvanların
gaz çıkarma sesi hikâyesiyle başlamak istiyorum.
Bu hikâye, balinalara bakmanın ne kadar zor olduğunu anlamakla başlıyor
çünkü su altında yaşıyorlar ve gerçekten büyükler,
bu yüzden incelemesi zor hayvanlar.
Bu fotoğrafta-- ortadaki hayvanı görüyor musunuz?
Bu çoktan bir otobüs büyüklüğüne ulaşmış bir bebek balina!
Balinalara bakmaya başlarının tepesinden başlayın,
çünkü burunları dâhili şnorkel gibi
başlarının tepesinde.
Onunla nefes alırlar çünkü memeliler
ve memeliler hava ile nefes alırlar.
Burunları böyle kısarmış gibi açılıp kapanabilir.
Görebileceğiniz gibi alt çerçevede kırmızı okların olduğu yerde açık.
Tüm balinaların iki burun deliği olmayabilir.
Balinalar, yunus ve domuz balığı gruplarını da içerir
ve yunuslar ve domuz balığının, küçük balinaların,
sadece başlarının tepesinde bir burun deliği var
ve özünde bu şekildeki üst dudaklarını alarak
ve burunlarının üstünde geri döndürerek, bunun gibi,
burun deliklerini açıp kapatırlar.
Bu şekilde burunlarını açıp kapatırlar.
Yani ses çıkardıklarında yaptıkları şey
basit olarak ağızla gaz çıkarma sesi yapmak
(Gaz çıkarma sesi) ki bu biraz gaz çıkarmak gibi, değil mi?
New York'ta dediğimiz gibi Bronx kahkahası.
Bunu yapma şekilleri
o büyük dolgun bir dudağın büyük dolgun şeklini alarak
ki bunu bu fotoğrafta da görebilirsiniz,
ki bu yunusun kafasının ortasında bulunabilir
o büyük dolgun dudak büyük sarı bir alan
ve onu burunlarının tepesinde ileri geri yuvarlarlar
böylece titretirler
tıpkı bir balondan dışarı hava vermek
ve onun garip titreşim sesi gibi.
Bu gürültü yaptıklarında çıkan çıkardıkları ses
(Titreşim sesi)
Duydunuz mu? Kamerayı görünce tekrar yapacak.
(Titreşim sesi)
Su altında gaz sesi çıkarma sesi gibi.
Bu yunusun asıl yaptığı şeyse ekolokasyon.
Seri şekilde titreşimler yapar
ve bunu yarasa sonarları gibi kullanır.
Bir yarasa radar kullanır ama su altında bu sonar olur.
Yani bu hayvan dünyasını sesle görmek için sonar kullanır.
Bunun nasıl çalıştığını anlamak için bir ses sisteminin
ses arttırıcılarına bakmanız gerek.
Küçük dişli balinalar basit olarak "tiz hoparlörler"
ve ses ileri geri hareket eden o küçük burundan
ve alınlarından gelir.
Ama büyük balinalar ses arttırıcı sistemdeki
büyük "bas hoparlörler" gibiler.
Olan ise sesleri boğazlarından geliyor.
Yani balina sesi çıkarmaya çalışırsanız--
şimdi bir ses yapın ve "ahhhhh" deyin.
Tamam, şimdi elinizi boğazınıza koyun, adem elmanıza koyun.
Bir titreşim hissediyor musunuz?
Bu sizin için kaybedilmiş enerji,
çünkü bu sizin iletişim kurma şekliniz değil.
Dudaklarınızla yapıyorsunuz.
Su altındayken ağzınızı açarsanız kimse sizi duymaz.
Bu enerjiyi alıp su altında büyütebilmelisiniz.
Balinaların yaptığı bu.
Onların sesini duyduğunuzda--
(Cızırtılı ses)
balondaki havayı gıcırdatmanız gibi.
Yani birçok cızırtı sesi duyarlar
ama aynı zamanda bu ses vardır:
(Titreşim sesi)
Gaz çıkarma sesi gibi, değil mi?
Sanki boğazında şamatalı bir minder varmış gibi.
Peki bir balinanın ne yaptığını nasıl bilirsiniz?
Kumsalda ölen, karaya oturmuş balinalardan bize gelenleri araştırıyoruz.
Yunus ve domuz balıkları gibi küçük balinalar kolay;
onları laboratuvara alabiliriz.
Büyük balinalarda ise-- laboratuvarı balinaya götürmek lazım.
Bunun görünüşü böyle.
Ben ortadaki kırmızı başlıklıyım.
Uzun bir insan değilim,
balinanın yanımda nasıl göründüğünü karşılaştırabilirsiniz.
Balina 19,8 m uzunluğunda.
Benim neşterim burada kenardaki küçük araç.
Ucunda bıçak olan hokey çubuğuna benziyor.
Balina kesimi yapmak çok zor bir süreç.
Cidden işin içine girmek lazım.
Sanki büyük kanlı inşaat alanı gibi.
Kask giyip ağır makinalarla çalışıyorsunuz.
Bu arada bu durumda
bu mavi balinanın ses kutusu.
Sadece ses kutusu.
Benim boyum 1,52 m -- o ise gördüğünüz gibi 3,65 uzunlukta.
Ne olduğunu nasıl biliyoruz?
Ses kutusuna ya da gırtlağına bakar
ve şunu görürüz-- bu bebek bir balinaya ait çünkü daha küçük.
Maviyle çizdiğim u-şeklindeki şeye bakın.
Bu titreşen kısım.
Bizim ses tellerimiz gibi.
Oraya elimi koyduğumda, mavi kolun olduğu yere,
altında bir torba olduğunu görebilirsiniz.
Bu şamatalı minder.
Bu hava balonu ya da balon.
Bu hayvanların yaptığı şey--
ve boğazında büyük siyah bir balon olduğunu görebilirsiniz
mavi sindirim kanalının
açık mavi solunum kanalıyla buluştuğu yer
ve sağda ortada siyah torba var.
Hayvanlar bu torbayı kullanarak sesleri çıkarıyorlar.
Bunu titreştirip gönderiyorlar.
Küçük dişli balinaların da hava torbaları var; hepsi kafalarının üstünde,
yani boş kafalılar gibi.
Bunu olabildiği kadar hava yakalayıp
daldıklarında aşağıya götürmek için kullanıyorlar
çünkü dalınca basınç artar
ve o zaman mümkün olan hava hacmi azalır.
Fakat en önemlisi,
bu torbanın olmasıyla kullanıp geri dönüştürdükleri hava mümkün
çünkü hava değerli bir mal.
Daha fazla almak için yüzeye gitmek istemezsin.
Yani eğer balinaysanız, su altında ses yaptığınızda --
"ahhh" diye ses yaptığınızı duyalım.
Balinalar ağızlarını kapalı tutarlar, "ahhhmm" diyelim.
Hepiniz geveliyorsunuz, değil mi?
Balinalar burunlarını kapalı tutup "mmmm" der.
(Ses yaparlar)
Ne oldu?
Burnunuzu kapatırsanız artık ses çıkaramazsınız,
çünkü sistemi baskıladınız.
Hava keseleri olan balinalar sistemi baskılamazlar,
yani hava akımı devam eder
ve eğer burnunuzun sonunda kese olsaydı,
havanın akmasına izin verirdiniz.
Umarım bunu beğendiniz.
Karşılaştırmalı anatomi uzmanları geçinmek için bunu yapar.
Hayvanların yapılarını inceleriz.
Taklit etmeye uğraşırız; insan durumlarına tekrar koyarız,
koruma cihazları için yeni teknolojiler yapabiliriz
veya bu garip çevreleri taklit eden insan hastalıkları için
ilaçlara yeni işleyişler bile yapabiliriz.
Umarım bunu sevdiniz. Teşekkürler.
(Alkış)