Դուք տնից հարյուր մղոն հեռու եք
առանց փողի ու սեփականության:
Նման հանգամանքները շատերին կհիասթափեցնեին ու կստիպեին հայհոյել իրենց չար բախտը:
Բայց Զենոն Կիտիացու համար սա դարձավ իր կյանքի իմաստն ու ժառանգությունը:
Երբեմնի հարուստ վաճառականը կորցրել էր ամեն ինչ, երբ ենթարկվել էր նավաբեկման՝
Աթենքում Ք.ա 300 թվականին:
Չունենալով անելու ոչ մի բան, նա թափառելով մտավ գրախանութ,
համակվեց Սոկրատեսի գաղափարախոսությամբ,
որոշեց փնտրել և ուսանել քաղաքի ականավոր փիլիսոփաների մոտ:
Երբ Զենոնը սկսեց ուսուցանել իր աշակերտներին,
նա ստեղծեց ստոիցիզմի փիլիսոփայությունը՝
ուսմունքը առաքինության, հանդուրժողակա- նության, ինքնակառավարման մասին,
որը ոգեշնչել է մտածողների և առաջնորդների հետագա սերունդները:
«Ստոիցիզմ» տերմինը գալիս է Ստոա Պոիկիլե անունից,
որը հրապարակում տեղադրված զարդանախշ սյունաշարք էր,
որտեղ հավաքվում էին բանավիճելու Զենոնն ու իր աշակերտները:
Ներկայումս մենք օգտագործում ենք «ստոիկ» բառը ասոցացնելով մի մարդու հետ
ով հանգիստ է մնում ճնշման պայմաններում
և խուսափում է չափազանց զգացմունքային թվալուց:
Սա ներառում է ստոիցիզմի կարևոր կողմերը,
սակայն սկզբնական գաղափարախոսությունը միայն վերաբերմունքային չէր:
Ստոիկները հավատում էին, որ ամեն ինչ մեր շուրջ
գործում է համապատասխան որոշակի պատճառների և ազդեցության՝
կազմելով տիեզերքի բանական հիմքը,
որը նրանք կոչում էին լոգոս:
Գուցե մենք ոչ միշտ ենք կարողանում կառավարել մեզ շրջապատող դեպքերը,
բայց մենք կարող ենք կառավարել նրանց հանդեպ մեր վերաբերմունքը:
Կատարյալ հասարակության մասին երազելու փոխարեն,
ստոիկները փորձում էին համակերպվել իրական աշխարհին՝
հետապնդելով ինքնազարգացում 4 հիմնական առաքինությունների միջոցով՝
գործնական իմաստություն՝
խրթին իրավիճակներում տրամաբանական, տեղեկացված և հանգիստ մնալու կարողություն,
ինքնատիրապետում՝
ինքնակառավարում և չափավորվածություն կյանքի բոլոր ասպարեզներում,
արդարություն՝
անկողմնակալ վերաբերմունք անգամ նրանց հանդեպ, ովքեր մեղանչել են,
և արիություն՝
ոչ միայն աննախադեպ հանգամանքներում,
այլև առօրեական մարտահրավերների՝ շիտակ ու բարոյական առերեսում:
Ինչպես գրել է Սենեկան՝ հռոմեացի նշանավոր ստոիկներից մեկը.
«Երբեմն անգամ ապրելն արիության նշան է»:
Ստոիցիզմը, չնայած կետրոնանում է ինքնազարգացման վրա,
եսասիրության փիլիսոփայություն չէ:
Երբ հռոմեական օրենքը ճորտերին դեռ սեփականություն էր համարում,
Սենեկան փառաբանում էր մարդկային վերաբերմունքը և նշում,
որ մենք բոլորս կիսում ենք նույն հիմնական մարդկայնությունը:
Ստոիցիզմը չի խրախուսում նաև անգործությունը:
Վերջինիս հիմնական դրույթն այն է, որ մարդիկ, ովքեր զարգացրել են
առաքինություն ու ինքնատիրապետում, կարող են դրական ազդեցություն ունենալ ուրիշների վրա:
Ամենաականավոր ստոիկ գրողներից մեկը եղել է նաև Հռոմի կայսր:
Իր տասնիննամյա կառավարության ընթացքում ստոիկ Մարկուս Ավրելիուսը
կարողացավ կայսրությունը գլխավորել երկու մեծ պատերազների ժամանակ՝
հաղթահարելով իր բազմաթիվ զավակների կորստի վիշտը:
Դարեր անց, Մարկուսի ձեռագրերը առաջնորդեցին և ոգեշնչեցին Նելսոն Մանդելային
իր քսանյոթամյա բանտարկության ընթացքում,
երբ նա պայքարում էր Աֆրիկայում ռասսայական խտրականության դեմ:
Իր՝ ազատ արձակումից և հաղթանակից հետո,
Մանդելան նշել է խաղաղության և հաշտեցման անհրաժեշտությունը՝
հավատալով, որ մինչդեռ անցյալի անարդարությունները չեն կարող հաղթահարվել,
նրա ժողովուրդը կբախվի ներկայի հետ,
կփնտրի եղանակներ կառուցելու ավելի բարեկեցիկ, արդար ապագա:
Ստոիցիզմը փիլիսոփայության գործուն դպրոց էր դարեր շարունակ
Հունաստանում և Հռոմում:
Որպես ձևական հաստատություն, այն կազմալուծվել է,
սակայն իր ազդեցությունը պահպանել է մինչ օրս:
Քրիստոնյա աստվածաբանները, որոնցից էր Թոմաս Աքվինասը,
ոգեշնչվել և որդեգրել է դրա կետրոնացվածությունը բարոյականության վրա,
և մի շարք զուգահեռներ կարելի է տանել ստոի- կական Ատարաքսիայի կամ մտքի խաղաղության
և բուդդայական Նիրվանայի հետ:
Ականավոր ստոիկներից ՝ Էպիկտետուսը,
կարծում էր, տառապանքը ծագում է
ոչ թե մեր կյանքում տեղի ունեցած դեպքերից, այլ դրանց հանդեպ մեր վերաբերմունքից:
Սա լայնորեն է կիրառվում ժամանակակից հոգեբանության
և ինքնաօգնության մեջ:
Օրինակ, բանական-զգացմունքային վարքաբանական թերապիան ուշադրությունը
սևեռում է մարդկանց զարգացրած և նրանց կյանքի պայմաններին ուղղված
ինքնավարկաբեկող վերաբերմունքը փոխելու վրա:
Գոյություն ունի նաև Վիկտոր Ֆրանքլի լոգոթերապիան:
Հիմնվելով Ֆրանքլի կետրոնացման ճամբարում ձեռք բերած փորձառության վրա ՝
լոգոթերապիան իր հիմքն է համարում ստոիկ այն գաղափարը,
ըստ որի, մենք կարող ենք կառավարել մեր կամքը՝ մեր իսկ կյանքը իմաստավորելու համար
անգամ ամենակասկածելի հանգամանքներում: