Spordaki kullanımları yüzünden steroidlerin adı çıkmış durumda.
Fakat steroidler solunum aletlerinde,
zehirli sarmaşıklar ile egzamayı tedavi eden kremlerde
ve iltihabı hafifletmeye yarayan aşılarda da bulunuyor.
Bu ilaçlardaki steroidler, kas geliştirmek için kullanılan steroidlerin aynısı değil.
Doğrusu, bunların hepsinin temelinde başka bir steroid var,
bu steroidi vücudumuz doğuştan üretiyor ve o olmadan da yaşayamayız.
Bir adım geri gidelim, birçok farklı steroidin olmasının sebebi
bu terimin vücuttaki ortak etkilerden ziyade
içerdiği ortak molekül yapısını ifade etmesidir.
Steroidler doğal ya da sentetik biçimde meydana gelebilir
fakat bütün steroidlerin ortak noktası molekül yapılarıdır,
bu yapılar, 17 karbon atomundan meydana gelen dört halka temelinden oluşur
ve üç altıgen ile bir beşgen şeklinde dizilmiştir.
Bir molekül, steroid olabilmek için bu eksiksiz dizilime sahip olmalıdır,
yine de çoğunun yan zinciri de vardır -
bu yan zincirler, molekülün işleyişini önemli ölçüde etkileyen ilave atomlardır.
Steroidler ismini yağlı bir molekül olan kolesterolden alır.
Vücutlarımız aslında steroidleri kolesterolden faydalanarak üretirler.
Bu yağlı kolesterolün temeli,
steroidlerin yağlı hücre zarını geçebildiğini
ve hücrelere girebildiğini ifade eder.
Hücre içinde gen ifadesini ve protein sentezini
doğrudan etkileyebilirler.
Bu durum birçok sinyal moleküllerinden farklıdır,
sinyal molekülleri hücre zarını geçemez
ve etkilerini daha karmaşık yollarla
hücre dışından yaratmak zorundadırlar.
Yani steroidler, etkilerini diğer moleküllere nazaran
daha hızlı yaratırlar.
İltihap önleyici ilaç tedavilerinde kullanılan steroidlere geri dönelim:
Bu steroidlerin tümü kortizol denen ve doğal olarak ortaya çıkan
bir steroidi temel alırlar.
Kortizol vücudun birincil stres sinyalidir
ve çok fazla sayıda işlevi vardır.
Strese neden olan bir şey yaşadığımızda -
bir arkadaşımızla kavga etmekten, bir ayıyla karşılaşmaya
enfeksiyona veya düşük kan şekerine kadar olan stres -
beyin, hipotalamustan hipofiz bezine bir sinyal göndererek buna tepki verir.
Daha sonra hipofiz bezi, böbrek üstü bezine sinyal gönderir.
Böbrek üstü bezi kortizol salgılar ve bunun bir kısmını sürekli salıverir.
Fakat hipofiz bezinden sinyal aldığında
çok sayıda kortizolu salıverir,
bu da enerji için vücudu daha çok glikoz üretmeye teşvik eder,
sindirim gibi hayati olmayan işlevleri de azaltır
ve "savaş, kaç ya da dur" tepkisini aktive edebilir.
Bu durum kısa vadede faydalıdır
fakat çok uzun sürerse uykusuzluk ve zayıf ruh hali gibi
nahoş yan etkilere sebep olabilir.
Kortizol, bağışıklık sistemiyle de karmaşık yollarla etkileşim içindedir,
bu, duruma göre değişir
ve belirli bağışıklık işlevlerini arttırır veya azaltır.
Enfeksiyonla mücadele esnasında,
bağışıklık sistemi sıklıkla iltihaba yol açar.
Kortizol, bağışıklık sisteminin iltihaba yol açma yetisini baskılar,
bu da yine kısa vadede faydalı olabilir.
Fakat çok fazla kortizol olumsuz etkilere yol açabilir,
bu olumsuz etkilerden biri ise
bağışıklık sisteminin kemik iliği ile lenf bezi yenileme yetisini düşürmektir.
Çok uzun süre yüksek seviyelerde kalmasını engellemek için
kortizol, böbrek üstü bezinin
daha çok kortizol salıvermesine yol açan sinyali baskılar.
Tıbbi kortikosteroidler,
alerjik tepkimelerle, döküntülerle ve astımla savaşmak için
kortizolün bağışıklık sistemindeki etkilerini temel alır.
Bunların hepsi iltihabın türleridir.
Aynı mekanizmayı paylaşan birçok sentetik steroid vardır,
bu steroidler vücudun kortizol kaynağını arttırırlar,
bu da karşılığında,
iltihaba yol açan ve aşırı etkin olan bağışıklık tepkilerini durdurur.
Bu kortikosteroidler hücrelere gizlice sokulurlar
ve iltihap sinyallerinin gen ifadesini baskılayarak
"yangın alarmı"nı kapatabilirler.
Solunum aletlerindeki ve kremlerdeki steroidler
sadece etki altındaki organı, yani deriyi veya akciğerleri etkilerler.
Bunların damar içine tesir eden veya ağızdan alınan çeşitleri
kronik otoimmün hastalıkları tedavi etmek için kullanılır,
bu hastalıklara, bütün vücudu etkileyen
lupus veya iltihabi bağırsak hastalığı örnek verilebilir.
Bu hastalıklarda, vücudun bağışıklık sistemi kendi hücrelerine saldırır,
bu süreç, sürekli olan astım ataklarına veya döküntüye benzer.
Düşük dozajlı ve durağan bir steroid
bu kaçak bağışıklık tepkisinin kontrol altında tutulmasına yarayabilir
fakat uzun süre maruz kalma sonucunda oluşan
olumsuz psikolojik ve fizyolojik etkiler yüzünden
daha yüksek dozajlar, acil durumlar ve ani ateşlenmeler için ayrılmıştır.
Astım atağı, zehirli sarmaşık izi ve hassas bağırsak sendromu
birbirleriyle tamamen alakasız görünse de
hepsinin ortak bir yanı var:
faydadan çok zararı olan bir bağışıklık tepkisi.
Ayrıca kortikosteroidler size devasa kas kazandırmaz,
yalnızca vücudun kendisine karşı en iyi savunmacısı olabilirler.