En eski anılarımdan biri
akrabalarımdan birini uyandırmaya çalışmak ve bunu başaramamaktı.
Ve ben sadece küçük bir çocuktum, nedenini pek anlayamamıştım,
ama büyüdükçe, ailemde
uyuşturucu bağımlılığı olduğunu anladım,
daha sonraki kokain bağımlılığı dahil.
Son zamanlarda bunun hakkında düşünüyordum. Çünkü Amerika ve Ingiltere'de
uyuşturucunun yasaklanması üzerinden tam 100 yıl geçti.
Sonra da bunu dünyanın geri kalanı üzerinde uyguladık.
Bizler vahim bir kararla bir asırdan beri bağımlıları alıp cezalandırdık
ve onlara acı çektirdik, çünkü bunun onları caydıracağına,
uyuşturucuyu bırakmak için teşvik edeceğine inandık.
Birkaç yıl önce, hayatımdaki sevdiğim bağımlılardan bazılarına bakıyor ve
onlara yardım etmenin bir yolu olup olmadığını bulmaya çalışıyordum.
Nasıl cevaplayacağımı bilemediğim inanılmaz derecede basit birçok
sorum olduğunu fark ettim.
Mesela, 'Bağımlılığa gerçekten ne sebep olur?'
Çalışıyor gibi gözükmeyen bu yaklaşımla neden devam ediyoruz?
Bunun yerine deneyebileceğimiz daha iyi bir yol var mı?
Bu yüzden birçok şey okudum,
ama aradığım cevapları gerçekten bulamadım.
Düşünüp dedim ki "Peki, gideceğim ve dünyada bu durumu yaşayan ve
uğraşan farklı insanlarla oturup
konuşacağım ve onlardan öğrenebilir miyim bakacağım."
Başlangıçta bu iş için 50 bin km yol kat edeceğimin farkına varmadım.
Sonuçta Brooklyn,Bronsville'de transseksüel bir kokain satıcısından,
acaba beğenecek mi diye Firavun Farelerini halusinojenle
beslemekle zaman harcayan bilim adamına kadar
birçok kişiyle görüştüm.
-- Görünen o ki hoşlarına gitmiş ancak çok belirli koşullar altında --
Esrardan kokaine kadar tüm uyuşturucuları yasallaştıran
tek ülke olan Portekiz'de bulundum.
Fark ettiğim ve beni deli eden gerçek ise,
bağımlılıkla ilgili bildiğimizi sandığımız hemen her şeyin yanlış olduğuydu.
Eğer bağımlılıkla ilgili yeni kanıtları kavramaya başlarsak,
bence uyuşturucu politikalarımızdan çok daha fazlasını değiştirmek gerek.
Önce bildiğimizi sandığımız şeyle başlayalım, bildiğimi sandığımdan.
Şimdi şu ortadaki sıra hakkında düşünelim.
Varsayalım hepiniz gidip 20 gün boyunca günde üç kez eroin kullandınız.
Bazılarınız bu görüşe diğerlerinden biraz daha hevesli görünüyor.
(Kahkahalar)
Merak etmeyin, sadece düşünce deneyi.
Bunu yaptığınızı hayal edin, oldu mu?
O zaman ne olurdu?
Şimdi, ne olacağına dair yüzyıllardir söylenen bir hikayemiz var.
Eroinde kimyasal kancalar olduğu için, bir süreliğine
onu aldığımızda bedenimizin kancalara
bağımlı olduğunu düşünüyoruz.
Sonrasında fiziksel olarak ihtiyaç duymaya
başlıyorsunuz ve 20 gün sonunda eroin bağımlısısınız, tamam?
Benim düşündüğüm işte bu.
Hikayeyle ilgili yanlış olan gerçeğe beni uyandıran
ilk şey bana açıklandığı zamandı.
Bugün TED Talk'tan çıktıktan sonra kaza geçirip
kalçamı kırarsam, hastaneye kaldırılıp bir sürü diamorfin alacağım.
Diamorfin bir eroindir.
Aslında sokakta alacağın eroinden
iyidir, çünkü uyuşturucu satıcısından aldığın şey kirletilmiştir.
Doğrusu, onun küçücük bir kısmı eroindir.
Oysa doktordan aldığın tıbben saftır.
Uzun bir süre bu maddeyi alacaksınız.
Bu odada birçok insan var.
Fark etmemiş olsanız da çok fazla eroin aldınız.
Dünyada herhangi bir yerde bunu izleyen herkes için olan şey bu.
Eğer bağımlılıkla ilgili inandığımız doğruysa,
bu insanlar bütün kimyasal kancalara maruz kaldılar.
Ne olmalıydı? Bağımlı olmalılardı.
Bu gerçekten dikkatlice araştırıldı.
Olmuyor, büyük annenizin kalça ameliyatından sonra eroinman olarak uyanmadığını
fark edeceksiniz. (Kahkahalar)
Öğrendiklerim, bana anlatılan ve bildiğimi sandığım şeylere aykırı
düştüğünde, bu durum bana oldukça garip görünmeye başladı.
Bruce Alexander'la tanışana kadar bunun doğru olamayacağını düşündüm.
Kendisi, Vancouver'de inanılmaz bir deney yapan
bir psikoloji profesörü.
Bence durumu anlamamıza gerçekten yardımcı oluyor.
Profesör Alexander kafalarımızdaki
bağımlılık fikri hikayesinin, bir bakıma 20. yüzyıldan
daha önce yaptığımız deneyler dizisinden
kaynaklandığını izah etti.
Gerçekten çok basitler.
Biraz sadistseniz bu akşam evde onları uygulayabilirsiniz.
Fare alıp onu kafese koyun ve ona iki şişe su verin:
Biri sadece su ve diğeri eroin veya kokainle karıştırılmış su.
Fare neredeyse her zaman uyuşturuculu suyu seçecektir
ve neredeyse her zaman kendisini oldukça hızlı öldürecektir.
Gördünüz mü? Bu tam da bizim düşündüğümüz gibi.
70'lerde Profesör Alexander ortaya çıkar, bu deneye bakar
ve bir şey fark eder.
Ah, fareyi boş kafese koymuşuz.
Bu ilaçları kullanmaktan başka şansı yok.
Farklı bir şey deneyelim, der.
"Fare Bahçesi" adlı esasen
fareler için cennet olan kafesi yapar.
Bir sürü peynire, renkli toplara ve tünellere sahipler.
Önemli şekilde, bir yığın
arkadaşları var. İstedikleri kadar seks yapabilirler.
Normal ve ilaçlı her iki şişe suya da sahipler.
Ama burada büyüleyici bir şey var:
Fare Bahçesinde, ilaçlı suyu beğenmiyorlar.
Hemen hemen hiç ilaçlı suyu kullanmıyorlar.
Hiçbiri o suyu zoraki kullanmadı.
Kimsede doz aşımı olmadı.
Ayrıldıklarında yüzde yüz doz aşımına kadar varabilen bozukluk,
mutlu ve beraber yaşadıklarında yüzde sıfıra kadar iniyor.
Prof. Alexander bunu ilk gördüğünde düşündü ki;
belki bu sadece farelerle alakalı bir şey. Onlar bizden oldukça farklı.
Belki bildiğimiz kadar farklı değillerdir ama biliyorsunuz..
Ama neyse ki, tamamen aynı ilkeyle aynı zamanda yapılmış
bir insan deneyi var.
O da Vietnam Savaşı olarak adlandırılıyor.
Vietnam'da, Amerikan birliklerinin %20'si
aşırı miktarda eroin kullanıyordu ve o zaman yayınlanan haberlere bakarsanız,
gerçekten endişeliydiler, zira, "Tanrım! Savaş bittiğinde
Amerikan sokaklarında yüz binlerce uyuşturucu bağımlısı göreceğiz." diye düşündüler.
Oldukça mantıklı gelmişti. Bir sürü
uyuşturucu kullanmış olan o askerler evlerine kadar izlendi.
Genel Psikiyatri Arşivi oldukça detaylı bir çalışma yaptı ve
onlara ne mi oldu?
Sonunda rehabilitasyona gitmediler, bırakmaya dair semptomlar
yaşamadılar. %95'i sorunsuz şekilde eroini bıraktı.
Şimdi, kimyasal kancalar hikayesine inanıyorsanız,
bu kesinlikle mantıklı değil ama Prof. Alexander, bağımlılıkla ilgili
farklı bir hikaye olabileceğini düşünmeye başladı.
Ya bağımlılık kimyasal kancalarla ilgili değilse?
Ya bağımlılık kafesinizle alakalıysa?
Hatta ya bağımlılık çevrenize uyum sağlamaysa?
Şunu bir dinleyin,
Hollanda'da Peter Cohen adında başka bir profesör,
ona bağımlılık dememeliyiz, belki ona,
"Bağ Kurma" demeliyiz dedi.
İnsanoğlunun, bağa doğuştan ihtiyacı var,
mutlu ve sağlıklı olduğumuzda, onları birbiriyle bağlar ve
ilişkilendiririz ama eğer bunu yapamıyorsanız, çünkü sarsıntıya uğramış,
dışlanmış ya da yaşam tarafından yerle bir edilmişseniz,
size rahatlık hissi verecek bir şeyle bağ kurarsınız.
Bu kumar oynamak, porno filmler,
kokain ya da esrar olabilir, ama bir şeyle bağ kurup
birleşeceksiniz çünkü doğamızda var.
Bu insanoğlu olarak istediğimiz.
Ve başta, bunu kavraması oldukça zor bir şey buldum,
ama bir yol, ne olduğunu anlamama yardım etti,
Koltuğumun yanında bir şişe su gorüyorum, doğru mu?
Bir çoğunuza bakıyorum ve çoğunuzun yanında su şişeleri var.
Uyuşturucuları unutun. Uyuşturucu savaşı unutun. Tamamen yasal,
bütün sular, votka şişeleri olabilirdi.
Sarhoş oluyor olabilirdik, hatta sonra ben.. (Kahkahalar)
ama değiliz.
Çünkü TED Talk'a katılmanın bedeli olan çok fazla poundla
tahmin ediyorum ki sizler önümüzdeki 6 ay boyunca
içebileceğiniz votkayı karşılayabilirsiniz.
Nihayetinde evsiz kalmazsınız.
Bunu yapmayacaksınız ve sebebi de şu:
sizi durduran birisinin olması değil.
Çünkü değer vermek istediğiniz bağlara ve
ilişkilere sahipsiniz.
Sevdiğiniz bir işiniz, sevdiğiniz insanlar ve
sağlıklı ilişkileriniz var.
Düşünüyorum ve kanıtların gösterdiğine
inanıyorum ki, bağımlılığın temeli, hayatta
var olmaya katlanamamakla alakalı.
Bunun gerçekten önemli çıkarımları var.
En görünen sonucu, Uyuşturucuyla Savaş.
Arizona'da toplum onlarla alay ederken "Ben uyuşturucu bağımlısıydım"
diyerek tişört giymeye, mezar kazmaya mecbur olan
bir grup prangalı kadın mahkumla idim ve bu kadınlar hapishaneden çıkınca
onların bir daha yasal ekonomide çalışamayacaklarını gösteren
sabıka kayıtlarına sahip olacaklar.
Besbelli uç bir örnek ki, prangalı mahkumlar konusunda,
ama aslında dünyanın hemen hemen her yerinde, uyuşturucu bağımlılarına
neredeyse aynı derecede davranıyoruz.
Cezalandırıyoruz, utandırıyoruz Sabıkalarına yazıyoruz.
Yeniden bağlanırken araya engeller koyuyoruz.
Kanada'da bana, bağımlılığı daha kötü yapacak bir sistem
tasarlamak istiyorsan, onu tasarlamalısın diyen ve
harika bir adam olan Dr. Gabor Mate vardı.
Tam tersini yapmaya karar veren
bir yer var ve nasıl çalıştığını görmek için oraya gittim.
2000 yılında Portekiz, Avrupa'da en kötü
uyuşturucu problemlerinden birine sahipti. Nüfusun %1'i bir tür
aklı uçuran eroin bağımlısıydı ve her yıl Amerika yolunu daha fazla denediler.
İnsanları cezalandırdılar, lekelediler daha çok utandırdılar
ve her yıl problem kötüleşti. Bir gün, başbakan ve muhalefetin
lideri bir araya geldiler ve temelde
baktılar ve biz, hep daha fazla eroin bağımlısı olan insanlarla dolu
bir ülkeyle devam edemeyiz dediler.
Haydi bilim adamları ve doktorlardan oluşan gerçekten bu sorunu neyin
çözeceğini bulmak için bir panel kuralım.
Harika bir adam Dr. João Goulão başkanlığında bir panel kuruldu,
bütün yeni kanıtlara baktılar
ve geri dönüp dediler ki:
"Esrardan kokaine bütün uyuşturucuları
yasallaştıralım ama" -- sonraki adım kritik --
uyuşturuyucu bıraktırmaya ve onları ayırmaya harcadığımız
bütün parayı
toplumla tekrardan birleştirmeye harcayalım."
Ve bu gerçekten Amerika'da ve İngiltere'de uyuşturucu tedavisi olarak
düşündüğümüz şey değil.
Bu yüzden ev rehabilitasyonu,
biraz işe yarayan psikolojik tedavi,
yaptılar. Ama yaptıkları en büyük şey yaptığımızın tamamen
tersi oldu: bağımlılar için kocaman bir iş yaratma programı ve
küçük işler kurmak için mikro kredi.
Bir zamanlar mekanik olduğunu söyle. Hazırsan,
garaja gidecekler ve bu adamı
bir yıllığına işe alırsanız, maaşının yarısını biz öderiz
diyecekler. Amaç, Portekiz'deki her bağımlının sabah yataktan
kalkıp yapacak bir şeyi olduğundan emin olmaktı.
Gidip Portekiz'deki bağımlılarla tanıştığımda,
söyledikleri şuydu: azmi yeniden keşfederek daha geniş toplumla
bağları ve ilişkileri yeniden keşfettikleriydi.
Deney başladığından beri bu yıl 15 yıl olacak ve
sonuçlar ortada: İngiliz Suçbilim Konseyine göre,
Portekiz'de enjekte ederek
uyuşturucu kullanımı %50 azalmıştır.
Aşırı doz büyük ölçüde azaldı, HIV bağımlılar arasında
büyük ölçüde azaldı.
Her alanda bağımlılık önemli ölçüde azaldı.
İyi çalıştığını bildiğiniz yollardan biri,
Portekiz'de neredeyse kimse eski sisteme dönmek istemiyor.
Şimdi, bunlar politik sonuçları.
Aslında aşağıdaki bütün araştırmalara
bir katman çıkarımın var olduğunu düşünüyorum.
İlerleyen şekilde insanların bütün
bağımlılıklara akıllı telefonlara, alışverişe ya da yemek yemeye
hassas olduğu bir kültürde yaşıyoruz Konuşmalar başlamadan önce
-biliyorsunuz bunu-
akıllı telefonları almaya izin olmadığını söylendi
ve söylemeliyim ki bir çoğunuz satıcısı önümüzdeki
birkaç saat uygun olmadığı söylenen bağımlılar gibi
berbat halde baktınız. Çoğumuz böyle hissettik ve
söylenmesi garip olabilir, ben,
nasıl iletişimsizlik bağımlılığın en büyük iticisi olduğu
hakkında konuşuyorum ve büyüdüğünü söylemek garip çünkü biliyorsunuz
şimdiye kadarki kesinlikle
en bağlı toplumuz. Ama ben gittikçe düşünmeye başlıyorum ki
sahip ya da sahip olduğumuzu düşündüğümüz ilişkiler, insan
bağı bir tür parodi gibi.Hayatında kriz varsa bir şey
fark edersin.Seninle oturmaya gelecek Twitter takipçilerin
olmayacak.Etrafında sana yardım eden Facebook arkadaşların
olmayacak. Derin, incelikli, dokulu ve karşı karşıya ilişkide
olacağın taze ve kanlı arkadaşların olacak ve çevre yazarı Bill McKibben'den
öğrendiğim bir çalışma var, bence bize bunla ilgili
çok şey anlatıyor. Çalışmada ortalama bir Amerikalının
kriz anında arayabileceklerini düşündükleri arkadaş sayısına bakılıyor.
Rakam 1950lerden beri
düzenli olarak azalıyor.
Evlerinde birey için boş alan miktarı düzenli olarak
artıyordu ve
bence bu, kültür olarak yaptığımız
seçimin metaforu gibi.
Alanlar icin arkadaşları, eşya icin bağlarımızı verdik
ve sonuç olarak şu ana kadarki en yalnız toplumlardan biriyiz.
Fare bahçesi deneyini yapan Bruce Alexander diyor ki;
bağımlılıktan bahsederken daima bireysel iyileşmeden konuşuyoruz
ve bu da doğru
ama konuşmamiz gereken sosyal iyileşme
Bir şeyler yolunda gitmedi, bireyler olarak değil
grupça yarattığımız toplum.. Pek çoğumuz için
yaşam daha çok izole edilmiş kafese
daha az "Fare Cennetine" benziyor.
Dürüst olmam gerekirse, bu benim burda olma sebebim değil.
Siyasi ya da sosyal kısmı keşfetmek için bu işe kalkışmadım.
Sevdiklerime nasıl yardım ederimi öğrenmek istedim.
Bu uzun yolculuktan sonra, tüm bunları öğrendim.
Hayatımdaki bağımlılara bakıyorum
eğer gerçekten samimiyseniz bir bağımlıyı sevmek zor
ve bu odada bunu bilen çok kişi vardır.
Çoğu zaman sinirlisinizdir
Bence bu tartışmanın bu denli yüklü olmasının
sebeplerinden biri her birimizin kalbinde yeri olmasi, doğru mu?
Herkeste biraz var. Bir bağımlıya bakar ve düşünür,
"Keşke birisi sizi durdursaydı."
Yaşamımızdaki bağımlılarla nasıl baş edeceğimiz
bana kalırsa eğer izlediyseniz
Realite programi "Intervention" dizeleriyle özdeşleşti.
Aslında hayatımız bence realite TV ile belirleniyor
ama bu başka bir TED konusu
Eğer "Intervention"ı izlediyseniz
oldukça basit bir öncül.
Bir bağımlı bul, hayatındaki herkesi bir araya getir
yaptıklarıyla yüzleştir ve de ki; eğer düzelmezsen
seni hayatımızdan çıkaracağız.
Yani yaptıkları; bağımlıya
ait bağı al ve tehdit et, bağımlıya istenen sekilde
davranması şartını koyuyorlar
Bunun neden işe yaramadığını görmeye başladım
Uyuşturucuyla şavas mantığını özel hayatlarımıza ithal etmekten
farkı olmadığını düşünmeye başladım.
Düşünüyorum, "Acaba nasıl Portekizli olurum?
Şimdi yapmaya çalıştığım ve düzenli yaptığımı söyleyemem
kolay da diyemem
hayatımdaki bağımlılarla
bağımı derinleştirmek istiyorum
-kullan ya da kullanma- seni seviyorum demek
Ne durumda olursan ol seni seviyorum
ve bana ihtiyacın olursa gelip seninle oturacağım
cünkü seni seviyorum ve yalnız olmanı ya da
yalnız hissetmeni istemiyorum.
Bence buradaki mesajın özü
yalnız değilsiniz, sizi seviyoruz--
bağımlılara verdiğimizin tepkinin her aşamasında olmalı
sosyal, siyasi ve bireysel olarak.
100 yıldır, bağımlılar icin savaş şarkıları söylüyoruz
Bence sevgi şarkıları söylüyor olmalıydık
çünkü bağımlılığın zıttı ayık kalmak değil
Bağımlılığın zıttı ise bağlılıktır.
Teşekkürler!
(alkışlar)