Leonardo'nun eskizlerinden alınan bu Vitruvius Adamı
Rönesans'ın en meşhur sembollerinden biri olmuştur.
Ama neden?
Basit bir dolmakem çizimi değil mi?
Değil!
Bunu bir matematik problemiyle cevaplamaya başlayalım.
Çemberin alanını hesaplamayı biliyorum.
Pi sayısını alır, yarıçapın karesiyle çarparım.
Karenin alanını hesaplamayı da biliyorum.
Kenar uzunluğunu kendisiyle çarparım.
Peki, çemberin alanını alıp aynı alana sahip bir kare nasıl oluştururum?
Bu, ilk kez antik dünyada ortaya atılan,
genelde "çemberin karelenmesi" denilen bir problem.
Antik dünyanın diğer birçok fikirleri gibi
Rönesans döneminde yeniden hayat bulmuş.
Anlaşılan o ki, pi sayısının doğası gereği
çözülmesi imkânsız bir problem,
fakat o ayrı bir konu.
Leonardo'nun
Romalı mimar Vitruvius'ın eserlerinin etkisindeki bu eskizi,
insanı bir çember ve karenin tam ortasına yerleştirir.
Vitruvius göbeğin insan vücudunun tam ortası olduğunu
ve pergel göbeğin sabit noktasına yerleştirilirse
vücudu eksiksiz çevreleyen bir daire çizileceğini iddia eder.
Vitruvius ayrıca, insan vücudunda kol genişliğinin ve boyun
mükemmele yakın bir uyumu olduğunu,
dolayısıyla vücudun karenin içerisine de eksiksiz yerleştiğini fark eder.
Leonardo, Vtruvius'un fikirlerini
çemberin karelenmesi bilinmezini çözmek için insanı
mecazen her iki şeklin alanı olarak kullandı.
Fakat Leonardo yalnız Vitruvius'la yetinmedi.
O dönemlerde, İtalya'da Yeni Platonculuk denilen bir fikri akım vardı.
Bu akım, Platon ve Aristo'nun geliştirdiği
"Varlık Zinciri" denilen
IV. yüzyılın eski bir görüşünü ele aldı.
Bu düşünce, evrende zincire benzeyen bir hiyerarşi olduğuna inanır;
zincir en üstte Tanrı'yla başlar,
sonra şeytan ve cinlerden önce
aşağı doğru melekler, gezegenler, yıldızlar ve tüm canlılar gelir.
Bu felsefi düşüncenin öncesinde,
insanın bu zincirdeki yerinin tam ortada olduğuna inanılırdı.
İnsan ölümsüz bir ruhun eşlik ettiği ölümlü bir bedene sahip olduğundan,
biz insanlar evreni güzelce ikiye ayırıyoruz.
Ancak, Leonardo'nun Vitruvius Adamı'nı çizdiği sıralarda
Pico Dela Mirandola adlı bir Yeni Platoncu
farklı bir görüşe sahipti.
İnsanlığı zincirden çıkardı
ve insanın istediği mertebeye ulaşmak gibi
eşsiz bir yetisi olduğunu iddia etti.
Pico, Tanrı'nın yaratmış olduğu güzel ve sırlı kâinatı
idrak edebilecek bir varlık arzuladığını ileri sürdü.
Bu arzu, tanrının kainatın merkezine yerleştirdiği
istediği gibi davranma yetisine sahip olan insanın
yaratılışına sebep oldu.
Pico'ya göre insan
zincirde aşağı doğru inip canavarlaşabilirdi
veya zincirde yükselebilir ve tanrılaşabilirdi,
bu bizim tercihimizdi.
Çizime dönersek,
insanın yerini değiştirdiğimizde
dairenin ve karenin bağdaşmayan alanlarını kaplayabildiğini görürüz.
Eğer, geometri kâinatın yazıldığı dilse
bu eskiz, bütün unsurlarının içerisinde var olabileceğimizi söylüyor gibi.
İnsan, geometrik ve felsefi açıdan da
istediği her şekli alabilir.
Bu eskizinde Leonardo,
matematik, din, felsefe, mimari
ve döneminin sanatını bir araya getirebildi.
Bütün bir dönemin simgesi olmasına şaşmamalı.