Mọi người sẵn sàng chưa, Vậy, chúng ta hãy bắt đầu.
Được rồi, tối nay tôi sẽ nói về quan điểm của đạo Phật trên vấn đề dục lạc,
những thú vui qua giác quan, và như mọi khi, một trong những điều thú vị
về giáo lý nhà Phật là nó luôn có một cái nhìn về các sự việc hơi khác
so với cái nhìn của đa phần thế gian.
Cái nhìn của nó về dục lạc và những lạc thú qua giác quan cũng vậy.
Và một phần quan trọng trên con đường tu Phật là phải hiểu
những điều này, vì lý do đó, tôi nghĩ ít ra cũng thú vị
khi có sự hiểu biết rộng hơn về cách nó phù hợp với đường tu như thế nào,
cách nó kết hợp với ý niệm mà chúng ta gọi là sự hành trì Phật pháp.
Nhưng trước tiên, ý nghĩa của dục lạc trong Phật giáo là gì?
Dĩ nhiên chúng ta hiểu đó là ý tưởng về sự ham muốn, khi nói về ham muốn,
ham muốn trong đạo Phật là đối với mọi thứ liên quan đến năm giác quan,
bất cứ những gì bạn thấy, bạn nghe, bạn nếm, bạn xúc chạm,
ngay cả những gì bạn ngửi thấy trên thế gian,
đó là thế giới của thú vui nhục dục, của thể xác.
Vì vậy các bạn có thể bắt đầu thấy ngay là,
nếu đó là thế giới của nhục dục thì nó gần như là mọi thứ,
thế giới của chúng ta suốt ngày dồn dập bị tấn công bởi năm giác quan,
tuần này qua tuần khác, năm này qua năm khác,
thường là suốt cả cuộc đời, và chỉ thỉnh thoảng bạn mới thoát khỏi
thế giới đó một chút, có thể qua việc hành thiền hay gì đó,
về cơ bản đó là cuộc sống của chúng ta, cuộc sống của nhục dục, chìm trong trần cảnh,
và rồi dĩ nhiên ham muốn và ghét bỏ nảy sinh từ đó.
Ngay cả ban đêm, trong giấc mơ, trong một nghĩa nào đó,
bạn cũng bị vướng kẹt trong thế giới của giác quan, tại sao như vậy?
Bởi vì giấc mơ này nọ, thường cũng liên quan đến những điều như vậy,
cho nên nó là một phần rất rộng lớn, bao trùm lên tất cả đời sống của chúng ta.
Vậy thì, chúng ta, là người theo đạo Phật, chúng ta nghĩ thế nào về điều này,
Đức Phật nghĩ thế nào về điều này. Tôi luôn muốn trở về với
những lời Phật dạy, Đức Phật dạy chúng ta nên có thái độ thế nào
đối với những việc này, đó là điều tôi muốn giảng tối nay.
Việc đầu tiên, cách đầu tiên trong đó Phật giáo khác với
những tôn giáo khác khi nghĩ về dục lạc, đó là Phật giáo thực sự không
nhìn nó với sự khắt khe quá mức, Phật giáo không nói
dục lạc là xấu chỉ vì nó xấu, Phật giáo không nói
hưởng thụ cuộc sống, quan hệ luyến ái, giải trí, ăn thức ăn ngon,
tất cả những điều đó không phải là “xấu” theo quan điểm Phật giáo.
Vậy nên đạo Phật không có lối nhìn quá khắt khe như đôi khi thấy ở nơi khác
trong xã hội của chúng ta. Đó đã là một điều khá phóng khoáng rồi, phải không?
Hưởng thụ cuộc đời không sao cả. Có một đoạn thú vị trong...
Tôi vừa mới nghĩ về điều này trước đó,
có một đoạn thú vị trong kinh điển Pali,
đây là kinh điển Pali, lời của Đức Phật,
lời Đức Phật dạy các vị tì kheo,
một số các vị ấy có thể không tu hành nghiêm túc hay kiều như
không thực sự thực hành thiền hay sao đó, và Ngài bảo họ,
“Các ông đang bỏ lỡ hạnh phúc của đời sống xuất gia!”
Hạnh phúc của đời sống xuất gia, đó là gì? Đó là hành thiền,
là bình an trong tâm, có được niềm vui và hạnh phúc
từ sự thực hành thiền. Nếu bạn không có được hạnh phúc đó,
bạn sẽ không có được hạnh phúc của đời sống xuất gia,
và bạn cũng bỏ lỡ mất hạnh phúc của đời sống tại gia.
Gần như...Tôi không nghĩ đây là vấn đề,
vấn đề không phải là này bạn, tốt hơn là bạn nên cởi áo tu
và trở lại cuộc sống tại gia! Tôi không nghĩ đó là vấn đề,
mà vấn đề là, với tư cách là con người, ham muốn, hạnh phúc hay niềm vui
theo cách này hay cách khác, dù đó là niềm vui qua giác quan,
hay niềm vui tinh thần trong việc hành thiền, không thực sự quan trọng,
với chúng ta, cuộc sống không có niềm vui là một cuộc sống vô nghĩa.
Đây là điều đầu tiên, vì vậy đạo Phật không chống lại niềm vui, hạnh phúc hay
sự hưởng thụ. Tôi nghĩ đây là điểm rất quan trọng cần phải nhớ,
bởi vì đôi khi các bạn có thể, có ý tưởng này từ những cách
giảng dạy nào đó về giáo lý nhà Phật. Vậy thì đây là một mặt của đồng tiền,
nhưng mặt kia của nó thì Đức Phật cũng đã dạy rằng có thể có
những nguy hiểm với thú vui dục lạc. Vậy thì những nguy hiểm đó là gì?
Nếu chúng ta không nên e ngại chúng thì tại sao chúng lại là nguy hiểm?
Dĩ nhiên, một trong những mối nguy hiểm,
một trong những điểm chính của giáo lý nhà Phật là phải sống tốt,
sống với sự tử tế và lòng bi mẫn.
Và dĩ nhiên, ngay khi những lạc thú đó đưa chúng ta vượt ra ngoài
ranh giới của đạo đức, khi chúng ta bắt đầu cư xử sai trái,
có thể là trộm cắp hay ngoại tình hay bất cứ điều gì khác,
một khi đã sa xuống con đường đó
là lúc chúng ta đã đưa ham mê dục lạc đi quá xa.
Vậy nên chúng ta buông thả (indulge) có lẽ tôi không nên dùng chữ buông thả,
chúng ta hưởng thụ dục lạc trong khuôn khổ của đạo đức, được chứ?
Đây là thái độ của Phật giáo.
Vậy chúng ta không làm hại người khác, không làm hại chúng sanh khác,
và khi không làm hại ai thì đó là cách có thể chấp nhận được
để vui hưởng cuộc sống quanh ta.
Đó là điều đầu tiên, tôi nghĩ nó khá rõ ràng,
các bạn có lẽ ai cũng đã biết điều đó, ngoại trừ khi đây là lần đầu tiên
bạn đến nghe giảng tối nay, bởi vì đây có thể xem là Phật giáo căn bản, phải không?
Nhưng lý do khác khiến dục lạc có vấn đề,
bây giờ chúng ta bàn vào những lý do sâu sắc hơn,
và một trong những lý do chính là vì ở một mức độ nào đó,
dục lạc gây trở ngại cho việc hành thiền.
Nếu các bạn thực sự muốn tiến thật sâu trong thiền,
nếu các bạn không chỉ đến đây vào tối Thứ Sáu,
tôi muốn nói, thật tuyệt vời đến đây vào tối Thứ Sáu, thư giãn chút xíu,
chỉ để vui với bạn tốt, và có được khoảng thời gian vui vẻ,
tôi nghĩ đó đã là một điều tuyệt vời rồi,
nhưng nếu các bạn muốn thiền sâu hơn một chút,
ví dụ các bạn đến thiền viện Jhana Grove dự một khóa thiền 9 ngày với Ajahn Brahm,
hay điều gì khác, hay bạn đến một trung tâm thiền nào khác hay bất cứ điều gì đó,
nếu bạn muốn tiến sâu hơn, khi càng muốn tiến sâu hơn,
thì những ham muốn và sự buông lung trong dục lạc thế gian
càng trở thành một trở ngại. Nó giống như một sự đánh đổi, theo nghĩa nào đó,
bạn càng buông bỏ thế giới dục lạc thiền của bạn càng sâu sắc hơn,
càng dính mắc với thế giới dục lạc
bao nhiêu thì thiền của bạn càng nông cạn bấy nhiêu.
Nó gần giống như một quan hệ tỷ lệ nghịch,
nói theo ngôn ngữ toán học tôi dùng những ngày ở đại học, vâng,
quan hệ tỉ lệ nghịch, nghe có vẻ rất toán học,
chúng ta nên có một số khái niệm toán học này
trong sách Phật giáo để làm cho thật rõ ràng những gì đang xảy ra, tôi nghĩ vậy.
Vậy nên đây là lý do tại sao nó có vấn đề. Tại sao nó phải như thế?
Rất thường xuyên, bạn nghe người ta nói rằng, “Tôi muốn hưởng thụ cuộc sống
và tôi cũng thích hành thiền. Tôi không muốn từ bỏ cái này để có cái kia,
“Tôi muốn hưởng cả hai, vì vậy, trở thành một vị tăng hay một vị ni để làm gì
bởi vì điều đó thật là điên rồ, bạn không thể tận hưởng cuộc sống bình thường”.
Nhưng vấn đề là bạn không thể tận hưởng trọn vẹn cả hai,
luôn cần một sự đánh đổi giữa hai điều này, và đây là điều mà
tôi nghĩ nhiều người trong cộng đồng Phật giáo, có lẽ vậy,
nhất là ở Tây phương, bởi vì người ta còn khá mới đối với Phật giáo,
họ không thực sự nắm rõ ý nghĩa của những khái niệm này.
Vì vậy, để hiểu vấn đề này, bạn phải thực sự,
phải thực sự thấy hay đọc một số bài giảng của Đức Phật,
để thấy rằng thực sự đúng là như thế.
Và khi bạn suy nghĩ về nó, bạn sẽ thấy rất rõ ràng,
phải nói là cực kỳ rõ ràng,
nó rất là rõ ràng phải không?
Tại sao nó quá rõ ràng? Bởi vì nếu bạn...
nhất là nếu bạn buông thả trong dục lạc, nếu bạn hưởng thụ chúng quá nhiều,
thì điều sẽ xảy ra là bạn bị dính mắc với duc lạc.
Sự dính mắc luôn ở đằng sau sự buông thả và hưởng thụ,
nếu bạn thích thú, bạn sẽ muốn nó nữa, đó là dính mắc, bạn muốn ở đó,
bạn muốn có thể nhìn thấy nó, bởi vì “ồ, quá nhiều cảnh đẹp,”
bạn muốn có thể nghe được bởi vì âm nhạc bạn nghe hay tuyệt vời.
Có thể lắm, tôi không nói là không hay, nhưng bạn dính mắc với nó,
hoặc bạn muốn tận hưởng mối quan hệ của mình, hay thức ăn, hay bất kỳ thứ gì khác,
tất cả thứ đó, vì chúng ta ham mê nó, chúng ta dính mắc với nó,
và khi đã dính mắc, khi cố gắng thiền bạn không thể buông bỏ được.
Buông bỏ chính là điều trái ngược với buông thả,
bạn hướng vào bên trong, và càng muốn hướng vào bên trong,
bạn càng phải buông bỏ năm giác quan và thế giới dục lạc.
Nếu cứ ràng buộc với các giác quan, bạn chỉ có thể quay vào bên trong phần nào thôi,
càng ít ràng buộc với những giác quan, bạn càng có thể hướng sâu hơn vào bên trong.
Vậy nên đó là lý do tại sao nó có vấn đề, và tại sao phải có sự đánh đổi
giữa thế giới dục lạc và thiền ở mức sâu.
Vậy dục lạc không phải là trái đạo đức, nó không xấu, không ác,
miễn bạn làm điều đó một cách có đạo đức,
nhưng nó có thể là một chướng ngại trong việc tu thiền của bạn,
và đó là lý do tại sao nó có vấn đề.
Hẳn là các bạn hiểu tôi đang nói gì ở đây, luôn hướng ra ngoài
ngược lại với hướng vào bên trong. Nếu bạn dính mắc với những thứ bên ngoài,
thì bạn sẽ không thể buông bỏ và quay vào bên trong, phải có sự đánh đổi ở đây.
Khi bạn hiểu được điều đó, bạn bắt đầu hiểu tại sao
lại có cái gọi là đời sống xuất gia, phải không?
Đây chính là lý do tại sao, bởi vì sống đời xuất gia là
cố gắng nâng cao quá trình buông bỏ những thứ bên ngoài,
đồng thời hướng vào nội tâm nhiều hơn, ý nghĩa của vấn đề chỉ là thế,
là tại sao lại có đời sống xuất gia.
Những việc này thực hiện khó hơn nhiều trong đời sống tại gia
so với đời sống xuất gia, và đó là lý do tại sao chúng tôi sống như vậy.
Không phải vì chúng tôi chối bỏ thế gian, kiểu người tẻ nhạt ngồi trong rừng,
khóc lóc một mình, bởi vì nếu thế thì quả là đáng khiếp
làm người xuất gia. Vấn đề không phải như vậy.
Vấn đề là, thực sự...
chúng tôi không phải loại người thích hành xác hay bất cứ gì như vậy.
Còn có một điểm nữa trong toàn bộ vấn đề này.
Như vậy, đây là lý do, và rồi có... đây thực sự là một lý do rất quan trọng,
Tôi nghĩ, nếu thực sự bạn muốn hưởng lợi trong thiền,
buông bỏ ở mức độ nào đó thực sự cần thiết,
và tôi chắc các bạn có thể đã thấy điều đó trong chừng mức nào rồi,
dù chỉ bằng việc đến đây vào những tối Thứ Sáu.
Nhưng có một lý do thứ ba tại sao dục lạc gây vấn đề,
và bây giờ chúng ta đi vào những phần sâu hơn của giáo lý nhà Phật.
Trong một nghĩa sâu hơn, dục lạc là sợi giây cột chúng ta vào samsāra.
Đó là tại sao nó thực sự có vấn đề. Samsāra là từ Pali có nghĩa là
vòng luân hồi. Các bạn cứ tiếp tục, sinh nơi này, chết nơi kia,
tái-sanh và tái-tử. Các bạn có bao giờ nghe thấy từ tái-tử chưa?
Tái-tử là từ thật hay bởi vì các bạn không phải chỉ chết một lần,
các bạn chết nhiều lần. Nếu các bạn tái sanh, là các bạn cũng sẽ phải tái tử.
Tôi nghĩ chúng ta nên bắt đầu triển khai từ “tái-tử” này
trong sự giảng dạy đạo Phật vì nó thực sự nói lên được ý nghĩa của những vấn đề này.
Tái sanh, tái tử, tái sống, tái mọi thứ.
Đó là một phần của vấn đề ở đây.
Vậy, nếu không muốn những cái “tái - này kia, chúng ta có thể rút ngắn xuống còn “tái” thôi,
làm cho nó đơn giản hơn,
nếu không có tất cả những cái “tái” này nọ mãi
sẽ đến lúc bạn bắt đầu nhận ra rằng sự trói buộc vào
vòng luân hồi mới thực là vấn đề, và cái có tác động mạnh nhất,
mãnh liệt nhất trong mọi ràng buộc là ràng buộc với dục lạc,
Nó cột bạn vào cõi ta bà, tại sao vậy? Bởi vì dục lạc luôn hướng về tương lai,
nó là về ham muốn (tham ái-craving), là muốn “đi đâu đó khác”,
luôn luôn hướng tới một cái gì đó,
không bao giờ thực sự hài lòng trong giây phút hiện tại,
và việc hướng tới cái gì đó giống như một dự phóng về bản thân trong tương lai,
đó là tại sao nó trói buộc bạn vĩnh viễn, hy vọng không phải là vĩnh viễn,
nhưng một thời gian dài trong tương lai, và lặp đi lặp lại như thế mãi.
Vậy nên đây là một số lý do
bạn có thể thấy, một lần nữa, sự quân bình trong Phật giáo.
Sự quân bình của việc thấy được vấn đề của một việc gì đó,
thấy được sự hài lòng và vấn đề và rồi tìm giải pháp dung hòa.
Có nhiều điều trong giáo lý nhà Phật là về trung đạo,
thì với vấn đề dục lạc cũng thế.
Cho nên đây là con đường tự nhiên, qua đó thiền của bạn được sâu sắc hơn,
bạn sẽ tự nhiên buông bỏ những thứ thực sự ít quan trọng hơn đối với bạn.
Dục lạc trở nên kém quan trọng, thiền trở nên quan trọng hơn,
bạn không bắt ép, không gạt nó sang một bên, nó diễn ra một cách rất tự nhiên,
đây là điều thật tuyệt vời, con đường tuyệt vời nằm ngay trước mắt bạn.
Vậy nên nếu có vấn đề với dục lạc, nếu các bạn thực sự tha thiết với con đường tâm linh,
tôi không biết các bạn tha thiết đến đâu, có lẽ mỗi người ở mỗi mức độ khác nhau,
nhưng đừng bỏ đi chỉ vì bạn không tha thiết 100%, bởi vì vẫn có thể thú vị
để xem những gì xảy ra tiếp theo. Tôi hứa là...ít nhất đối với tôi,
nó rất thú vị. Tôi khó đoán biết
những gì người khác cho là thú vị, do khả năng rất giới hạn của tôi,
nhưng theo tôi, một số những điều này thật là thú vị.
Đó là cái nhìn tổng thể về cuộc sống và thế giới, và vì vậy nó thú vị.
Vậy, chúng ta giải quyết những thứ này như thế nào để rời xa dục lạc một chút
và nhích dần về với niềm vui tâm linh,
với thiền và chiều sâu của thiền.
Làm thế nào chúng ta có thể làm điều đó một cách dễ dàng, tự nhiên,
không phải như cưỡng ép hay đại loại như thế. Và trước tiên,
một trong những thứ luôn làm tôi thú vị trong những bài kinh,
khi Đức Phật dạy làm thế nào vượt qua
những phiền não và những vấn đề của tâm thức.
Phiền não và những trở ngại thường được gom thành hai loại chính,
một là sân hận, bao gồm sự tức giận, khó chịu, và những thứ tương tự
và cái kia là lòng ham muốn.
Đây là hai loại phiền não chính mà chúng ta thường phải đối phó,
và dĩ nhiên đối phó tâm sân hận mới thực là điều quan trọng nhất.
Nếu có một điều tôi phải khuyên bạn nên giải quyết trong đời về
những hiện tượng tinh thần có vấn đề của bạn, thì sân hận là điều số một.
Xin làm ơn, nếu các bạn tha thiết với con đường tu hành,
thì hãy tìm cách giải quyết nó. Có thể tôi sẽ giảng lại cách làm thế nào
để đối trị sân hận, vì tôi nghĩ nó là một phần cực kỳ quan trọng trên đường tu,
đáng chú ý là các bạn có thể nghĩ loại trừ tâm sân hận rất khó,
thật ra nó không khó lắm đâu,
nhất là nếu bạn có động cơ chính đáng, có sự kiên trì cần thiết,
ai cũng có thể loại trừ được tâm sân, ít nhất là một phần lớn,
có thể không phải 100%, nhưng ít nhất là rất nhiều. Đó là về tâm sân, hãy tập trung vào nó,
nhưng dục lạc cũng có một chút vấn đề,
vì vậy đó là điều tôi muốn tập trung vào lúc này.
Vậy Đức Phật dạy chúng ta nên đối phó với chúng bằng cách nào?
Phương pháp đó là gì? Nhiều khi người ta nghĩ là bạn đối phó
với những thứ này qua việc hành thiền, bằng cách ngồi đây,
trở nên bình an và tĩnh lặng, và tất nhiên một phần đúng là như thế,
nhưng thực sự, một trong những điều nổi bật tôi nhớ khi đọc những bài kinh,
khi Đức Phật dạy rằng có hai sức mạnh trong thiền,
hai sức mạnh trên con đường tâm linh. Sức mạnh thứ nhất là
sức mạnh của sự quán chiếu (reflection) Sức mạnh của sự quán chiếu có tác dụng gì?
Đức Phật dạy rằng sức mạnh của sự quán chiếu có tác dụng
khắc phục được những hành vi sai trái qua thân, khẩu và ý,
và khiến bạn hành xử tốt qua thân, khẩu, ý. Nói cách khác,
tất cả khả năng trau dồi đạo đức qua hành động, lời nói,
cũng như khả năng suy nghĩ theo cách không làm trở ngại
cho việc hành thiền, kể cả việc loại trừ tâm sân và ham muốn dục lạc,
tất cả là do cách thức chúng ta suy ngẫm về thế giới,
về vạn pháp, không chỉ về việc ngồi xuống và vui hưởng sự bình an,
mặc dù điều đó cũng đúng một ít, mà chủ yếu là cách chúng ta suy tư về mọi thứ.
Đây là điều rất thú vị: nghĩa là nếu chúng ta học cách suy nghĩ
đúng đắn, chúng ta thực sự có thể khắc phục được những vấn đề này.
Vậy đây là những gì tôi muốn giảng tối nay, tôi muốn đào sâu thêm một chút,
chúng ta nên suy nghĩ như thế nào về những điều này để
chúng thực sự giảm bớt.
Và rồi, khi các bạn có được sức mạnh quán chiếu đó rồi,
sức mạnh thứ hai khi đó sẽ đến, đó là bhāvanābala.
Các bạn có thích những từ Pali không? Nghe tuyệt quá, hay quá, phải không?
Tôi thích những từ Pali, tôi luôn thấy cần trở về với ngôn ngữ Pali,
bởi vì tôi thích đọc những bài kinh, những lời dạy của Đức Phật.
bhāvanābala nghĩa là sức mạnh của thiền, hay sức mạnh của sự phát triển tâm linh .
Tôi nghĩ trong tiếng Tích Lan, bhāvanā được dùng để đặc biệt nói về việc
tu thiền, và điều này cũng đúng trong phần lớn những bài kinh.
Vậy thì, một khi thiền, sức mạnh của tu thiền là
để phát triển sự định tâm thật sâu trên đường đạo, bốn tầng thiền na,
bảy yếu tố giác ngộ, và những thứ như thế.
Vậy, đó là về việc tu thiền rất thâm sâu.
Nó không liên quan nhiều lắm đến việc khắc phục phiền não,
mà thực sự là để tiến sâu vào thiền định.
Vậy hãy nhớ điều này, tập suy nghĩ đúng đắn.
Khi suy nghĩ đúng đắn, cuộc đời của bạn sẽ bắt đầu thay đổi,
cách bạn suy nghĩ về người khác, cách bạn quán chiếu về mọi sự,
cách bạn nhận thức về thực tại xung quanh sẽ thực sự đổi khác,
bởi vì bạn suy tư đúng đắn.
Vậy chúng ta làm thế nào đây? Những gì tôi sẽ làm,
đây là cách nói tiêu chuẩn của tôi về những thú vui dục lạc,
có thể nhiều bạn đã nghe trước đây,
nhưng xin đừng vì vậy mà bỏ đi,
vì đây là những điều lúc nào cũng quan trọng và tuyệt vời nên nghe
nhiều nhiều lần, theo ý tôi. Tôi đã nghe nó nhiều hơn bất cứ bạn nào,
và vẫn còn được truyền cảm hứng từ một số những lời dạy này.
Vậy thì...để làm rõ vấn đề, những gì Đức Phật làm,
ngài đưa ra một số ẩn dụ đề cập trực tiếp đến những dục lạc,
và tôi sẽ kể lại một số ẩn dụ này cho các bạn nghe.
Hãy nhớ, ẩn dụ và những câu chuyện nhỏ Đức Phật dùng là công cụ để suy ngẫm,
công cụ cho cách suy nghĩ về thế giới,
không phải công cụ để ép buộc bạn cách này hay cách khác,
mà để quán chiếu tự nhiên, và sự trưởng thành của tâm thức là hệ quả của
những quán chiếu này. Ẩn dụ đầu tiên Đức Phật dùng,
một trong những ẩn dụ ngài dùng
được gọi là ẩn dụ ngọn đuốc rơm, ngọn đuốc rơm đang cháy.
Đức Phật dạy rằng, hãy tưởng tượng, một người đi đến,
trên tay cầm ngọn đuốc bằng rơm, ngọn đuốc đang cháy,
và họ đi ngược chiều gió, gió thổi về một chiều,
ngọn đuốc ở trước mặt. Việc xảy ra là, ngọn đuốc,
tất nhiên những tàn lửa, và những thứ đang cháy đều bay ra
không ngừng, ngọn đuốc rơm là thế, nếu bạn đi ngược chiều gió,
mọi thứ, những tàn lửa, sẽ bay trúng bạn, và sớm muộn gì
nếu không cẩn thận bạn sẽ bị phỏng, và nếu bị phỏng,
thì thường là bị đau đớn mà trong Phật giáo gọi là dukkha, khổ đau.
Vậy, nếu muốn tránh bị đốt cháy, đây là kiểu ví von ở đây.
Điều này có nghĩa là gì? Tại sao đây là ẩn dụ về dục lạc thế gian?
Có nghĩa là, khi bạn nắm giữ ngọn đuốc rơm đó,
giống như bạn dính mắc với những đối tượng của giác quan và những thú vui dục lạc
của thế gian, đúng không? Bạn thiết lập mối quan hệ tình yêu,
hay theo đuổi một thú tiêu khiển nào đó, hay bất kỳ thứ gì khác,
và bạn bám víu vào đó, cuộc sống của bạn xoay quanh những thứ đó,
và khi bạn gắn bó vào những thứ đó của thế gian,
bởi vì gắn bó với chúng, nó giống như có một chút ánh sáng từ
ngọn đuốc rơm, và ánh sáng từ ngọn đuốc rơm,
giống như hạnh phúc có được từ những thú vui dục lạc.
Nhưng chẳng mấy chốc, bó rơm, hạnh phúc đến từ ánh sáng kia, biến thành khổ đau,
bởi vì bạn đi ngược chiều gió. Khổ đau đó là gì?
Đó là ngay khi chúng ta dính mắc vào những thứ trên đời,
chính là ta đang đi tìm sự khổ đau. Tại sao? Bởi vì tất cả mọi thứ trên đời,
những thứ trên thế gian vốn dĩ là vô thường, luôn có thể thay đổi,
ngoài tầm kiểm soát của ta, không đáng tin cậy, về cơ bản là không đáng tin cậy,
và nếu bạn cố bám víu và gắn bó với những gì mà bản chất không đáng tin cậy,
bản chất là vô thường, thì điều gì sẽ xảy ra? Bạn sẽ khổ đau.
Đó là ý tưởng rất cơ bản của đạo Phật, nếu mọi thứ là vô thường,
đau khổ phải xảy ra như một hệ quả. Vậy nên hãy suy nghĩ về điều đó.
Thật là như vậy, nó thực sự là có vấn đề,
và nhiều khi có người nói, “nếu muốn là một Phật tử tốt,
thì điều tôi nên làm chỉ là tránh mọi dính mắc”.
Phải vậy không? Bạn hãy thử xem, để coi nó hoạt động như thế nào trong cuộc sống.
Hãy thử tránh mọi dính mắc, và câu trả lời là không thể nào
tránh được mọi dính mắc, có thể nếu bạn là A-la-hán, và thường ở thời điểm này,
tôi muốn hỏi có bao nhiêu vị A-la-hán trong cử tọa ở đây?
và thường thì bạn thấy không có bao nhiêu, đúng không?
Trong cử tọa không có bao nhiêu, đó chính là vấn đề,
vì bạn không phải A-la-hán, nghĩa là bạn sẽ dính mắc. Tại sao?
Vì tất cả những thứ này đều xuất phát từ ý thức về cái tôi.
Khi có nhận thức về một cái tôi bên trong, có tính thường hằng, luôn hiện hữu ở đó,
cảm giác về cái tôi sẽ coi một số những thứ trên thế gian này thuộc về nó.
“Những cái này là của tôi đây là lĩnh vực kiểm soát của tôi”, ví dụ thế.
Ý thức về cái tôi tin rằng nó có thể kiểm soát được thế giới,
nó quên đi sự vô thường của vạn pháp,
và nó như phóng chiếu ý thức về tự ngã ra mọi thứ khác,
và bởi vì nghĩ mình có thể kiểm soát, chúng ta cố gắng nhưng không được.
Thế giới luôn vận hành theo các nhân và duyên của nó,
và khả năng kiểm soát sự vật của chúng ta thực sự vô cùng giới hạn.
Rồi khi các thứ sụp đổ, chúng ta sầu khổ, khóc lóc, tuyệt vọng,
bởi vì sự vật không diễn ra theo như dự tính, theo như chúng ta muốn,
và bởi vì chúng ta không thực sự hiểu khái niệm trong nhà Phật về
vô thường, về sự không đáng tin cậy. Hãy nhớ lấy điều đó nhé.
Nếu nhớ điều này bạn sẽ không bám víu quá nhiều vào ngọn đuốc rơm nữa,
bạn sẽ thấy rằng ngọn đuốc rơm vốn có vấn đề, bạn sẽ bị đốt cháy,
và nếu bị cháy, bị bỏng, dĩ nhiên, sau đó bạn sẽ chết!
Đó là điều xảy ra khi bạn bị cháy, và đó thực sự là vấn đề cho bạn.
Vì vậy, bạn bám víu ít hơn một tí, bạn kiếm tìm hạnh phúc và sự hài lòng
trong thế gian ở những nơi hơi khác hơn, không quá nhiều ở những nơi
mà bạn phải bám víu và dính mắc quá mạnh.
Ẩn dụ ngọn đuốc rơm,
một trong những ẩn dụ chủ yếu, cơ bản nhất cho vấn đề dục lạc của thế gian.
Nếu quay vào nội tâm, sẽ hơi khác một tí vì bạn không dính mắc quá mạnh
với những trạng thái của tâm, nó nhẹ nhàng hơn nhiều
đối với những thứ đó.
Ẩn dụ thứ 2. Đây là ẩn dụ của Đức Phật khi ngài nói về
loài chim, về con chim này kiểu như chụp được miếng thịt,
và dĩ nhiên lấy được miếng thịt nó rất sung sướng, phải vậy không?
Rồi nó bay lên, giữ miếng thịt trong móng vuốt nhỏ và bay đi.
Nhưng tất nhiên, có nhiều con chim khác cũng muốn có được miếng thịt,
bạn khó được yên thân nếu bạn là con chim đang giữ miếng thịt.
Những con chim khác cũng muốn nó. Vậy nên vừa khi nó bay đi,
những con chim khác cũng cất cánh, đuổi theo con chim kia để chộp lấy nó,
tìm cách giật miếng thịt ra khỏi móng vuốt của nó,
Và Đức Phật dạy, nếu con chim kia không buông miếng thịt ra ngay
thì chuyện gì sẽ xảy ra cho nó? Chắc chắn nó sẽ khổ đau hoặc sẽ chết
bởi vì nó sẽ phải giành giật với những con chim khác, đúng không?
Đó là hệ quả của việc nắm giữ miếng thịt.
Và các bạn hẳn đã hiểu, miếng thịt ở đây là ẩn dụ cho
thú vui nhục dục, hay các đối tượng giác quan trên đời.
Bởi vì khi bạn ôm giữ những thứ đó, thì vấn đề là trên thế gian
cũng có những người khác ham muốn cùng những thứ đó, phải không?
Ngay khi bạn tìm được một người tuyệt vời để chia xẻ cuộc sống ,
bạn nghĩ tới việc xây dựng gia đình với họ,
bạn sẽ thấy có những người khác cũng thích người đó, phải vậy không?
Thật phiền nhiễu! Và cho dù bạn thực sự có được quan hệ tình cảm tốt đẹp,
bạn tìm được người để sống chung, tất nhiên bạn thường hơi lo
người đó có thể sẽ bỏ bạn, có thể họ sẽ tìm thấy một người khác.
Luôn có một nỗi quan tâm tiềm ẩn bởi vì bạn không thể biết được.
Việc này chẳng khác gì việc giành giật miếng thịt vậy, đúng không?
Chúng ta giành nhau về các thứ trên đời, và đời thì đầy những việc như vậy,
rõ ràng đó là cách chúng ta sống, cách thế giới vận hành, tranh giành
nguồn tài nguyên hạn chế. Ai cũng muốn có thêm,
chẳng ai hoàn toàn toại nguyện, không có điểm dừng đối với lòng tham,
và bởi vì không có điểm dừng đối với tất cả chúng ta,
chúng ta tranh giành nguồn tài nguyên hạn chế,
luôn muốn có thêm, luôn muốn đi đến một nơi khác.
Có một câu chuyện hay trong... đây là trong bài kinh gọi là
“Ratthapala Sutta”, bài kinh rất hay mà tôi đề nghị mọi người nên đọc
nếu có cơ hội, chuyện một chàng trai trẻ con một gia đình rất giàu,
và đi xuất gia vào thời Đức Phật. Anh ta có mọi thứ trên đời
nhưng bỏ đi xuất gia, cha mẹ anh ta tìm cách ngăn cản...
Tôi sẽ không kể toàn bộ câu chuyện, một câu chuyện dài,
một chuyện hay, buồn cười, và cũng thú vị,
đây là một nét đẹp của những lời dạy của Đức Phật,
nó vừa giải trí thú vị, lại vừa sâu sắc, uyên thâm
một sự kết hợp tuyệt vời.
Dù sao đi nữa, anh ta xuất gia, cưỡng lại ý muốn của cha mẹ,
cha mẹ anh cực lực chống đối, nhưng anh vẫn đi,
và rồi anh trở thành một vị a-la-hán. Sau khi trở thành a-la-hán anh trở về nhà,
cha mẹ anh tìm cách dụ dỗ anh trở lại đời sống cư sĩ,
“ồ, con hãy về để hưởng tất cả số vàng bạc châu báu này.”
Anh ta về và vì đã là a-la-hán, đã hoàn toàn giác ngộ, anh không màng tới
vàng bạc và những thứ như vậy, cho nên anh ta kiểu như gạt cha mẹ ra,
gọi cha là “gia chủ”, đó là một trong những điều tôi nhớ
trong bài kinh Anh ta gọi người cha là “gia chủ”,
tôi thì không bao giờ dám thử gọi cha tôi như thế,
bởi vì tôi nghĩ gọi vậy sẽ tạo rất nhiều rối rắm (cười lớn).
“Gia chủ”...OK
nhưng ...rồi anh ta nhận ra..., cuối cùng cha mẹ anh ta đành bỏ cuộc,
và anh ta bỏ đi vào rừng, anh ta đi vào rừng,
và vị vua cai trị vùng đó ra chào anh ta, vị vua đến và hỏi,
lúc đó vị vua đã rất già, vua hỏi Ratthapala
“Ôi, ngươi có tất cả mọi thứ , có học vấn cao,
có gia đình danh giá, có tiền bạc của cải, bạn bè,
có mọi thứ trên đời, cớ sao mà lại đi tu? Ngươi điên à?”
Không, ông vua không nói thế, tôi tự thêm vào, câu đó không có trong kinh,
tôi thêm vào chút ít cho thú vị...
Bởi vì quá kính ngưỡng vua không thể hỏi một câu như thế,
nhưng ông hỏi, “tại sao người lại đi tu? Có phải vì...
lý do là gì?” Ratthapala trả lời,
“vâng, bởi vì tôi hiểu bốn chân lý (nguyên tắc) của Pháp”,
và một trong bốn chân lý đó là thế gian là nô lệ của tham ái,
là vô độ, là kẻ nô lệ của ham muốn.
Bạn không làm chủ được, đây là lý do vì sao đôi khi chúng ta thích có ham muốn
bởi vì chúng ta nghĩ mình làm chủ,
ham muốn này là của tôi, tôi sẽ dùng nó làm phương tiện để đạt được các thứ.
Không, nó hoàn toàn ngược lại, một lần nữa Đức Phật đã xoay thế gian 180 độ.
Sự thật ngược lại, bạn là nô lệ, tham ái là chủ.
Bạn nói, “vâng ạ, thưa chủ nhân, hãy dẫn tôi đi bất cứ nơi nào ngài muốn”,
và bạn đi theo người chủ. Tham ái là chủ của bạn. Bạn có thấy điều đó không?
Lý do bạn không thấy được là vì bạn có ý thức về cái tôi,
nó bảo bạn là người chỉ huy, và bạn đang làm những thứ này,
nhưng thực ra không đúng. Sự thật, tham ái chỉ huy
và bạn đi theo như con chó ngu ngốc bị cột dây dẫn đi hay tương tự như thế,
bị dắt đi ngã này, đi ngã kia,
“vâng, thưa ngài, bây giờ ngài muốn đi đâu nữa?”
Đó là tham ái đấy, và thật là đáng sợ khi nghĩ về điều này.
Vậy đây là những gì Ratthapala nói với vua, và vị vua trả lời,
“Ta không hiểu, ngài đang nói về cái gì vậy?”
Ratthapala nói, “ Vâng, thưa bệ hạ, hãy tưởng tượng
ngài đã giàu có, ngài có một vương quốc rộng lớn,
có vàng bạc chất đầy trong những nhà kho khổng lồ, ngài có lúa gạo,
ngài có mọi thứ trong vương quốc to lớn này, nhưng thử nghĩ xem, nếu có người đi từ
phía tây đến thưa “Tâu bệ hạ, ở phía tây vương quốc của ngài
có một vương quốc khác đầy vàng bạc, kho báu tràn đầy,
có đủ các loại voi và ngựa và nhiều thứ khác như vậy”
Voi, ngựa và gia súc là những thứ phần lớn
được xem là sự giàu có vào thời đó.
“Nhưng mặc dù vương quốc phía tây này có tất cả những thứ đó,
binh lính của họ yếu kém hơn ngài. Nếu muốn, ngài có thể chiếm lĩnh đất nước đó.
Ngài sẽ làm gì, thưa bệ hạ?”
Nhà vua trả lời, “ồ, tất nhiên ta sẽ chiếm lấy nó!”
Và, như thể lấn chiếm nước khác là điều tất nhiên nếu mình có thể làm được,
vị sư hỏi tiếp, “và, nếu có người khác đến từ phía bắc,
và cũng nói y như vậy, Bệ hạ sẽ làm gì?”
“Ồ, ta cũng sẽ lấn chiếm nước đó”.
“Nếu một người khác đến từ phía đông?” “Cũng chiếm luôn nước đó”
“Từ phía nam?” “Chiếm nó luôn”. “Ở lục địa khác?” “Chiếm luôn!”
“Có vương quốc nào ngài sẽ không chinh phục?”
Một lần nữa, không có câu hỏi đó, nhưng nó có hàm ý,
“Tất nhiên là không! Phải chinh phục bất kỳ cái gì nếu nó yếu hơn ta,
ta sẽ chinh phục nó” Vậy lòng ham muốn dừng ở đâu?
Nó không có giới hạn, phải không? Nó chỉ gia tăng, gia tăng, gia tăng,
và một khi đã có cả trái đất này, bạn sẽ nhắm tới Hỏa tinh
và có thể cả Kim tinh, bởi vì bạn chưa hài lòng.
Và rồi tiếp đến Thái dương hệ rồi thiên hà tiếp theo.
Và tôi đoán lý do tại sao tất cả các nhà vật lý học đều có ý tưởng về đa vũ trụ,
các bạn đã nghe về đa vũ trụ chưa? Ý tưởng này trong thiên văn học,
cho rằng không phải chỉ có một vũ trụ mà có nhiều vũ trụ.
Tôi nghĩ họ thấy rằng với lòng tham, khi toàn vũ trụ là của bạn
thì lòng tham sẽ đi về đâu? “OK tốt hơn nên xây dựng, tạo nên đa vũ trụ,
như vậy họa may mới thỏa mãn được lòng tham của chúng ta”.
Tôi nghĩ quan niệm đa vũ trụ xuất phát từ đó, có thể là một động lực
tiềm ẩn trong tiềm thức của lòng tham đã làm nảy sinh ý tưởng về
đa vũ trụ. Đây là một tư tưởng nghịch thuyết, đừng nói với bất kỳ nhà thiên văn nào
họ sẽ bảo các bạn tôi là một người ngớ ngẩn, ngu dốt.
Tôi không rành về thiên văn học hay vật lý học, dĩ nhiên.
Nhưng dù sao nghe cũng có vẻ hợp lý, đúng không?
Bởi vì lòng tham là vô cùng, không có giới hạn, nó vẫn tiếp tục,
tiếp tục và tiếp tục. Đây chính là vấn đề. Chuyện là như vậy
là tại sao không bao giờ đủ, không bao giờ đủ để thỏa mãn mọi người,
đây là tại sao chúng ta tham lam, ham muốn, một trong những lý do tại sao chúng ta có vụ
điều tra qua Ủy Ban Ngân Hàng Hoàng Gia ở Úc hiện nay, bởi vì con người quá tham lam
và khi không có đủ thì giành giật. Nơi làm việc đầy trò chính trị,
người ta giành giật ở sở làm, tìm cách hạ thấp người khác,
tự tâng bốc mình lên để được thăng chức
hay được tiền thưởng hay cái gì đó, và những thứ này chính là vấn đề,
giành giật các thứ, luôn tìm cách tiến thân,
và sẽ có nhiều tổn thất đó là điều khó tránh.
Vậy thì, theo tôi, đây là một vấn đề khó khăn của dục lạc,
dục lạc vốn chứa đầy xung đột, vốn hay dẫn đến bạo động,
dẫn đến chiến tranh và mọi vấn đề khác, đúng không?
Các bạn có thể thấy tại sao nó phải như vậy,
bởi vì không bao giờ có đủ cho tất cả mọi người, vì lòng tham là vô tận,
và chúng ta muốn những thứ giống nhau, và cuối cùng chúng ta sẽ giành nhau,
tranh giành gia tài, tranh giành chức vụ,
tranh giành miếng bánh cuối cùng, là trẻ con thì giành nhau đồ chơi.
Dù đó là gì, thế giới dục lạc luôn có
xu hướng dẫn tới tranh chấp và bạo động.
Hãy suy nghĩ về điều đó, nó thật là đáng chán trong một nghĩa nào đó, đúng không?
Ta không thể thực sự có một thế giới yên ổn khi còn có hệ lụy với dục lạc.
Vậy đó là ẩn dụ thứ hai của Đức Phật
và theo tôi đó là một ẩn dụ đầy uy lực.
Ẩn dụ thứ ba của Đức Phật, không phải thứ ba của ngài, mà là
ẩn dụ thứ ba trong buổi giảng này, là ẩn dụ về giấc mơ.
Đức Phật dạy rằng những thú vui dục lạc giống như một giấc mơ.
Chúng ta nói về thế giới không thực, đôi khi như một ảo tưởng,
như một sự phóng chiếu của tâm, hão huyền, và dục lạc,
những thú vui dục lạc cũng thế. Nếu suy tư về nó một lần nữa,
sẽ thấy khá rõ ràng tại sao lại như vậy. Những ẩn dụ này, theo tôi,
rất dễ hiểu. Tại sao lại như vậy? Tại sao nó như một giấc mộng?
Lý do là bởi vì cách chúng ta suy nghĩ về các thứ,
cách chúng ta suy nghĩ về những sở hữu, cách chúng ta suy nghĩ,
khi tôi có được nhà mới này, khi tôi có được chiếc xe này,
khi tôi có được quan hệ tình yêu này hay bất kỳ cái gì khác,
ý tưởng trong đầu bạn rất khác với thực tế, đúng không?
Chúng ta biết rằng, nhất là trong quan hệ tình yêu, khi bạn yêu ai,
bạn có ý tưởng về một người bạn đời hoàn hảo,
bạn không thể tìm thấy bất cứ điểm tiêu cực nào về họ cả,
bởi vì bạn quá thiên kiến, bạn chỉ nhìn thấy một mặt của họ.
Nhưng dĩ nhiên thực tế rộng lớn hơn nhiều.
Vậy nên thực tế hóa ra rất, rất khác với sự tưởng tượng.
Điều đó cũng đúng với những thứ nhỏ hơn trong đời sống. Bạn có xe mới,
bạn mơ ước đủ thứ về xe này, đối với vài người, không phải với tất cả,
nhưng một số người có những mơ tưởng như thế, nhưng trên thực tế,
sau khi lái được vài tuần, nó trở thành bình thường trở lại,
và rồi trí tưởng tượng lại tiếp tục, lại xây đắp.
Tôi nhớ hồi tôi còn trẻ, nghĩa là cách đây đã lâu,
nhưng vẫn còn trẻ, (cười lớn) lúc còn ở đại học,
ví dụ, cách đây đã 30 năm hay hơn thế,
tôi nhớ là có suy nghĩ về tương lai của mình, và tôi nghĩ,
ấy, ta sẽ có một việc làm thật tốt, sẽ kiếm được thật nhiều tiền,
sẽ làm đủ thứ điều thú vị, sẽ có một người vợ như thế này
như thế kia, sẽ sống hạnh phúc, sẽ có…
mọi thứ sẽ tốt lành, sẽ có bạn tốt, và những thứ như vậy,
thật ra không hẳn như vậy, tôi nói thêm vào,
nhưng cũng gần giống như thế, giấc mơ về tương lai,
nhất là mơ về, các bạn biết đấy, bạn gái và vợ, những thứ đó,
có ngôi nhà đẹp, và bạn có thể thấy nó phí thì giờ biết bao, phải không?
Khi nhìn lại thì thấy đó là một lầm lẫn hoàn toàn!
Khi nói ước mơ thường không đúng thì đây gần như là tột đỉnh của sai lạc.
Hoàn toàn sai. Nhưng thực tế là, đối với tất cả chúng ta,
ít nhiều là như thế,
bạn mơ ước một thứ gì đó, bạn hình dung nó sẽ là như thế,
và thực tế nó luôn luôn khác, phải không?
Cuộc đời giống như giấc mơ, hướng tới những điều không bao giờ xảy ra,
và rồi, khi có được những thứ đó,
và nhận ra rằng nó không như giấc mơ,
bạn nghĩ đến những thứ khác, thay đổi giấc mơ chút xíu,
nhưng nó vẫn là một giấc mơ, nó sẽ không bao giờ trở thành hiện thực.
Chúng ta sống trong đời này một đời sống nhằm đạt được một điều gì đó,
chúng ta sống đời sống trong mơ mà thực tế không bao giờ như vậy.
Phần lớn cuộc sống là như vậy, và đó là một trong những lý do
tại sao sự tỉnh thức (mindfulness) là việc quá khó làm, bởi vì nếu bạn sống trong mơ,
trong tham lam, trong ham muốn, tâm bạn luôn hướng về một thứ khác,
không bao giờ thực sự hạnh phúc ở giây phút hiện tại.
Vậy nên khi bạn buông bỏ những thứ đó,
tâm bạn sẽ an trú nhiều hơn trong giây phút hiện tại.
Đó là ẩn dụ về giấc mơ.
Một ẩn dụ khác mà tôi rất thích trong kinh
là ẩn dụ về đồ vay mượn. Đức Phật dạy rằng
“hãy tưởng tượng một người giàu có” ngày xưa, người giàu
khá khiêm tốn so với người giàu thời nay, người giàu ấy đánh xe,
ô xin lỗi, không phải người giàu, tôi muốn nói một người bình thường mượn
những vật dụng của người giàu. Vì vậy, anh ta mượn cỗ xe đẹp,
đồ trang sức quý giá, như bông tai đẹp và những thứ như vậy,
và như thế được xem là người giàu có vào thời đó,
cỗ xe đẹp và bông tai đẹp,
anh đánh chiếc xe đi loanh quanh, với đôi bông tai đẹp,
anh ta đánh xe đi quanh phố, khiêm tốn,
và thiên hạ nhìn anh ta, “trông kìa, hãy nhìn ông đại phú,
“ông ta rất giàu, đó là cách hưởng thụ của người giàu!”
Thiên hạ nói như thế về anh ta, và dĩ nhiên khi thiên hạ chỉ vào bạn,
và nói, “ông thật giàu có”, cái tôi của bạn bắt đầu được thổi phồng lên ngay, đúng không?
“Phải, ta là người quan trọng, ta giàu có, các người thua ta.”
“Ta hơn vì ta giàu có hơn các người”
Điều này thường xảy ra nếu bạn giàu có, bạn bắt đầu thấy mình quan trọng hơn.
Đó chỉ là điều tất yếu, thế thôi nhưng thật đáng tiếc
đó là thực tế của nhân loại,
chúng ta là như thế đó. Đó là thực tế của cuộc đời.
Và dĩ nhiên, bởi vì đây là những thứ vay mượn, khi người chủ trở về
và lấy lại cỗ xe, lấy lại bông tai, thì anh ta cảm thấy thế nào?
Anh ta cảm thấy trần trụi, cảm thấy như những gắn bó anh ta có
trên những thứ này, thứ nọ, ý thức về con người mình
qua sự sở hữu những thứ đó, đột nhiên bị lấy mất đi.
Bạn cảm thấy trơ trụi, thấy một cái gì đó mất đi,
“Ủa, té ra tôi đâu giàu có gì!” Giống như bạn bị sốc, bạn
quên rằng những đồ đạc đó toàn là vay mượn, đó là vấn đề.
Và thực tế cuộc sống của chúng ta chỉ toàn đồ vay mượn.
Đồ gì vay mượn ở đời? Nếu bạn suy nghĩ một chút
hầu như tất cả những gì chúng ta có trên đời này đều là vay mượn, phải không?
Mọi thứ bạn sở hữu trong đời, quan hệ tình cảm,
tình bằng hữu, cơ thể vật lý của bạn,
rút cục cũng là vay mượn. Tại sao gọi là vay mượn?
Bởi vì rất thường xuyên khi tự nhiên đến, vô thường đến, sự không chắc chắn đến
và cướp nó đi, và chẳng có gì bạn có thể làm để ngăn chận, hay giữ nó lại.
Vào giờ phút cuối cùng, khi bạn chết, bạn sẽ phải rời mọi thứ.
Gần như mọi thứ trên đời, nhất là những thứ trong thế giới của giác quan,
đều là của vay mượn - bạn không thể nắm giữ chúng, phải bỏ lại thôi.
Điều này có nghĩa là gì? Và nó thực sự rất...tôi chẳng biết,
nó rất mạnh mẽ, các bạn biết không, nếu các bạn suy nghĩ về cuộc đời,
nếu bạn vay mượn một thứ gì, bạn thuê một thứ gì,
tỷ như thuê một căn hộ trong vài tháng,
bạn sẽ đầu tư bao nhiêu vào
một căn hộ bạn thuê của người khác?
Không nhiều lắm, bởi vì bạn sẽ không được hưởng gì mấy từ sự đầu tư đó,
chính người chủ nhân mới hưởng, không phải bạn.
Vì vậy, nếu mọi thứ trong đời bạn đều là của vay mượn,
nghĩa là bạn sẽ bắt đầu bớt đầu tư vào những thứ vay mượn trên đời,
và thay vào đó, bạn sẽ khởi sự đầu tư vào những thứ thực sự vượt xa hơn thế,
những thứ có chiều sâu hơn, có ý nghĩa sâu sắc và thỏa nguyện hơn .
Đó là gì? Sự khác biệt ở đây tất nhiên là
giữa việc chỉ tập trung vào kiếp sống nhỏ bé này,
vào mảnh đời ngắn ngủi của chúng ta ở đây và bây giờ,
và so sánh nó với sự hiện hữu mà ta có, theo quan điểm Phật giáo,
sự hiện hữu rộng lớn bao gồm cả những kiếp sống trong quá khứ và tương lai,
đó là bức tranh toàn cảnh, to rộng hơn rất nhiều cái thực tế nhỏ bé mà chúng ta
biết đến bây giờ, trong kiếp sống này. Đây là lý do tại sao ý tưởng về sự tái-sanh,
tái-hiện hữu, tái-tử, tái-mọi thứ là rất quan trọng,
bởi vì nó thay đổi sự tính toán của bạn về điều gì là quan trọng,
chúng ta nên sống thế nào, điều gì quan trọng trong cuộc sống?
Cái gì không phải là hàng vay mượn theo ý nghĩa này?
Cái không phải là hàng vay mượn chính là tâm của bạn. Tại sao?
Bởi vì tâm bạn là cái vượt ra khỏi cuộc sống bình thường này
và bạn mang nó theo bạn vào tương lai.
Nếu bạn trau dồi một cái tâm tốt đẹp trong đời này, nếu bạn trau dồi
một cái tâm nhẹ nhàng, đầy đủ phước đức, niềm vui và những phẩm chất tốt,
đó là những thứ bạn mang theo bạn vào tương lai. Và đừng lầm lẫn,
điều đó có thể làm được, bạn có thể thay đổi, bạn có thể trở nên tươi sáng hơn,
bạn có thể trở nên hạnh phúc hơn. Nó là một quá trình tuần tự,
đòi hỏi sự kiên trì và quyết tâm, nhưng có thể làm được. Chúng ta làm như thế nào?
Cách chúng ta làm không phải là cách quá chú trọng vào kết quả
và những mục tiêu trong đời sống này,
mà tập trung nhiều hơn vào quá trình, tập trung nhiều hơn vào cách
chúng ta đạt được những thứ này, thay vì chỉ cốt đạt được mục tiêu.
Và, theo tôi đây là một trong
những điều cốt lõi và sự khác biệt cốt lõi trong đời sống.
Đại đa số con người, vì chúng ta thích thú trong cõi dục,
trong vật chất, chúng ta luôn muốn gia tăng những dục lạc trên đời,
chúng ta nhắm vào những mục đích đó, làm sao để đạt chúng, và vấn đề thường là
mục tiêu biện minh cho phương tiện, cứu cánh biện minh cho phương tiện.
Một trong những câu nói của người xưa mà dĩ nhiên là hoàn toàn vô nghĩa
theo quan điểm nhà Phật, vì chúng ta muốn đạt được những mục tiêu đó
và bất kỳ phương tiện nào chúng ta sử dụng để đạt được đều không thành vấn đề.
Dĩ nhiên, vấn đề là với cách đó
bạn có thể đạt được rất nhiều thứ trong đời này,
bạn làm cho cuộc sống này rất đẹp, bạn có đủ mọi thứ trong đời này,
nhưng như một phần tất yếu bạn dùng mọi con đường tắt,
bạn làm những điều tồi tệ với người khác. Khi đến cuối cuộc đời,
hãy tưởng tượng bạn cảm thấy thế nào. Khi đến cuối cuộc đời,
bạn đã gầy dựng được mọi thứ,
và tất cả những điều bạn gây dựng nên chúng là sở hữu của thế gian này,
chúng là đồ vay mượn, bây giờ bạn sẽ phải từ bỏ tất cả những thứ này,
trong khi đó, bạn đã làm rất nhiều điều bất thiện khiến tâm bạn trĩu xuống,
khiến nó đen tối hơn một chút, khó chịu hơn một chút,
nặng nề hơn một chút. Đó là tất cả những gì bạn còn lại khi chết.
Bạn cảm thấy thế nào?
Bạn cảm thấy như đã bỏ phí một cơ hội. Bạn cảm thấy chẳng còn gì nữa cả,
bạn như có cảm giác trống rỗng và hoang mang,
“Ta đã lãng phí cơ hội, ta đã sống một cuộc đời chỉ tập trung
vào những thứ thuộc về thế gian này, ta không thể mang theo thứ gì
ngoại trừ sự bất thiện ta đã từng làm,
và nó đã hại ta rồi, tương lai bây giờ thấy rất mù mịt”.
Đây là vấn đề khi chỉ biết chú trọng vào những thứ đó.
Bởi vậy, thay vì chú trọng vào mục tiêu, thay vì chú trọng vào kết quả,
quan điểm của đạo Phật là chú tâm vào quá trình, vào cách thức,
cách chúng ta đạt được những mục tiêu đó, cách chúng ta đạt được điều đó,
và rồi, nếu không đạt được mục tiêu, nếu không đạt được những điều
mà chúng ta muốn đạt được trong đời, thì cũng chẳng sao cả,
bởi vì bằng cách chú trọng vào quá trình, chúng ta đã tự nâng mình lên,
tự làm cho tâm tươi sáng hơn,
và khi đến cuối cuộc đời, chúng ta cảm thấy
“OK, có thể ta không đạt được gì mấy trong đời này, nhưng có sao đâu?
Tất cả đều phải bỏ lại thôi, điều duy nhất ta đạt được là vun bồi
cho tâm được tươi sáng và hạnh phúc hơn”. Và, kỳ lạ thay, ở giờ phút này
đó là điều duy nhất quan trọng, mọi thứ khác đều không đáng kể.
Vì vậy nó thay đổi dự tính của bạn. Ẩn dụ về đồ vay mượn,
khiến bạn nhìn cuộc đời một cách hoàn toàn khác hẳn.
Đó là điều có tác động mạnh và tuyệt diệu.
Các bạn biết không, những người đã chọn con đường tắt,
có lẽ có vài thứ đã được phát hiện bởi
Ủy ban Ngân hàng Hoàng Gia (điều tra tham nhũng) và những việc như thế, tại sao họ làm vậy?
Họ tập trung vào mục tiêu, không tập trung vào quá trình,
và khi làm như vậy, họ đã tự đánh lừa mình,
họ đã phạm sai lầm, và tạo sự bất thiện trong tâm,
đồng thời chạy theo những thứ trần tục
vốn dĩ là vô thường và lắm vấn đề.
Vậy thì đó là ẩn dụ về đồ vay mượn.
Ẩn dụ tiếp theo là ẩn dụ về rừng rậm hay khu rừng.
Đức Phật dạy, hãy tưởng tượng hai người sống trong làng,
hay trong một thành phố, và họ đi vào khu rừng.
Khi vào rừng,
người thứ nhất đi vào rừng, nhìn quanh,
khu rừng rất tối, rậm rạp và dày đặc,
anh ta không thể thấy xa về bất kỳ hướng nào,
nhưng anh ta cứ đi lang thang trong rừng,
tìm những thứ có thể khiến anh ta vui, thế rồi anh ta đến trước một cây xoài,
“tuyệt!”, cây xoài xum xuê đầy quả chín trên cây, anh ta trèo lên,
anh ta trèo lên cây xoài, ngồi trên cây hái xoài ăn,
và lúc anh đang ăn, vì xoài rất ngon.
Quý vị ở đây có ai không thích xoài?
Ai cũng thích xoài chín ngon ngọt, ...có thể không phải tất cả mọi người,
luôn có thể có những người khác biệt,
nhưng đa số ai cũng thích xoài chín.
Anh ta trèo lên cây, thưởng thức xoài chín, và vì mải mê,
anh mất sự chú ý, không biết gì đến xung quanh, “ồ, xoài ngon quá!”
và cứ ngồi đó, kiểu như say sưa với xoài.
Thế rồi, có người đàn ông khác đến. Các bạn nghĩ rượu là tệ,
nhưng có lẽ xoài còn tệ hơn, ở một khía cạnh nào đó.
Khi người kia đến, anh này thì không biết
cách trèo cây, anh ta nghĩ
“A, mấy trái xoài ngon lành kia, làm sao hái được chúng đây, hừm, OK.”
Anh ta bèn rút cái rìu ra, bắt đầu chặt ở gốc cây xoài.
Đức Phật dạy, “nếu người đang ngồi trên cây xoài đó,
không trèo xuống kịp thời, thì chuyện gì sẽ xảy ra?”
Đương nhiên anh ta sẽ ngã xuống, sẽ gãy chân, gãy tay,
hoặc cũng có thể chết nếu rớt từ trên cao, đó là điều sẽ xảy ra, đúng không?
Vậy nên đây là vấn đề, và ý chính ở đây là gì?
Ý chính là hai người đàn ông này, hai người này đi vào rừng rậm,
đi vào khu rừng, rừng ở đây, theo chỗ tôi hiểu,
là ẩn dụ cho thế giới của giác quan.
Chúng ta ở trong thế giới của dục lạc, khi bạn ở thành phố
thì có đủ loại dục lạc chờ đợi bạn, các quán cà phê,
các trò giải trí, đó là những nơi mà bạn có thể tìm được người bạn đời
và những thứ như vậy. Đô thị là nơi chốn của dục lạc.
Dạo quanh thành phố, ngắm nhìn mọi thứ có tiềm năng là
những thú vui dục lạc. Dạo quanh trong rừng rậm
cũng thế, giống như nơi đô thị, rừng là nơi bạn không thể
nhìn được xa, phải không? Khi bạn ở trong cõi dục lạc,
tâm bạn bị hạn chế, tâm bạn không bao la và mở rộng
như có thể có khi hành thiền. Nó bị hạn chế và co cụm.
Bạn không thể nhìn xa, bạn không có cái nhìn bao quát, cái nhìn toàn cảnh,
bạn thiếu góc nhìn về những gì đang xảy ra, đó là vấn đề khi ở trong rừng rậm,
tất cả những gì bạn làm là để tìm tới thú vui kế tiếp, đúng vậy không?
Cuộc đời cũng gần giống như vậy, đi tìm niềm vui kế tiếp,
hạnh phúc kế tiếp, những gì chúng ta có thể làm kế tiếp.
Chừng nào mình đi nghỉ hè? Mình đi ăn quán nào tối nay?
Chúng ta sẽ làm gì ? Luôn nghĩ đến những thú vui hơn trong tương lai,
và trong khi đắm chìm trong những lạc thú đó, đắm chìm trong vui thú
của giác quan, vì đang đam mê, đang say sưa,
bạn đánh mất sự tỉnh thức,
và trước khi bạn kịp nhận ra thì đã đến lúc mình phải chết, đúng không?
Trước khi bạn nhận ra thì đã 75, 80, 85 tuổi , tôi không biết ngày nay người ta chết
ở tuổi nào, ở nhiều lứa tuổi khác nhau, và thế là hết, bạn lãnh đủ,
bạn coi như xong, và bởi vì bạn cứ mãi say sưa,
cứ mãi mê đắm quá nhiều trên đường đời,
bạn mất tỉnh thức, mất khả năng suy nghĩ rõ ràng
về những gì thực sự quan trọng trên đời, rồi khi tử thần đến bất ngờ,
khi giờ phút cuối đến, tất nhiên là bạn chưa sẵn sàng khi nó xảy ra.
Bạn say sưa, vì say sưa
bạn quên rằng sống thiện lành là quan trọng, bạn quên rằng lòng từ ái,
lòng bi mẫn, sự bình an trong cuộc sống, thực ra rất cần thiết để cho
chúng ta được thực sự hạnh phúc theo một nghĩa sâu sắc hơn,
và giúp cho việc thực hành con đường tâm linh. Bạn quên hết những điều đó,
và khi chết, bạn chết một cách khốn khổ, tự hỏi mình đã làm những gì.
Vậy giải pháp thay thế là gì? Giải pháp thay thế là:
và đây là một ẩn dụ thú vị khác trong kinh,
ẩn dụ về hai người bạn đi xuyên qua rừng rậm, xuyên qua khu rừng
dày đặc của dục lạc, tầm nhìn về mọi hướng phía trước không được xa lắm,
rồi họ đến một ngọn đồi, cao gần như ngọn núi,
và người này bảo người kia, “hãy leo lên đỉnh đồi,
lên đỉnh núi”. Người kia nói, “không, không,
“tôi không có hứng, tôi sẽ ở lại dưới này.”
Bạn kia nói, “Được rồi, tôi sẽ leo lên một mình”.
Nói rồi anh ta leo lên đỉnh núi,
khi lên tới nơi, anh ta nói,
“Ồ, bạn sẽ thấy, khi đứng trên đỉnh núi,
ta có thể thấy những cánh đồng, làng mạc, những con đường,
có thể thấy mọi thứ, hồ nước, vườn tược, lùm cây,
tất cả những thứ đó!”. Anh ta hét vọng xuống người bạn kia,
“Chà! Tôi có thể thấy mọi thứ từ chỗ đỉnh này”. Người bạn kia nói,
“còn lâu, chắc chắn không thể nào bạn có thể thấy chúng từ đỉnh núi.”
và người trên đỉnh núi thấy hơi khó chịu
vì anh ta có thể thấy được những thứ đó. Vậy nên anh ta đi xuống
chân núi, chụp tay bạn mình,
không quá thô bạo bởi vì anh ta là một Phật tử chân chính, chỉ tí thôi,
“Được rồi, hãy theo tôi!” Anh ta lôi bạn lên đỉnh núi,
anh ta như khỏe ra khi có chuyện quan trọng cần cho người khác biết,
anh kéo bạn đi lên một mạch, và nói, “Hãy nhìn kìa, bạn thấy gì?”
“Ồ, đúng, tôi thấy cánh đồng, vườn, bụi cây, làng, đường sá, tất cả mấy thứ đó”
“Thế tại sao khi ở chân núi bạn nói chẳng thấy gì cả?”
Người bạn trả lời, “bởi vì khi ở chân núi tôi bị chính
ngọn núi này che khuất nên không thể thấy được mấy thứ đó”.
Và ý chính ở đây là khi bạn đang đắm chìm trong dục lạc,
khi bạn đang ở giữa các đối tượng dục lạc trên thế gian ,
bạn không có cái nhìn xa, cái nhìn toàn cảnh,
bạn giống như cá trong nước, chỉ biết có nước, bạn không có khái niệm
về bất kỳ thứ gì khác, bạn không thể nào hiểu được nhục dục.
Khi thực hành con đường tâm linh, bạn nâng cao mình lên, dần dần
thoát ra khỏi dục lạc, cho đến một ngày bạn đạt tới trạng thái định (samādhi)
và khi bạn đạt tới trạng thái samādhi lần đầu tiên,
khi bạn tách mình ra khỏi thế giới của nhục dục lần đầu tiên,
bạn mới có được tầm nhìn từ trên cao của con chim diều hâu, (cái nhìn toàn diện)
bạn mới thực sự thấy được những gì đang xảy ra.
Khi đó bạn sẽ hiểu được dục lạc, khi đó bạn sẽ biết vấn đề của những thứ này.
Điều này trái ngược với khi bạn ở trong rừng, rừng rậm.
Khi đó bạn mới hiểu được vấn đề, mới hiểu được những gì đang xảy ra.
Hầu như lúc nào chúng ta cũng say sưa, bị cuốn theo, vì lý do này,
đôi khi chúng ta cần phải có chút ít niềm tin vào giáo lý của
Đức Phật, vào sự hứa hẹn về những gì thiền thực sự có thể mang lại cho ta.
Vậy hứa hẹn đó là gì? Đây là ẩn dụ cuối cùng,
đúng ra là vài ẩn dụ nữa, để xem như thế nào,
tôi chỉ còn vài phút nữa thôi, nếu không sẽ vượt quá thời gian hạn định.
Ẩn dụ cuối cùng tôi muốn trình bày tối nay,
là ẩn dụ về con chó,
ẩn dụ con chó nói về con chó đói.
Nếu các bạn đã từng thấy những con chó này bên Ấn Độ,
chúng luôn bị đói, luôn đi tìm thức ăn,
chúng không như những con chó được cưng chiều ở Tây phương.
Với những con chó chúng ta nuôi nấng, chúng rất hạnh phúc,
nhưng ở Ấn Độ thì chúng ốm đói, thảm hại,
chúng luôn sợ người ta đánh đập chúng và những việc như vậy.
Những con chó này ở Ấn Độ chạy rong, từ tiệm thịt này
đến tiệm thịt khác, và bất cứ khi nào chúng đến tiệm thịt
người chủ tiệm chẳng cho chúng miếng nào. Bạn không phí thịt ngon cho
con chó lạ ốm đói tinh ranh luôn lảng vảng xung quanh.
Nhưng người chủ tiệm, vì cũng có chút lòng bi mẫn,
khi đã lóc hết thịt, chỉ còn xương
ông ta quẳng khúc xương cho con chó, và dĩ nhiên khúc xương này
đã được lóc hết thịt, chỉ còn dính lại chút máu.
Con chó gặm miếng xương, nhưng chỉ còn chút vị của máu,
và chỉ càng làm cho nó thèm khát có được miếng thịt, có được thức ăn.
Thèm thuồng hơn. Vì vậy ngay sau khi liếm hết máu trên khúc xương đó,
nó chạy sang tiệm thịt bên cạnh, vẫn còn thèm thuồng,
còn ham muốn, cố kiếm một cái gì đó. Nó chạy sang tiệm thịt bên cạnh,
điều tương tự lại xảy ra, không có thịt, không có đồ ăn,
không có gì làm no bụng, rồi lại thèm muốn,
lại phải liếm máu và chẳng có được gì khác. Và cứ thế tiếp tục,
từ tiệm thịt này qua tiệm thịt khác, từ nhà này sang nhà khác
đời này sang đời khác, cho đến a-tăng-kỳ kiếp. Đây là ẩn dụ về con người,
ẩn dụ luôn chạy theo dục lạc,
không bao giờ đem lại sự hài lòng thật sự,
không bao giờ đem lại bất kỳ cảm giác mãn nguyện và sự hoàn tất nào,
không bao giờ là mục tiêu thực sự, là mục đích thực sự trong cuộc sống,
nó chẳng bao giờ thực sự đưa bạn đến đâu.
Bạn luôn tiếp tục làm điều tương tự, lặp đi lặp lại mãi.
Đây thực sự là vấn đề của lòng ham muốn dục lạc,
nó không có điểm cuối cùng, không có mục đích, không biết đi đâu,
chúng ta chỉ làm cùng một việc lặp đi lặp lại, lặp đi lặp lại.
Đây là ẩn dụ con chó. Vậy lựa chọn khác là gì?
Con đường của đạo Phật là lời giải đáp.
Đức Phật dạy, “Có một niềm hạnh phúc khác thay thế”
Hạnh phúc đó dẫn tới viên mãn thực sự, trọn vẹn thực sự,
là điểm cuối thực sự theo đúng nghĩa của nó.
Hạnh phúc đó là gì? Nó bắt đầu qua việc thực hành từ ái,
rộng lượng và từ bi trong thế giới này, và khi bạn thực hành,
tôi thực sự khuyên mọi người hãy suy nghĩ thật cẩn thận về điều này,
khi bạn làm một hành động tử tế, một hành động rộng lượng,
bạn tự cảm thấy như thế nào? Tôi chắc chắn bạn sẽ nhận thấy
khi bạn làm một hành động tử tế, thực sự phát xuất từ tấm lòng của bạn,
bạn cảm thấy hài lòng về bản thân. Cảm giác đó như thế nào?
Bạn cũng sẽ nhận thấy đó là một cảm giác rất khác
so với cảm giác hài lòng khi bạn có được do lòng tham muốn.
Khi ham muốn, cảm giác mãn nguyện chỉ cạn cợt và trống rỗng.
Khi làm với lòng tham, ham muốn sẽ sớm xuất hiện trở lại,
đó là loại cảm giác hài lòng trống rỗng mà bạn có được.
Nhưng niềm vui có được nhờ sống tốt, nhờ làm những việc đúng đắn,
là sự mãn nguyện, là niềm vui không có ham muốn đi kèm.
Không có ham muốn, nó là niềm vui ở giây phút hiện tại,
vì thế, nó là sự an lạc và hạnh phúc tuyệt vời.
Nó có được chỉ bằng cách sống tử tế và từ ái,
sống biết quan tâm, trung thực, và làm những việc hợp đạo trong đời.
Và khi tiếp tục làm những điều đó, khi hành thiền, khi các bạn đến
trung tâm Dhammaloka vào mỗi tối Thứ Sáu, hay có thể buổi thiền Thứ bảy,
hay khi bạn bắt đầu đến Jhana Grove dự vài khóa thiền hay gì đó.
Khi làm những việc đó, thiền của bạn dần dần sẽ ngày càng trở nên sâu hơn,
và khi thiền tiến sâu hơn, niềm hạnh phúc mà bạn có được
qua cách sống thiện lành ngày càng thấm nhập vào tâm,
bạn ngày càng nhận ra điều này qua việc hành thiền,
chỉ cần ngồi hướng tâm vào trong, ở bên trong bạn,
tìm thấy nơi nương tựa đích thực bên trong, hạnh phúc, niềm vui,
ngày càng trở nên mạnh mẽ, ngày càng ở trong giây phút hiện tại,
ngày càng hợp nhất, cho đến một ngày bạn đạt tới trạng thái samādhi,
một trạng thái thiền định rất sâu. Khi làm được điều này, một ngày kia
bạn sẽ ngộ ra rằng bạn đã tìm thấy cảm giác hoàn toàn toại nguyện,
cảm giác viên mãn hoàn toàn.
Chẳng còn gì phải làm, chẳng còn nơi nào khác phải đi.
Trước đó bạn luôn bị tác động bởi sự khao khát, bởi lòng ham muốn. Sự khao khát luôn
hứa hẹn sẽ làm bạn toại nguyện. Hãy nghĩ lại xem, bất kỳ khi nào bạn nghĩ
về một quan hệ tình cảm hay nghĩ về bất cứ đối tượng dục lạc nào trên thế gian,
luôn có triển vọng bạn sẽ được mãn nguyện, nhưng nó không được dài lâu.
Và ngay cả khi bạn đạt được thì cũng chẳng thú vị gì lắm. Khao khát vẫn còn đó.
Trong khi ở đây, lần đầu tiên trong đời bạn tìm được sự toại nguyện tuyệt đối.
Sự khát khao hoàn toàn biến mất. Chẳng còn ham muốn nào nữa.
Chẳng cần phải đi đâu khác nữa. Vậy nghĩa là sao?
Nó có nghĩa là, và đây là tại sao nó rất sâu sắc,
bạn đã tìm thấy được
lời giải đáp cho chính câu hỏi về ý nghĩa của cuộc đời.
Giây phút không còn sự thúc đẩy, không còn ý muốn (will-tác ý) nữa
không còn khao khát, theo đuổi. Bạn đã tìm thấy thứ gì
mà ở nơi đó bạn hoàn toàn mãn nguyện và hài lòng.
Nội tâm bạn đã đầy đủ, không thiếu thốn gì cả,
tất cả biến mất, hoàn toàn toại nguyện,
đó là giải đáp cho câu hỏi về ý nghĩa của cuộc đời.
Bạn đã tìm ra ý nghĩa đích thực của cuộc đời.
Đó là những gì con đường đạo Phật hứa hẹn,
đây là lý do tại sao nó cực kỳ phi thường và sâu sắc,
nó thực sự cho bạn lời giải đáp về ý nghĩa của cuộc đời.
Và theo tôi, nếu chúng ta có thể nắm bắt và hiểu được điều này,
thì từ đó sẽ có sự dấn thân và kiên trì trên con đường Phật giáo,
bởi vì bạn hiểu không có gì khác để tìm kiếm,
chỉ có vậy thôi, nó là ý nghĩa đích thực của cuộc đời.
Dĩ nhiên, bạn có thể đạt được trạng thái định tĩnh đó,
và rồi có thể đánh mất nó sau đó.
Vì vậy mà có khái niệm về cái nhìn sâu sắc (insight), Sự phân tích cuối cùng,
nó là cái nhìn sâu sắc, là sự hiểu biết, giúp phá vỡ toàn bộ quá trình này,
và làm cho tham ái chấm dứt vĩnh viễn.
Đó là chỗ bạn ngộ ra ý nghĩa cuối cùng của cuộc đời qua
sự hành trì của Phật giáo. Và tất cả những điều này hướng chúng ta tới
ý thức kiếm tìm ý nghĩa đích thực của cuộc đời, nhưng để làm vậy,
trong quá trình tu tập, bạn cũng dần dần từ bỏ mọi trần cảnh,
mọi ham muốn dục lạc trên thế gian này, bạn dần dần từ bỏ,
cho đến một ngày bạn thực sự đạt được điều này.
Khi đó bạn sẽ hiểu cuộc đời đích thực là gì,
bạn sẽ hiểu mục đích của tất cả những thứ này,
bạn sẽ hiểu tại sao cần thiết phải từ bỏ những thứ này trên con đường đạo.
Vì vậy xin đừng trở về nhà và nghĩ
là bạn sẽ từ bỏ mọi dục lạc tức thời,
vứt hết mọi thứ tốt đẹp trong đời, đừng làm thế,
chỉ nên suy gẫm về những điều này, suy gẫm về chúng,
nghĩ về chúng, xem chúng có ý nghĩa với bạn không, để chúng thấm nhập vào tâm
và trở thành trí tuệ của bạn chứ không phải là trí tuệ của Đức Phật hay của người khác,
và khi chúng thấm nhập, dần dần,
cuộc đời bạn tự nó sẽ bắt đầu rẽ qua một con đường khác,
và bạn sẽ bắt đầu cảm thấy hài lòng hơn, có nhiều ý nghĩa hơn trong cuộc sống,
tất cả sẽ trở thành sâu sắc hơn như một hệ quả.
OK, tối nay chỉ có vậy thôi.
(Cử tọa) Lành thay, lành thay, lành thay!
OK, có ai... Cám ơn các bạn rất nhiều.
Có ai có câu hỏi gì hay bình luận hay gì khác không?
(Người hỏi) Thưa thầy, những bài kinh nói về những bậc thánh nhập lưu vui hưởng dục lạc...
Con chỉ, thưa thầy, con tự hỏi, những cơ may của chúng con...(cười lớn)
(Ajahn) À, đó là một con đường dài, và cho dù bạn có tuệ giác đầy đủ về cuộc đời,
nếu bạn là thánh nhập lưu, nhất là nếu bạn là cư sĩ tại gia,
thực tế là bạn thường không có thì giờ để hành thiền gì nhiều,
và khi không có thì giờ thì bạn đi tìm niềm vui ở chỗ khác,
bạn lại kiếm tìm niềm vui trong dục lạc. Đó là điều tự nhiên,
nhưng tâm của vị thánh nhập lưu có khuynh hướng thiên về thiền,
luôn muốn trở về điều này, và sự ham mê sẽ chỉ ở mức độ cơ bản,
rất là thấp so với sự ham mê của đại đa số con người.
Vì vậy đừng lo bạn có khả năng hay không, nó không thực sự là về khả năng,
mà là liệu bạn có đi đúng đường không.
Miễn là bạn đang đi đúng đường,
miễn là bạn thấy cuộc đời mình có thay đổi, nếu bạn tiếp tục,
cuối cùng bạn cũng sẽ tới nơi, miễn là sự thay đổi tiếp tục diễn ra,
cuối cùng bạn cũng sẽ phải đạt được bất cứ mục đích nào bạn mong muốn.
OK, có ai hỏi nữa không? Xin đừng ngại.
Nếu bạn chưa bao giờ đặt câu hỏi trước đây thì đây là cơ hội, đúng vậy, lần đầu tiên
luôn luôn thú vị, sao, mọi người hài lòng không? Không ai muốn hỏi gì à?
OK, tôi không biết liệu điều này có nghĩa là các bạn hoàn toàn bị thuyết phục,
hay rất là nghi hoặc, nhưng cũng không sao,
hãy lấy vài câu hỏi từ các nước khác.
Có ba câu hỏi từ xứ ngoài. Câu thứ nhất của Wolfram,
Đức quốc, câu hỏi là, “Mình có được tự do vui hưởng mọi thứ
miễn là không dính mắc với chúng? Chỉ buông bỏ ham muốn, là mất
hứng thú một cách tự nhiên và dần dần chứ không chối bỏ hay đè nén niềm vui?”
Theo tôi, bạn nên vui hưởng cuộc sống, tôi nghĩ điều này là quan trọng.
Ý tưởng cho rằng có thể sống một cuộc sống không hưởng thụ, và chỉ như
sống, không có niềm vui, kiểu như chỉ trông chờ hạnh phúc từ đạo lộ,
tôi nghĩ là không thể, vì vậy hãy cứ vui hưởng những hạnh phúc bình thường trong cuộc sống
và hãy để nó tiến triển dần dần, giảm dần niềm vui
đến từ dục lạc, và tăng dần niềm vui
từ sự hành đạo. Đó thực sự là phương cách lý tưởng,
như vậy bạn không cảm thấy thiếu hạnh phúc và niềm vui trong đời.
Tuy nhiên, ý tưởng vui hưởng dục lạc mà không bị
dính mắc với nó, thì đó là điều bất khả thi, đúng không?
Bạn sẽ dính mắc với nó, bạn không có chọn lựa,
dính mắc là sự thể hiện tự nhiên của bản ngã. Nếu bạn còn cái ngã,
ngoại trừ khi bạn là thánh nhập lưu, A-la-hán,
bạn sẽ còn dính mắc với các thứ, đó là những gì bản ngã làm,
đó là một phần của bản ngã. Vì vậy, đừng lo quá
nếu bạn bị dính mắc, một chút dính mắc sẽ có đó,
hãy chuyển dính mắc của bạn sang những thứ đáng dính mắc.
Dính mắc một chút với giới luật, với tâm từ, với lòng bi mẫn,
với những thứ tích cực, nếu bạn dính mắc nhiều hơn với những thứ tích cực
thì bạn có thể buông bỏ chút ít dính mắc với những thứ xấu. Đúng không?
Tôi nói “xấu” là những thứ không mấy cao cả và đáng quý.
Và dần dần trong khi bạn làm thế, bạn sẽ di chuyển,
giống như leo lên cái thang, có thể nói vậy, với tới nấc cao hơn,
bám lấy nấc cao hơn, buông nấc thấp hơn,
bám vào những gì cao hơn. Và khi làm thế,
sự dính mắc của bạn sẽ thực sự nhẹ dần khi bạn leo lên thang.
Dính mắc với thú vui dục lạc rất khó gỡ,
càng lên cao nó càng nhẹ bớt
cho đến khi mọi dính mắc đều biến mất. Như vậy không sao cả. Đừng quá lo
nếu còn chút dính mắc ở đó, thay vào đó hãy cố gắng chuyển dính mắc vào những thứ
cao cả và buông bỏ những thứ kém hơn và trên đường đạo đừng quá ép buộc.
Theo tôi, một trong những điều rất quan trọng trên đường tu Phật là
phải thích thú, phải làm cho nó thú vị và đáng yêu thích,
nếu làm được điều này bạn sẽ ở trên con đường tu Phật rất lâu dài.
Nếu bạn làm cho nó khốn khổ, làm cho nó quá gian nan, quá khó khăn cho bạn
thì bạn sẽ không thể nào duy trì được lâu dài.
Vậy hãy làm như thế, và hy vọng bạn sẽ kiên trì bên bỉ.
Dầu sao cũng rất vui được nghe tin từ bạn Wolfram.
Câu hỏi số 2 từ Hadeel, Do Thái, “làm sao khắc phục sự ham muốn thể xác
với người mà ta có quan hệ tình cảm lãng mạn?”
Hừm, có lẽ khó được. Đây là vấn đề, có lẽ, có lẽ
không thể làm được, vậy nên đừng quá lo về điều đó, hãy cố gắng tu tập với
khả năng tốt nhất của bạn, đừng cố vượt qua những thứ đó, như bạn biết,
nếu bạn có quan hệ tình yêu lãng mạn thì đó cũng là một phần lý do
tại sao bạn có quan hệ này, nếu không thì có thể bạn đã không
có quan hệ lãng mạn này.
Vậy thì kiểu như bạn đã chấp nhận điều này khi có quan hệ tình cảm ,
vậy chỉ nên suy tư về những ẩn dụ này, thực hành con đường đạo và chờ xem.
Nào ai biết nó sẽ dẫn bạn tới đâu trong tương lai,
thực sự bạn không thể khắc phục ham muốn đó khi đang có quan hệ lãng mạn.
Vậy, chỉ thực hành, chờ xem những gì xảy ra, biết đâu sau này
điều gì đó sẽ xảy ra, khi đó mọi việc sẽ thay đổi,
nhưng trong lúc này, hãy coi đó là một điều bắt buộc
khi bạn đang ở trong quan hệ tình cảm đó.
Câu hỏi 3, của Evy từ Hoa Kỳ, “Có thể nào sự dính mắc với những điều thiện lành
như sự thực hành tâm linh cũng có tiềm năng trở thành một dạng của
dục lạc nếu tiếp cận sai cách?”
Hừm...nó không bao giờ có thể là dục lạc
bởi vì dính mắc với sự thực hành tâm linh không phải nhục dục,
nó là một loại dính mắc khác, và như tôi đã nói, theo tôi, dính mắc chút ít
với sự thực hành tâm linh thực sự là điều rất tốt,
bởi vì nếu bạn không dính mắc với những giới luật,
thì điều gì sẽ xảy ra? Bạn sẽ không giữ giới, về cơ bản
nó là như vậy, bởi vì luôn có một ham muốn nào đó muốn
phá giới, vì vậy nếu bạn không dính mắc, bạn sẽ nhún vai,
“ồ, vậy thì đã sao”, và cứ làm những gì bạn muốn làm. Vì vậy, một chút dính mắc,
một chút quyết tâm, có lẽ dùng từ này đúng hơn,
một chút quyết tâm với giới luật thực là quan trọng,
nếu không bạn sẽ không bao giờ thực sự đạt tới mục đích.
Vì vậy, nói một cách tổng quát, tôi nghĩ một chút dính mắc với con đường tu Phật
là tốt, đúng không? Tôi muốn nói, tôi hãnh diện mình là một Phật tử,
và tôi chắc chắn có một chút dính mắc với đường tu, nếu không tôi sẽ không còn
là một thầy tu, thay vào đó tôi sẽ làm đủ mọi thứ chuyện khác.
Vậy nên một chút dính mắc là tốt, nhưng đừng quá dính mắc,
dính mắc không đúng thứ, không phải thứ dẫn bạn đến chỗ cãi nhau.
Ví dụ, có nhiều người nói, “Tôi tin vào sự tái sanh”
“Cái gì? Khùng à! Tin vào tái sanh ư...” “Không, tái sanh là điều có thật!”...
Những chuyện như vậy. Và khi bạn dây dưa vào mấy chuyện đó rồi
thì nó trở thành có vấn đề. Cũng như, hãy cẩn thận với loại dính mắc:
đừng quá dính mắc với một cá nhân nào đó,
theo tôi, đây là một trong những mối nguy hiểm trên đường tâm linh,
bạn có thể thấy mọi nơi trên thế giới trong những vấn đề tâm linh,
người ta dính mắc với các vị đạo sư, dính mắc với những vị thầy,
điều đó có thể dẫn tới nhiều phiền não, dẫn tới chuyện lạm dụng,
nó có thể dẫn tới nhiều phiền muộn nếu người đó
quyết định cởi áo, ví dụ như thế, đúng không?
Bạn dính mắc với một người nào đó, bạn nghĩ, “ồ, họ là một bậc A-la-hán”,
tôi đã từng thấy điều đó rất nhiều lần.
Là cư sĩ tại gia thật khó mà biết ai là A-la-hán, đúng không?
Bạn gán cho người ta,
bạn nói, “đúng vậy, người này chắc chắn là một vị A-la-hán”.
Và ngày hôm sau người đó lập gia đình, “Coi này, điều gì xảy ra vậy?”
Vậy nên phải rất cẩn thận trong việc này, đôi khi nó rất, rất là khó,
có người có thể rất lôi cuốn, họ nói rất hay,
họ có tất cả tài thu hút như nam châm hay gì đó,
và bạn bị họ lôi cuốn,
và rồi khi bạn bị thu hút vào họ- ùm!
Họ làm đủ chuyện tồi tệ, và đó luôn là chuyện không tốt.
Vì vậy, hãy dính mắc đúng thứ, dính mắc với sự cẩn thận,
luôn phải tìm hiểu, và khi làm vậy rồi thì chẳng có gì sai trái với việc dính mắc.
Thật ra, dính mắc là một phần tất có của ý thức về bản ngã,
bạn thực sự không thể tránh nó được, trừ khi bạn hoàn toàn giác ngộ
hay giác tỉnh. Đó là những câu trả lời của tôi.
Có ai còn muốn nói gì nữa không? Mọi người đều hài lòng, hay...
Tôi không chắc các bạn thế nào nhưng dầu sao các bạn không đặt câu hỏi...
Vậy thì chúng ta hãy đảnh lễ Đức Phật, Pháp và Tăng.
(Ajahn quay về phía tượng Phật)
Con xin đảnh lễ vị Ứng Cúng... (những câu tụng sau không nghe rõ)