نەخۆشی دوو جامسەری چییە؟
وشەی "بایپۆلەر" واتە دوو جەمسەر.
بۆ ئەو چاندان ملیۆن کەسەی کە نەخۆشی دووجەمسەرییان هەیە لە جیهاندا،
ژیان دابەش بووە لە نێوان دوو واقیعی جیاوازدا -
شاگەشکەیی و خومۆکی.
چەندین جۆری جیاوازی نەخۆشی جووت جەمسەری ھەی،
با باسی چەند دانەیەکیان بکەین.
جۆری ١ دڵخۆشی زۆر توند و خەمباری زۆر توندیش ئەزمون دەکات،
لە کاتێکدا جۆری ٢ ماوەی شاگەشکەیی کورتتر و کەمتر ل ەخۆ دەگرێ
لە نێوان چەندین ماوەی درێژی خەمۆکیدا.
بۆ کەسێک کە جۆلانە دەکات لە نێوان حاڵەتی دەروونی جیاوازدا،
دەکرێت وەک مەحاڵ دەربکەوێت هاوسەنگی پێویت بدۆزێتەوە بۆ بەڕێکردنی ژیانێکی تەندروست.
دڵخۆشییە زۆرەکانی جۆری یەکەم ناسراون بە زنجیرە شێتییەکان،
دەکرێت وا لە کەسێک بکەن ئەزمونی هەستگەلێک بکات لە نێوان وروژاوی و نەبەزێنراویدا.
بەڵام ئەم زنجیرە شاگەشکەییە لە هەستی دڵخۆشی ئاسایی زیاترن،
دەبنە هۆی نیشانەی بێزارکەر وەک بیرکردنەوەی زۆر خێرا،
و بێخەوی،
و قسەکردنی خێرا،
و کرداری هەڵەشە،
و ڕەفتاری مەترسیدار.
بە بێ چارەسەر، ئەم زنجیرانە زیاتر دەبن
و توندتر دەبن،
و کاتی زیاتر دەخایەنن بۆ ئارامبوونەوە.
ئاستەکانی خەمۆکییەکەی نەخۆشی دوو جەمسەری بە چەندین شێوە خۆی دەردەخات -
بێتاقەتی،
کەمبوونەوەی ئارەزو بۆ خولیاکان،
گۆڕانکاری لە ئارەزوی خواردن،
هەستکردن بە بێ نرخی یان تاوانبارییەکی زۆر،
خەوتن بە ڕێژەیەکی زۆر زیاد یان زۆر کەم،
نائارامی یان خاوبوونەوە،
یان بیرکردنەوەی بەردەوام لە خۆکوشتن.
لە جیهاندا، نزیکەی لە سەدا یەک بۆ سێی پێگەشتووان
ئەو نیشانانەیان تێدایە کە دەرخەری نەخۆشیی دوو جەمسەریین.
زۆرینەی ئەم خەڵکانە کەسانی کارا و چالاکن لە کۆمەڵگەدا.
و ژیان و بژاردە و پەیوەندییەکانیان
بە نەخۆشییەکە پێناسە ناکرێن،
بەڵام هێشتاش، بۆ زۆر کەس، دەرئەنجامەکان جدیین.
نەخۆشییەکە دەکریت کاریگەری خراپ بکاتە سەر چالاکیی پەروەردەیی و کاریی،
و پەیوەندییەکان
و باری ئابووری
و سەلامەتی کەسیی
کەواتە ھۆکاری دوو جەمسەری چییە؟
لێکۆڵەران وابیردەکەنەوە هۆکاری سەرەکی ڕێکخستنی ئاڵۆزی مێشکە.
مێشکە تەندروستەکان پەیوەندی بەهێز دەهێڵنەوە ل ەنێوان دەمارەخانەکاندا
بەهۆی هەوڵی بەردەوامی مێشکەوە بۆ پاکساز کردنی خۆی
و لابردنی پەیوەندییە دەمارییە بەکارنەهێنراو یان نادروستەکان.
ئەم پڕۆسەیە گرنگە چونکە ڕێڕەوە دەمارییەکانمان وەک نەخشەیەک کار دەکەن
بۆ هەرشتێک کە ئەنجامی دەدەین.
بە بەکارهێنانی تیشکی موگناتیسی کارا,
زاناکان بۆیان دەرکەوتووە کە توانای مێشک بۆ چاکسازیکردنی خۆی کێشەی تێدایە
لە ئەو کەسانەدا کە نەخۆشی دوو جەمسەریان هەیە.
ئەمەش واتە دەمارەخانەکان ئاڵۆز دەبن
و تۆرێک درووست دەکەن کە مەحالە بتوانن ڕێنیشاندەر بن.
لەبەر ئەوەی تەنها ئاماژەی سەرلێشێوێنەر بەڕێوەیان دەبات،
ئەو کەسانەی نەخۆشی دوو جەمسەرییان هەیە بیرکردنەوە و ڕەفتاری جیاوازیان دەبێت.
هەروەها نیشانەی نەخۆشی دەروونیش،
وەک قسە و ڕەفتاری شێواو،
و بیرکردنەوەی وەهمی،
و لەخۆگۆڕان (پارانۆیا(
و تەوەهوم (خەیاڵکردنی شتانی ناڕاستی(
دەکرێت درووست ببن لە ماوەی توندی نەخۆشی دوو جەمسەریدا.
ئەمە دەگەڕێندرێتەوە بۆ زۆریی لە دەمارە گوێزەرەوەیەکدا کە پێیدەوترێت دۆپامین.
بەڵام سەرەڕای ئەم تێگەشتنە،ناتوانین نەخۆشی دوو جەمسەری ببەستینەوە بە یەک هۆکارەوە.
لە ڕاستیدا، کێشەیەکی ئاڵۆزە.
بۆ نموونە، بەشی ئەمیگدالای مێشک پەیوەندی هەیە بە بیرکردنەوە،
و بیرەوەری درێژخایەن،
و ڕێکخستنی هەستەکانەوە.
لەم ناوچەیەدا، هۆکاری جیاوازی وەک بۆماوە و کۆستی کۆمەڵایەتی
دەکرێت ناساخی درووست بکەن و ببنە هۆی دروست بوونی نیشانەکانی نەخۆشی دوو جەمسەری.
ئەم حاڵەتە زۆرجار لە خێزانەکاندە دەمێنێتەوە
بۆیەش دەزانین کە بۆماوەیی هۆکارێکی گەورەیەتی.
بەڵام ئەمە بەو مانایە نایەت کە یەک جین هەیە بۆ نەخۆشی دوو جەمسەری.
لە ڕاستیدا، ئەگەری توشبوون بە نەخۆشی دوو جەمسەری
لە هۆی پەیوەندی نێوان چەندین جینەوە سەرچاوە دەگرێت
لە شێوازێکی ئاڵۆزدا کە هێشتاش هەوڵ دەدەین لێی تێبگەین.
هۆکارەکان ئاڵۆزن،
و لەبەر ئەوەش، دەستنیشانکردن و ژیان کردن لەگەڵ نەخۆشی دوو جەمسەریدا سەختە.
سەرەڕای ئەمەش، نەخۆشیەکە کۆنترۆڵ دەکریت.
هەندێک دەرمان وەک لیثیۆم دەتوانن یارمەتیدەر بن لە ڕێکخستنی بیرکردنەوە و ڕەفتاری ترسناک
بە ڕێکخستنی باری دەروونی کەسەکە.
ئەم دەرمانانەی ڕێکخستنی باری دەروونی بە کەمکردنەوەی چالاکی نائاسایی ناو مێشک کار دەکەن،
بەمەش پەیوەندییە دەمارییە تەندرووستەکان بەهێز دەکەن.
دەرمانە باوەکانی دیکە دەرمانی دژە ناڕێکی دەروونی لە خۆ دەگرێت،
کە کاریگەرییەکانی دۆپامین دەگۆڕن،
و چارەسەری شۆکی کارەبایی،
کە کاریگەرییەکەی لە مێشکدا وەک فێ' یەکە کە بە وریاییەوە کۆنترۆڵ کرابێت'،
ئەوە هەندێکجار وەک چارەسەری لەناکاو بەکار دەهێنرێت.
هەندێک نەخۆشی دوو جەمسەری چارەسەر ڕەت دەکەنەوە.
چونکە لەوە دەترسن چارەسەرەکە هەستەکانیان کاڵدەکاتەوە
و بەهرەدارییان لەناو دەبات.
بەڵام دەروونزانی پزیشکی هاوچەرخ زۆر هەوڵ دەدات کە خۆی لەوە بپارێزێت.
لە ئێستادا، دکتۆرەکان لەسەر بنەمای نەخۆش-بە-نەخۆش کار لەسەر نەخۆشەکان دەکەن
بۆ جێبەچێکردنی تێکەڵەیەک لە دەرمان و چارەسەر
کە ڕێگە دەدات نەخۆشەکان تا ئەوپەڕی توانایان ژیانیان بە باشی بەڕێ بکەن.
و جگە لە چارەسەر، ئەو کەسانەی نەخۆشی دوو جەمسەرییان هەیە دەتوانن سود وەرگرن
لە شتی سادەتریش.
لەو شتانەش وەک وەرزشی بەردەوام،
خەوتنی باش،
و وازهێنان لە تلیاک و کحول،،
و هەروەها قبووڵکردن و هاوخەمی خانەوادە و هاوڕێیانیش زۆر گرنگن.
بیرت بێت، نەخۆشی دووجەمسەری حاڵەتێکی پزیشکیی،
هەڵەی کەسەکە نییە،
و هەموو کەسایەتیشیان تەنها نەخۆشییەکە نییە.
و ئەوە شتێکە کە دەتوانرێت کۆنترۆڵ بکرێت
لەڕێگەی تێکەڵەیەک لە دەرمانەوە کە کار لەسەر ناوەوەی کەسەکە دەکەن
هاوڕێ و خانەوادەش لەڕوی دەرەوە کەسەکە قبوڵ بکەن و لێی تێ بگەن،
و ئەو کەسانەی نەخۆشی دوو جەمسەرییان هەیە خۆیان هانی خۆیان بدەن کە بەهێزتر بن
هەتا هاوسەنگی بدۆزنەوە لە ژیانیاندا.