Sizden bir dakikanızı ayırıp
ne giydiğinize bakmanızı istiyorum.
Size derin, felsefi bir sorum var.
Neden hepimiz şu an rahat pijamalarımızı giymiyoruz?
(Gülüşmeler)
Birçok kişi aynı şey olduğunu düşünse de
ben bir psikoloğum, zihin okuyucu değil.
Cevabınızın "Toplum içinde pijama giymemem bekleniyor"
ya da "İnsanların beni bir pasaklı olarak düşünmesini istemiyorum"
gibi bir şey olduğuna bahse girebilirim.
Her halükarda gerçek şu ki hepimizin favori eşofman altımızın aksine
iş yerine uygun kıyafetler seçmemiz
saçma bir rastlantı değil.
Buna karşın insanı tanımlayan iki özelliği açığa vuruyor.
Birincisi: Diğer insanların neyi beğenip beğenmedikleri gibi
değerlerinin ne olduğunun farkındayız.
Mesela pijama giymemek bu türde bir olay.
İkincisi: Bu bilgiyi davranışlarımıza rehberlik etmesi için kullandık.
Diğer bir çok türün aksine,
insanlar beğenilmek için davranışlarını
diğerlerinin varlığına uydurma eğilimindedir.
Değerli zamanımızı makyaj yaparak,
doğru resmi, Instagram filtresini seçerek
ya da 140 karakter veya daha azında
dünyayı değiştirecek fikri oluşturarak harcıyoruz.
Açıkça, insanların bizi nasıl değerlendireceği kaygısı
insan olmanın büyük bir parçası.
Bu insan olmanın büyük özelliği olmasına rağmen
diğerlerinin fikirlerini ne zaman ve nasıl
umursamamız gerektiğini daha az biliyoruz.
Bu, birçok araştırma gerektiren büyük bir soru.
Bu soruyu ortaya çıkarmak için ilk adım
başkalarının değerlerine duyarlı olduğumuz zamandaki
gelişmeleri araştırmaktır.
Son dört yılı, Emory Üniversitesi'nde
markette tulumuyla yürümekte sorunu olmayan bir bebeğin,
nasıl olumsuz yargılanmaktan korktuğu için
toplum içinde konuşmaktan çekinen
bir yetişkine dönüştüğünü araştırdım.
(Gülüşmeler)
İnsanların bana sıkça sorduğu bir nokta şu:
"Bu soruyu tam olarak nasıl araştırdın?"
Bebekler konuşamaz, değil mi?
Eğer kocam şuan burada olsaydı
size bebeklerle röportaj yaptığımı anlatırdı
çünkü karısının çocuklar üzerinde deneyler yaptığını söylemeyi tercih etmezdi.
(Gülüşmeler)
Aslında ben çocuklar için genellikle oyun formunda deneyler tasarlıyorum.
Gelişimsel psikolog Dr. Philippe Rochat ve ben
çocukların ne zaman insanların değerlendirmelerine karşı
hassaslaşmaya başladığını keşfetmek için
Robot Görevi adında bir oyun tasarladık.
Robot görevi özellikle çocukların yetişkinler gibi davranışlarını
diğer insanlar izlerken stratejik olarak ne zaman değiştirdiğini yakalıyor.
Bunu yapmak için 14-24 aylık bebeklere robotu nasıl aktif edeceklerini gösterdik
ve kumandaya bastıktan sonra pozitif değer olarak
"Vay, harika değil mi?"
ve negatif değer olarak
"Ah, hayır" atadık.
Bu gösterimin ardından,
bebekleri uzaktan kumanda ile oynamaya davet ettik
ve biz de onları izlerken
etrafta dolaşıp dergi okur gibi yaptık.
Fikir şuydu: Eğer 24 aylık çocuklar
diğerlerinin değerlendirmelerine karşı hassas ise
düğmeye basma davranışları
sadece izleniyor olup olmamaya göre değil
ayrıca araştırıcının ifade ettiği
kumandaya basma değerlerine göre etkilenmiş olmalı.
Örneğin,
biz çocuklardan eğer gözlemleniyor ise daha çok pozitif kumanda ile oynamalarını
ve daha sonra kimse seyretmediği zaman
negatif kumandayı keşfetmelerini bekliyorduk.
Bu olguyu yakalamak için üç çeşit çalışma yaptık.
Birinci çalışma, değer veya talimat yoksa
bebeklerin yeni oyuncakla nasıl ilgilendiğini keşfetti.
Çocuklara basitçe oyuncağı nasıl aktif edeceklerin gösterdik
fakat hiç değer atamadık
ve ayrıca onlara kumanda ile oynayabileceklerini söylemedik,
onlara anlaşılması zor bir durum sağladık.
İkinci çalışmada,
pozitif ve negatif iki değeri dahil ettik.
Sonuncu çalışmada, iki araştırmacı ve bir kumanda vardı.
Bir araştırmacı negatif değeri, kumandaya bastığında
"İğrenç, oyuncak hareket etti" diyerek açıklarken
başka bir araştırmacı "Yaşasın, oyuncak hareket etti" diyerek
pozitif değeri ifade etti.
Çocuklar üç farklı senaryo için böyle tepkiler verdi.
Yani birinci çalışmada, belirsiz durumda,
çocuğu izliyorum.
Kumandaya basmakla çok ilgilenmiyor gibi görünüyor.
Bir kere arkamı döndüm --
şimdi oynamaya hazır.
(Gülüşmeler)
Şimdi, çocuğu izlemiyorum.
Gerçekten odaklandı.
Arkamı dönüyorum.
(Gülüşmeler)
Hiçbir şey yapmıyordu, değil mi?
İkinci çalışmada iki kumanda var,
biri pozitif ve biri negatif değer.
Şimdi çocuğu gözlemliyorum.
Turuncu, bir negatif kumanda.
O sadece etrafına bakıyor, bana bakıyor, oyalanıyor.
Sonra arkamı dönüyorum...
(Gülüşmeler)
Bunun için bekliyor.
Çocuğu izlemiyorum.
Oynamak için annesini istiyor, doğru mu?
Daha güvenli bir yol.
Dönüyorum...
(Gülüşmeler)
O da hiçbir şey yapmıyor.
Evet, garip hissediyor.
(Gülüşmeler)
Herkes o yan gözlü bakışı biliyor, değil mi?
Üçüncü çalışmada ise iki araştırmacı, bir kumanda.
Kumandaya negatif tepki veren araştırmacı
şu anda çocuğu izliyor.
Biraz garip hissediyor, ne yapacağını bilmiyor, annesine güveniyor.
Sonra, arkasını dönecek
böylece pozitif tepki ifade eden araştırmacı izliyor.
Tehlike geçti -- şimdi oynamaya hazır.
(Gülüşmeler)
Dolayısıyla verilerin gösterdiği gibi
çocukların düğmeye basma davranışlarının
değerlerden ve araştırmacıların talimatlarından etkilendiğini bulduk.
Çünkü birinci çalışmada,
çocuklar neyin pozitif ya da negatif değerlendirildiğini bilmiyordu,
en güvenli yolu takip etme eğilimindeler
ve kumandaya basmak için sırtımı dönene kadar bekliyorlar.
İkinci çalışmada çocuklar,
büyük ölçüde pozitif kumandaya ben izlerken basmayı tercih ettiler
ama sonra bir kere arkamı döndüm,
hemen negatif kumandayı aldılar ve oynamaya başladılar.
Önemlisi, kontrol çalışmasında,
farklı değerleri olan kumandaları çıkardığımız yerde --
her iki kumandaya bastıktan sonra basitçe "Vay" dedik --
çocukların kumandaya basma davranışları durumlar karşısında ters düşmedi,
iki kumandaya verdiğimiz gerçek değerlerle
önceki çalışmada sergilenen davranışlar sürdü.
Sonuncu ama çok önemli, üçüncü çalışmadaki çocuklar
pozitif değer ifade eden araştırmacı izlerken
negatif değer ifade eden araştırmacının aksine
kumandaya önemli ölçüde daha fazla basmayı seçtiler.
Tesadüf değil,
ayrıca bu yaşta çocukların utangaçlık göstermeye başlamaları
negatif değerlendirilen durumlarda ortaya çıkabilir.
Örneğin, aynada kendilerine bakmaları
ve burunlarında bir işaret fark etmeleri gibi.
Yetişkinler için dişinizde ıspanak bulmak ile eş değer.
(Gülüşmeler)
Bu bulgulara dayanarak ne söyleyebiliriz?
Bunun yanı sıra bebekler aslında gerçekten ama gerçekten sinsi.
(Gülüşmeler)
Çocuklar da yetişkinler gibi erkenden yerleştirdiğimiz nesne
ve davranışlardaki değerlere karşı duyarlıdır.
En önemlisi de onlar bu değerleri davranışlarını yönlendirmede kullanırlar.
Farkında olsak da olmasak da
sürekli çevremizdeki bu değerlerle iletişim kuruyoruz.
Bunlar kesinlikle değer olsa da
"kibar ol" ya da "çalma" gibi değerlerden bahsetmiyorum.
Diğerlerine, özellikle çocuklarımıza sürekli gösterdiğimiz
ne sevilebilir, değerli ya da övgüye değer ve ne değil gibi değerlerden bahsediyorum.
Çoğu zaman,
bunu fark bile etmeden yapıyoruz.
Psikologlar aklın içeriğini keşfetmek için davranışları inceliyor
çünkü davranışlarımız sıklıkla inançlarımız,
değerlerimiz ve tutkularımızın yansımasından oluşur.
Atlanta'da, hepimiz aynı şeye inanıyoruz.
Kola, Pepsi'den iyidir.
(Alkışlar)
Bunun kolanın Atlanta'da üretilmesi gerçeği ile ilgisi olabilir.
Ama ne olursa olsun,
bu inanış çoğu insanın kola içmeyi seçmesi gerçeğiyle ifade edilir.
Aynı şekilde,
çoğunlukla kızları,
onların güzel saç ve elbiseleri için
ama erkekleri zekaları için tamamladığımızda
bir değer iletiriz.
Ya da iyi bir davranış için ödül olarak
besleyici bir yiyecek yerine şekerlemeyi tercih ettiğimizde.
Yetişkinler ve çocuklar, bu ince davranışlardan
değerleri toplamada inanılmaz derecede etkili.
Sırayla, bu kendi davranışlarını şekillendirmekle sona erecek.
Bugün sizlerle paylaştığım araştırma
bu yeteneğin tam bir cümleyi bile dile getirmeden önce
veya lazımlık eğitimli de olsak gelişimde erkenden belirdiğini gösterir.
Bu kim olmak için büyüdüğümüzün ayrılmaz bir parçası haline gelir.
Gitmeden önce,
sizi günlük etkileşimlerde yaydığımız değerleri
ve bu değerlerin etrafınızdaki davranışları nasıl şekillendirdiğini
düşünmeye davet etmek istiyorum.
Örneğin, telefonumuza gülümserken
diğer insanlara gülümsemekten biraz daha fazla zaman harcadığımızda
hangi değer yayınlandı?
Aynı şekilde, kendi davranışlarınızın etrafınızdakiler tarafından
nasıl şekillendirilmiş olduğunu daha önce fark edemediğiniz yollarla fark edin.
Basit örneğimize dönelim,
gerçekten kolayı Pepsi'ye tercih ediyor musunuz?
Yoksa bu tercih çevrenizdekiler tarafından neye değer verilerek yönlendirildi?
Ebeveyn ve öğretmenlerin,
çocukların davranışlarını şekillendirme ayrıcalığı vardır.
Ama hatırlamakta fayda var,
hepimiz günlük basit etkileşimlerde ilettiğimiz değerler aracılığıyla
etrafımızdakilerin davranışlarını şekillendirme gücüne sahibiz.
Teşekkürler.
(Alkış)