Axırıncı videodan bilirk ki, əzələ hüceyrəsi içərisində
yüksək kalsium konsentrasiyası olsa, bu kalsium ionu gedib troponin zülalına
bağlanacaq, bununla onun forması elə dəyişəcək ki,
tropomiyzin ortalıqdan çəkiləcək
və beləliklə miozinin başı aktin filamentləri üzərində
sürünəbiləcək və bununla da əslində
əzələ yığılması baş verəcək.
Deməli yüksək kalsium konsentrasiyası, ya da kalsium ion konsentrasiyası,
əzələ yığılması deməkdir.
Aşağı kalsium ion konsentrasiyası, bu troponin zülallarının standard vəziyətinə
qayıtmasına və tropomiozinlərin geriyə
qayıtmasına səbəb olur
və yığılma baş vermir.
Bundan sonraki əsas sual budur ki, əzələ
yüksək kalsium konsentrasiyası və yığılmanı ya da ki,
aşağı kalsium konsantrasiyası və böşalmanı necə tənzimləyir?
Ya da daha yaxşı bir sual, sinir sistemi
bunu necə edir?
Sinir sistemi əzələyə yığılmasını, kalsium
konsentrasiyasını yüksəldərək yığılmasını
ya da aşağı salaraq boşalmasını necə deyir?
Bunu başa düşmək üçün neyron videosunda
öyrəndiklərmizi bir az təkrar edək.
Bir aksonun terminal qovşağını
burada çəkim.
Başqa bir sinirin dendritində sinaps əmələ gətirməkdənsə,
gedib həqiqi əzələ hüceyrəsi ilə
sinaps əmələ gətirəcək.
Yəni bu onun əzələ hüceyrə ilə sinapsıdır.
Bu həqiqi əzələ hüceyrəsi ilə sinapsdır.
Gəl hər şeyi adlandırım ki qarışdırmıyasınız.
Bu aksondur.
Bunu aksonun terminal ucu adlandıra bilərik.
Bu sinapsdır.
Neyron videosundan balaca bir terminologiya- bu bölgə
sinaptik yarıqdır.
Bu presinaptik neyrondur.
Bu
postsinaptik hüceyrədir
Bu da neyrondur.
Və bu da əzələ hüceyrəsinin
membranıdır.
Və çox güman ki, bundan sonraki video ya da ondan
sonrakında əzələ hüceyrəsinin anatomiyasını
göstərəcəyəm.
Bu, bir az mücərrəd olacaq,
çünki əsas kalsium ionu konsentrasiyasının
necə tənzimləndiyini anlamaq istəyirik.
Bu sarkolemma adlanır.
Deməli bu əzələ hüceyrəsinin membranıdır.
Və bu da burada - bunun əzələ hüceyrəsinin membranının
içərisinə doğru qatlanması olduğunu xəyal edə bilərsən
Əgər biz əzələ hüceyrəsinin səthinə baxsaq,
onda hüceyrəyə girən bir çuxur və ya
dəlik kimi görünür, ancaq burada bir kəsişmə etdik ki,
qatlanacağını təsəvvür edə biləsən, ancaq bir iynə
və ya bir şey salsan,
burdakını əldə edə bilərsən.
Membranda bir dəlik əldə edərsən.
Və bu T-borucuğu adlanır.
T eninə mənasını verir.
Membranın səthini eninə kəsir.
Və burda- bu videodaki
çox önəmli bir şeydi, ya da ki,
çox önəmli orqanelladır.
Bu əzələnin içindəki orqanella
sarkoplazmatik retikulum adlanır.
Və əslində bu hardasa endoplazmatik retikuluma çox oxşayır və
əsas funksiyasının anbar vəzifəsi
olduğu üçün endoplazmatik retikuluma
oxşardır.
Baxmayaraq ki endoplazmatik retikulum zülal
biosintezini və ona birləşən ribosomlar var,
o sırf saxlama orqanellasıdır.
Sarkoplazmatik retikulumun elədiyi isə onun membranında kalsium
ion nasosları var və onlar ATFazadırlar,
yəni nasosların işləməsi üçün ATF işlədirlər.
Deməli ATF gəlir, bağlanır, və kalsium ionu
ona birləşir, və ATF-in ADF və fosfat qrupuna hidroliz
olunması, bu zülalın
formasını dəyişdirir və o kalsium
ionunu içəriyə buraxır.
Beləliklə, kalsium ionu içəri daxil olur.
Deməli sarkoplazmatik retikulumun membranındakı bütün bu kalsium
ionu nasoslarının boşalan əzələdəki
funksiyası odur ki, içəri tərəfdə yüksək kalsium ionuu konsentrasiyası
yaratsın.
Deməli, indi nə olacağını
təxmin edə bilərsiniz.
Əzələnin yığılmağa ehtiyacı olanda, bu kalsium ionları
hüceyrənin sitoplazmasına buraxılır.
Və sonra onlar düz burdaki troponinə bağlana bilərlər,
və son videoda danışdığımız hər şeyi edirlər.
Bizi bu maraqlandırır ki, o kalsium ionlarını
hüceyrənin qalan hissəsinə nə zaman göndərəcəyini necə bilir?
Bu hüceyrənin daxilidir.
Və bu bölgə aktin filamentləri, miozin başcıqları, qalan digər şeylər
və troponin,
tropomiozin--hamısı burda
xarici mühitə çıxır.
Deməli bunu təsəvvür edə bilərsən- bunu
aydın olması üçün bura çəkəcəm.
Çox mücərrəd şəkildə çəkirəm.
Quruluşların çoxunu gələcək videoda görəcəyik.
Bu çox mücərrəd şəkildi, amma bununla
nə baş verdiyini anlayacağınızı düşünürəm.
Deyək ki, bu neyrondur-- və bunu hərəki neyron adlandıraq--
bu əzələ yığılması üçün siqnal ötürür.
Ən birincisi, biz siqnalın neyron boyunca necə hərəkət etdiyini
bilirik, xüsusilə akson boyunca fəaliyyət potensialı ilə.
Burada natrium kanalı olmalıdı.
Gərginlik qapalıdır, buna görə orada
biraz müsbət gərginliyiniz var.
Bu, bu potensialdan asılı natrium kanalının açılmasını bildirir.
Yəni bu açılır və daha çox natriumun içəri girməsinə icazə verir.
Bu burada daha çox pozitivlik yaradır.
Və bu sonrakı potensialdan asılı kanalın açılmasını təşviq edir -
və bu bütün akson membranı boyunca belə yayılır--
və sonda, yetərli pozitiv qiymətə çatanda,
potensialdan asılı kalsium kanalı açılır.
Bu neyron dərsində öyrəndiyimizin
tam təkrarıdır.
Yəni əslində, o kalsium ion kanalını yetərli
pozitivliyə çatdıranda, kalsium ionlarının
içəri axmasına icazə verir.
Və kalsium ionları içəri axır və onlar sinaptik, ya dakı
presinaptik membrana yaxın bu xüsusi zülallara
bağlanırlar.
Bunlar kalsium ionlarıdır.
Onlar vezikulları bağlayan zülallara birləşirlər.
Xatırlayın, vezikullar sadəcə neyromediatorların
ətrafındakı membrandır.
Kalsium bu zülallara bağlananda,
ekzositoz baş verir.
Bu vezikul membranının həqiqi neyron
membranı ilə birləşməsinə və içindəkilərin
xaricə çıxmasına səbəb olur.
Bu neyron videosundan təkrardır.
Bunları o biri videolarda daha detallı başa salmışam,
bütün neyromediatorlar
xaricə çıxır.
Və biz neyron və əzələ hüceyrəsi
arasındakı sinapsdan danışırıq.
Burdakı neyromediator asetilxolindir.
Dendritdə olan kimi,
asetilxolin sarkolemma və ya əzələ hüceyrəsi membranındakı
reseptorlara bağlanır və bu əzələ hüceyrəsindəki
natrium kanallarını açır.
Beləliklə, əzələ hüceyrəsi də neyron kimi
membranında potensial qradiyentə sahibdir.
Deməli, bu nə vaxt asetilxolin qəbul etsə,
natrium hüceyrə xaricinə çıxacaq.
Yəni orda pozitivlik var və bu əzələ hüceyrəsində
fəaliyət potensialının yaranmasına səbəb olur.
Yəni bir az pozitif yük var.
Keçid səviyyəsinə çatdıqda, daha çox natriumun daxil olmasına
imkan verəcək potensialdan asılı kanalı
stimullaşdıracaq.
Yəni o bir az pozitif olacaq.
Əlbəttə, bunu əksinə çevirmək üçün kalium da var.
Bu neyronda nə baş verənlərdir.
Nəhayət, bu fəaliyət potensialıdır-- və burda
natrium kanalı var.
O bir az pozitivləşir.
Yetəri qədər pozitivləşəndə açılır və daha çox natriumun içəri
girməsinə icazə verir.
Beləliklə, burda fəaliyyət potensialına sahibsiniz.
və sonra bu fəaliyyət potensialı-- burda
natrium kanalı var-- T-borucuğu boyunca gedir.
Beləlikə, neyrondakı informasiya-- təsəvvür edə
bilirsiniz ki, fəaliyyət potensialı sonrasında elə bir kimyəvi siqnala çevrilir ki,
o da T-borucuğundan keçən başqa bir fəaliyyət
potensialını stimullaşdırır.
Və maraqlı hissəsi budur ki,- və əslində bu hal-hazırda açıq
araşdırma sahəsidir və bu barədə daha çox oxumaq istəsən
sənə bu barədə məlumatlar verəcəm-- burdakı
sarkoplazmatik retikulumu T-borucuğuna bağlayan
zülal kompleksidir.
Və onu burda böyük qutu kimi çəkəcəm.
Deməli burda zülal kompleksi var.
Bunu əslində göstərəcəm- bəzi sözləri
bura yazacam.
O triadin, canktin, kalsekvestrin və rianodin
zülallarını əhatə edir.
Ancaq bir şəkildə burada T-borucuğu ilə sarkoplazmatik retikulum arasında
körpü yaradan zülal kompleksində iştirak edirlər,
amma əsas məsələ fəaliyət potensialı əksinə
gedəndə nə baş verdiyidir-- burda yetəri qədər pozitivlik
əldə ədirik, bu zülal kompleksi kalsiumun buraxılmasını
təşviq edir.
Və onlar fikirləşirlər ki, əslində kalsiumu sərbəst buraxan hissə
rianodindir, amma biz deyə bilərik ki-
bəlkə də o burda stimullaşdırılıb.
Fəaliyyət potensialı əksinə gedəndə-
başqa rəngə keçim.
Bu bənövşəyini çox işlədirəm.
Fəaliyyət potensiyalı kifayət qədər uzağa getdik də--burda qırmızını işlədəcəm
--fəaliyyət potensiyalı kifayət qədər uzağa getdik də--
onda bu mühit bütün bu natriumun axımı ilə
bir az pozitiv olacaq, bu sirli qutu-- və bu zülalları internetdə
axtara bilərsən.
İnsanlar hələ də bu sirli qutunun dəqiq
olaraq necə çalışdığını anlamağa çalışırlar-- o bu kalsium ionlarının
sarkoplazmatik retikulumdan çıxması üçün qapıların açılmasını stimullaşdırır.
Yəni bütün kalsium ionları sarkoplazmatik retikulumdan
xaricə çıxır-- hüceyrənin içinə,
hüceyrənin sitoplazmasına.
İndi bu baş verəndə, nə olacaq?
Yəni, yüksək kalsium konsentrasiyası olduqda,
kalsium ionları troponinə bağlanır, videonun başında
dediyimiz kimi.
Kalsium ionları trroponinə bağlanır, tropomiozini yoldan
kənara çəkir və sonra miozin ATF-i işlədərək
2 video əvvəl öyrəndiyimiz kimi aktin üzərində sürünməyə başlıyır--
və eyni vaxtda, siqnal yox olan kimi, bunlar
bağlanır və bu kalsium ionu nasosları kalsium ion konsentrasiyasını
yenidən aşağı salır.
Və sonra yığılma dayanacaq və əzələ yenidən
boşalacaq.
Burdaki böyük məsələ odur ki, bizim kalsium ion konteynerimiz
var, əzələ boşalanda, əsas olaraq
kalsium ionlar hüceyrənin içərisindən çıxarılır, beləliklə,
əzələ boşalır, çünki miozinlər sürüşə
bilmir.
Amma siqnal qəbul edəndə, o kalsiumu geri çəkir
və əzələ yığılması baş verir, çünki tropomiozin
troponindən çəkilir. Beləliklə, yəni bilmirəm.
Bu çox möhtəşəmdir.
Bunun hələ tam olaraq başa düşülməməsi
əslində daha da maraqlıdır.
Bu aktivdir- əgər bioloji tədqiqatçı olmaq istəsəniz,
bu başa düşməyə çalışmaq üçün maraqlı
bir şey ola bilər.
Birincisi, bunun həqiqətən necə işləməsi
elmi baxımdan maraqlıdır, amma əslində--
potensial xəstəliklərin yaranmasında
lazımsız zülalların yan məhsulları rol ala bilər.
Bəlkə də bunların necəsə daha yaxşı yada pis çalışmasını
düzəldə bilərsiniz.
Beləliklə, fəaliyyət potensialı bu kalsium kanalını
açmaq üçün işə keçdik də
burada tam olaraq nələrin baş verdiyini bilsəydiniz
yaxşı olardı.
İndi böyük şəkli görürük.
Bir hərəki neyronun sarkoplazmatik retikulumun kalsium ionlarının
hüceyrənin sitoplazmasında bu membran üzərindən keçməsinə
imkan verərək hüceyrənin yığılmasını necə stimullaşdırdığını
bilirik.
Və bu videodan əvvəl bir az oxuyurdum.
Bu nasoslar çox effektivdir.
Beləliklə, siqnal keçib buradakı qapı bağlandıqda,
bu sarkoplazmatik retikulum ion konsentrasiyasını
təxminən 30 milisaniyədə geri ala bilər.
Beləliklə, niyə yığılmaları dayandırmaqda bu qədər yaxşıyıq,
necə yumruq atıb sonra qolumu geri çəkə bilirəm, milli saniyə ərzində
boşalda bilirəm, çünki 30 milisaniyədə
yığılmanı dayandıra bilərik, yəni bu
1/30 saniyədən belə azdır.
Beləliklə, bir sonrakı videoda bir əzələ hüceyrəsinin
həqiqi anatomiyasını
bir az daha ətraflı danışacam.