Hoe leren dove kinderen lezen? Vertaling Sibylle Fonzé
"École et Surdité" en haar ervaringen omtrent tweetalig en inclusief onderwijs.
Illustraties Kibo
Goeiedag iedereen. Ik ben Magaly Ghesquière.
Ik ben een tweetalige lerares en werk sinds 25 jaar bij Sainte-Marie de Namur.
Daar lopen horende en dove leerlingen samen school.
Gedurende de voorbije 25 jaar heb ik niet altijd dezelfde functie gehad.
Eerst haalde ik mijn lerarendiploma voor het lager onderwijs
alsook het Frans Belgische Gebarentaal certificaat (UF12).
Vanaf de opstart van de tweetalige klassen, werkte ik als kleuterjuf gedurende vier jaar.
Dan was ik de klastitularis in het eerste en tweede leerjaar gedurende acht jaar.
Daarna nam ik afstand van deze functie en richtte ik me op het onderzoek.
Nu heb ik drie functies: ten eerste ben ik de coordinator van de tweetalige klassen
in het kleuter en het lager onderwijs, en werk samen met het team, de leerlingen en hun ouders.
Ik coördineer het allemaal en ondersteun de directeur.
Daarnaast, voer ik onderzoeken uit. Momenteel richt ik me op de leesvaardigheden
van dove leerlingen, maar niet meer bij de jongsten.
Dit heb ik al gedaan en er werd een boek hierover uitgegeven.
Nu focus ik me op de dove tieners. Ik onderzoek hun leervoortgang
in verband met het lezen en schrijven. met als doel hen beter te ondersteunen.
Dit is het onderzoek die ik nu uitvoer.
Ten derde, geef ik nog altijd lessen samen met mijn dove collega Sibylle Fonzé.
Haar moedertaal is de Frans Belgische Gebarentaal en de mijne is het Frans.
Samen bieden we een complementair aanpak in onze tweetalige lessen waar leerlingen
leren met beide talen te werken gelijkaardig aan de vertalingslessen.
Deze lessen worden gegeven vanaf het eerste leerjaar in het lager onderwijs
tot het zesde leerjaar in het middelbaar onderwijs.
Hoe werden de tweetalige klassen 25 jaar geleden opgericht?
Het begon met horende ouders van dove kinderen
die geen geschikte school in Namen vonden voor doven.
Ze wouden hun kind in een gewone school niet laten integreren wegens isolement en
de dichtste gespecialiseerde school was ver gelegen met een matige onderwijskwaliteit.
Daarom besloten ze het in Namen op te richten.
Deze ouders hebben de vereniging "École et Surdité" 25 jaar geleden opgericht.
Deze vereniging verleent nu nog steun aan de school door fondsenwerving,
bevordert de reflecties rond de pedagogie van tweetalig onderwijs, en
biedt dagelijks ondersteuning aan de school en zijn directeur. Dit ondersteuningswerk
is waardevol want zonder de vereniging zou de school het niet kunnen.
Naast beide organisaties, is er ook de Universiteit van Namen en haar LSFB-Lab.
Ze werken alledrie samen sinds 25 jaar al.
Het thema van de video van vandaag gaat over hoe doven leren lezen.
Denken jullie dat er maar één methode is die geschikt is voor doven?
Nee. Er zijn er meerdere wegens de nood aan aanpassingen voor de verschillende
profielen van doven zodanig iedere van hen kan leren lezen en schrijven.
Vandaar is het belangrijk voor mij om eerst uitleg te geven over het werkkader
van Sainte-Marie en het context waarin deze school zich bevindt.
Dit heeft invloed op ons manier van werken en de sterke princiepen die we volgen.
De structuur en het context waarin jullie jullie bevinden zijn verschillend van ons,
bijgevolg is het niet mogelijk om heel ons aanpak direct bij jullie toe te passen.
Het is dus belangrijk om ons context goed te begrijpen om daarna na te denken
hoe het in jullie context kan toegepast worden.
Ik ga nu jullie vertellen over de principes van Sainte-Marie.
Daarin licht ik ook toe over de verschillende profielen van doven zodanig ik later
de geschikte leesmethode bij de start voor iedere van hen kan uitleggen.
Jullie zullen merken dat deze principes een belangrijke rol spelen op jullie werk
en de pedagogische methoden aangepast voor de leerlingen. Ze beïnvloeden ons werk.
Er zijn er drie: ten eerste, de tweetaligheid,
ten tweede, de inclusie, en ten derde,
het gelijkwaardig onderwijs dat verstrekt wordt aan zowel horende als dove leerlingen.
Ik ga nu uitgebreid uitleggen over ieder principe.
De tweetaligheid.
Ik zal eerst toelichten over het algemeen concept van tweetaligheid,
daarna over de doelstelling van tweetaligheid gehanteerd bij Sainte-Marie.
Het reden is dat dovenscholen verklaren dezelfde doelstelling van tweetaligheid na te strijven
maar bij nader inzien, merkt men dat de toepassing ervan anders
wordt bekeken en aangepakt bij iedere dovenschool.
Daarom is het belangrijk om de doelstelling van de tweetaligheid
bij Sainte-Marie goed toe te lichten.
Als we aan mensen in het algemeen vragen wat een tweetalige persoon kan doen
men antwoordt meestal dat een persoon die tweetalig is beheerst perfect beide talen
en beide talen staan op gelijke voet in alle hun modaliteiten (spreken, enz).
Is dit het juiste antwoord? Nee.
Wat vertellen onderzoekers in hun publicaties rond tweetaligheid dan?
Een persoon die tweetalig is beheerst meerdere talen
maar de graad van beheersing bij iedere van deze talen kan niet gelijk en perfect zijn.
Het ideaal van tweetaligheid waar men talen op perfecte niveau beheren
is voor de mens in de praktijk onhaalbaar.
Wereldwijd zijn er veel mensen die twee of meerdere talen beheerst
maar niemand kan twee talen perfect beheersen op gelijkwaardig niveau.
Waarom?
Ik geef een voorbeeld: een persoon die tweetalig is in het Spaans en het Engels
gebruikt Engels op het werk in het domein van informatica
en spreekt Spaans thuis met zijn hele familie.
Die persoon kan in diepte over informatica spreken
met een rijke lexicon in het Engels
maar thuis spreekt hij amper over informatica daar er geen nood hiervoor is.
Hij zal specifieke termen in het Engels kennen maar niet in het Spaans.
Trouwens, zal hij thuis zijn Spaanse taalgebruik aanpassen tegenover jonge kinderen
alsook tegenover oudere mensen.
Hij gebruikt daar Spaans op een verrijkende manier
in verschillende contexten en tegenover verschillende mensen.
Maar op het werk is er geen variatie, hij ontmoet steeds dezelfde personen.
Er zijn geen jonge noch oudere personen met wie hij kan spreken.
Beide situaties hebben invloed op de evolutie van zijn talen.
Hetzelfde geldt voor de dove leerlingen van Sainte-Marie.
Inderdaad, sommigen van hen komen uit gezinnen van horende mensen
waar Frans, de eerste taal, wordt gesproken. Het kind kan daar deze taal spreken.
Maar het kind gebruikt de gebarentaal nooit buiten school.
Daarentegen, een dove kind van dove ouders die uit een dove familie komt
en die zowel jonge als oude doven ontmoet zal gebarentaal met hen gebruiken.
Op school gebruikt hij ook gebarentaal en hoewel hij Frans kan lezen,
zal het beperkt zijn wegens weinige blootstelling aan deze taal.
Hij komt in contact met de Franse taal pas wanneer hij het leest maar rondom hem niet.
In beide situaties, zien we duidelijk dat elk kind, sinds zijn jonge leeftijd, anders evolueert
qua tweetaligheid. Het gebeurt anders bij ieder van hen.
En het is belangrijk om bewust te zijn van de verschillende profielen van kinderen
naargelang hun levenssituaties en familiecontexten.
We moeten rekening ervan houden in ons werk met deze kinderen en
zodanig we onze pedagogische methoden kunnen aanpassen bij elk kind.
Ik zal later nog verdiepen over de verschillenden profielen van de leerlingen.
Tweetaligheid bij Sainte-Marie.
Wat bevat de doelstelling van tweetaligheid bij Sainte-Marie in?
Eerst laten we naar dit beeld die over balans gaat.
Zoals ik het eerder verteld heb, dat een tweetalige persoon
een perfect evenwicht kan vinden tussen twee talen is onmogelijk.
Ja, maar we moeten dit beeld in ons hoofd houden.
We mogen het beoogde doel nooit vergeten en
we moeten verder proberen om zo dichtbij mogelijk te geraken
en natuurlijk zonder het te kunnen halen, zoals we het al weten.
We moeten proberen om leerlingen aan te moedigen,
door middel van aangepaste pedagogische methoden,
om samen dit doel na te streven,
We moeten hen zo goed mogelijk aanzetten tot dit doel.
Stel dat we het tegenovergesteld doen: we weten dat het onmogelijk is
om de perfecte balans te vinden.
Dan geven we er geen aandacht voor en laten we de leerlingen in de kou staan
want sowieso gaan ze het nooit kunnen halen.
Nee! Het is dus belangrijk om dit doel vasthouden.
We moeten hen aanmoedigen om bij dit doel zo dicht mogelijk te zijn.
Dit beeld toont een vrouw die volvertrouwen aan het gebaren is.
Waarom?
Dankzij gebarentaal kunnen mensen in een groep, of ze horend of doof zijn,
en bij doven met verschillende profielen, zoals de ene die spreekt en de andere niet,
of de ene die een hoorapparaat draagt en de andere die een CI draagt, enz.,
ze kunnen allemaal communiceren op gelijkwaardige manier.
Dit beeld toont een vrouw die schrijft. Waarom?
Tweetaligheid betekent het beheersen van de gebarentaal maar ook de Franse taal.
Wat zijn onze verwachtingen omtrent dit laatste?
Ten eerste, wat betreft het geschreven Frans, zijn er verschillende profielen van doven,
of ze spreken of niet, of ze hoorapparaten of CI dragen,
voor wie gebarentaal de eerste taal of de tweede taal is, enz,
uiteindelijk kunnen ze allemaal het geschreven Frans beheersen.
Natuurlijk kan het leerproces en -tempo van ieder van hen verschillend zijn.
We moeten dus het beoogde doel van perfecte balans in onze gedachten houden
en dit proberen na te strijven want ze kunnen allemaal zo dicht mogelijk te komen.
Dit beeld toont een tekstballon. Waarom?
Tweetaligheid betekent het beheersen van gebarentaal en het geschreven Frans
maar wat met gesproken Frans?
Zoals jullie het al weten, bij de verschillende profielen van doven
zijn er sommige doven die heel goed kunnen spreken, sommigen minder en
sommigen helemaal niet.
Hoe kunnen we hiermee omgaan?
Professionals moeten hen allemaal respecteren en
hun vaardigheden, of ze geavanceerd of matig zijn of ontbreken, verder bevorderen.
Ze mogen niet de ene opzij houden of de andere weglaten.
Bijvoorbeeld, je zegt aan een leerling die heel goed spreekt
dat hij in de klas moet gebaren want het is de dovenmethode
en dus is het niet nodig om te spreken.
Integendeel! We moeten zijn spraakvaardigheid erkennen
en hem betrekken door verbindingen maken tussen zijn vaardigheden en het geschreven Frans.
Zo moedigen we hem aan in wat betreft zijn vaardigheden.
Nu zijn we met een leerling die niet zo goed kan spreken, dus hij heeft al de basis!
Daar spelen we in: we moedigen hem aan om zijn basisvaardigheden te gebruiken
bij het leren van het geschreven Frans door associaties maken met wat hij al beheerst.
Nu hebben we een leerling die niet kan spreken, geen probleem!
We kunnen andere methoden gebruiken om de taal aan te leren.
Het is belangrijk dat de professional iedere leerling respecteert.
Dit beeld toont twee vogels die zitten naast een muis met een snavel en veren.
De muis doet de vogels na en is niet op gemak. De vogels zijn aan het peinzen over haar.
Het illustreert de identiteitsontwikkeling
Zoals jullie het weten, wanneer doven groeien kampen ze soms met worstelingen
in de ontwikkeling van hun identiteit.
Maar de tweetaligheid kan hen helpen om hun identiteit met gemak te bouwen.
Zowel de gebarentaal als het Frans zijn verbonden aan een cultuur
die de leerlingen moeten aanleren.
Het is belangrijk dat ze beide talen en hun respectievelijke culturen verwerven .
voor een harmonieuse identiteitsontwikkeling.
We moeten, als professionals, hen hiermee niet alleen aanmoedigen
maar ook beide talen en culturen op gelijke voet waarderen.
Het reden is dat het aanleren van talen en hun culturen die evenwaardig benaderd worden
zal de leerling toelaten om de waarden van beiden goed te verinnerlijken.
Stel dat je, bijvoorbeeld, de ene taal en cultuur minder waardeert dan de andere,
dan zal de leerling zijn tweetaligheid met onzekerheid en frustratie beleven.
Vandaar het belang van het aankaarten van beiden op gelijkwaardig manier.
Bijvoorbeeld: we weten dat geïmplanteerde dove kinderen van horende ouders
soms met moeilijkheden omtrent hun identiteit kampen.
Wij, als professionals, moeten hen steunen en zoveel mogelijk
beide talen en culturen met hen op een verrijking manier aanbieden.
Dan zullen ze hun identiteit beter kunnen ontwikkelen.
Ik geef nu een andere voorbeeld: een doof kind van dove ouders
vanuit een dove familie zal soms weerstand tonen tegenover
de gesproken taal en anderen oordelen: "als je houdt van spreken,
dan ben je geen echte dove persoon"
Dit is een risico die we, als professionals, moeten helpen vermijden door hen
aan te leren om elkaar te respecteren zoals we het doen bij iedere leerling.
We respecteren de diversiteit bij de leerlingen en ondersteunen hen
in hun identiteitsontwikkelingsproces.
Er bestaat geen unieke identiteit die gelijkaardig bij iedere dove persoon is
want de identiteit wordt gevormd door verschillende beïnvloedende aspecten.
Of je een meisje of een jongen bent, of je horend of doof bent,
of je uit een horende of dove familie komt, of je volledig doof of slechthorend bent,
of je geïmplanteerd bent, of je kan spreken of niet,
of je houdt van spreken of niet, of jouw gezin werkend is of niet,
of jouw ouders met een hoge of gemiddelde of lage sociaal economische status zijn,
enzovoort.
Alle deze aspecten hebben invloed op de veelzijdige identiteit en
vandaar hebben de leerlingen zeer verschillende identiteiten.
Professionals moeten ieder van hen helpen en met respect ondersteunen.
Dit beeld toont dat tweetaligheid kan beter helpen in de identiteitsontwikkeling
met gemak en vertrouwen.
De inclusie.
Laten we nu de tweede principe bekijken: de inclusie.
In 2005, toen École et Surdité opgericht werd,