Axırıncı videodan bilirk ki, əzələ hüceyrəsi içərisində
yüksək kalsium konsentrasiyası olsa, bu kalsium ionu gedib troponin zülalına
bağlanacaq, bununla onun forması elə dəyişəcək ki,
tropomiyzin ortalıqdan çəkiləcək
və beləliklə miozinin başı aktin filamentləri üzərində
sürünəbiləcək və bununla da əslində
əzələ yığılması baş verəcək.
Deməli yüksək kalsium konsentrasiyası, ya da kalsium ion konsentrasiyası,
əzələ yığılması deməkdir.
Aşağı kalsium ion konsentrasiyası, bu troponin zülallarının standard vəziyətinə
qayıtmasına və tropomiozinlərin geriyə
qayıtmasına səbəb olur
və yığılma baş vermir.
Bundan sonraki əsas sual budur ki, əzələ
yüksək kalsium konsentrasiyası və yığılmanı ya da ki,
aşağı kalsium konsantrasiyası və böşalmanı necə tənzimləyir?
Ya da daha yaxşı bir sual, sinir sistemi
bunu necə edir?
Sinir sistemi əzələyə yığılmasını, kalsium
konsentrasiyasını yüksəldərək yığılmasını
ya da aşağı salaraq boşalmasını necə deyir?
Bunu başa düşmək üçün neyron videosunda
öyrəndiklərmizi bir az təkrar edək.
Bir aksonun terminal qovşağını
burada çəkim.
Başqa bir sinirin dendritində sinaps əmələ gətirməkdənsə,
gedib həqiqi əzələ hüceyrəsi ilə
sinaps əmələ gətirəcək.
Yəni bu onun əzələ hüceyrə ilə sinapsıdır.
Bu həqiqi əzələ hüceyrəsi ilə sinapsdır.
Gəl hər şeyi adlandırım ki qarışdırmıyasınız.
Bu aksondur.
Bunu aksonun terminal ucu adlandıra bilərik.
Bu sinapsdır.
Neyron videosundan balaca bir terminologiya- bu bölgə
sinaptik yarıqdır.
Bu presinaptik neyrondur.
Bu
postsinaptik hüceyrədir
Bu da neyrondur.
Və bu da əzələ hüceyrəsinin
membranıdır.
Və çox güman ki, bundan sonraki video ya da ondan
sonrakında əzələ hüceyrəsinin anatomiyasını
göstərəcəyəm.
Bu, bir az mücərrəd olacaq,
çünki əsas kalsium ionu konsentrasiyasının
necə tənzimləndiyini anlamaq istəyirik.
Bu sarkolemma adlanır.
Deməli bu əzələ hüceyrəsinin membranıdır.
Və bu da burada - bunun əzələ hüceyrəsinin membranının
içərisinə doğru qatlanması olduğunu xəyal edə bilərsən
Əgər biz əzələ hüceyrəsinin səthinə baxsaq,
onda hüceyrəyə girən bir çuxur və ya
dəlik kimi görünür, ancaq burada bir kəsişmə etdik ki,
qatlanacağını təsəvvür edə biləsən, ancaq bir iynə
və ya bir şey salsan,
burdakını əldə edə bilərsən.
Membranda bir dəlik əldə edərsən.
Və bu T-borucuğu adlanır.
T eninə mənasını verir.
Membranın səthini eninə kəsir.
Və burda- bu videodaki
çox önəmli bir şeydi, ya da ki,
çox önəmli orqanelladır.
Bu əzələnin içindəki orqanella
sarkoplazmatik retikulum adlanır.
Və əslində bu hardasa endoplazmatik retikuluma çox oxşayır və
əsas funksiyasının anbar vəzifəsi
olduğu üçün endoplazmatik retikuluma
oxşardır.
Baxmayaraq ki endoplazmatik retikulum zülal
biosintezini və ona birləşən ribosomlar var,
o sırf saxlama orqanellasıdır.
Sarkoplazmatik retikulumun elədiyi isə onun membranında kalsium
ion nasosları var və onlar ATFazadırlar,
yəni nasosların işləməsi üçün ATF işlədirlər.
Deməli ATF gəlir, bağlanır, və kalsium ionu
ona birləşir, və ATF-in ADF və fosfat qrupuna hidroliz
olunması, bu zülalın
formasını dəyişdirir və o kalsium
ionunu içəriyə buraxır.
Beləliklə, kalsium ionu içəri daxil olur.
Deməli sarkoplazmatik retikulumun membranındakı bütün bu kalsium
ionu nasoslarının boşalan əzələdəki
funksiyası odur ki, içəri tərəfdə yüksək kalsium ionuu konsentrasiyası
yaratsın.
Deməli, indi nə olacağını
təxmin edə bilərsiniz.
Əzələnin yığılmağa ehtiyacı olanda, bu kalsium ionları
hüceyrənin sitoplazmasına buraxılır.
Və sonra onlar düz burdaki troponinə bağlana bilərlər,
və son videoda danışdığımız hər şeyi edirlər.
Bizi bu maraqlandırır ki, o kalsium ionlarını
hüceyrənin qalan hissəsinə nə zaman göndərəcəyini necə bilir?
Bu hüceyrənin daxilidir.
Və bu bölgə aktin filamentləri, miozin başcıqları, qalan digər şeylər
və troponin,
tropomiozin--hamısı burda
xarici mühitə çıxır.
Deməli bunu təsəvvür edə bilərsən- bunu
aydın olması üçün bura çəkəcəm.
Çox mücərrəd şəkildə çəkirəm.
Quruluşların çoxunu gələcək videoda görəcəyik.
Bu çox mücərrəd şəkildi, amma bununla
nə baş verdiyini anlayacağınızı düşünürəm.
Deyək ki, bu neyrondur-- və bunu hərəki neyron adlandıraq--
bu əzələ yığılması üçün siqnal ötürür.
Ən birincisi, biz siqnalın neyron boyunca necə hərəkət etdiyini
bilirik, xüsusilə akson boyunca fəaliyyət potensialı ilə.
Burada natrium kanalı olmalıdı.
Gərginlik qapalıdır, buna görə orada
biraz müsbət gərginliyiniz var.
Bu, bu gərginliyə qapalı natrium kanalının açılmasını bildirir.
Yəni bu açılır və daha çox natriumun içəri girməsinə icazə verir.
Bu burada bir az daha çox pozitiflik yaradır.
Və bu sonrakı potensial-asılı kanalın açılmasını təşviq edir -
və bu bütün akson membranı boyunca belə səyahət edir--
və sonda, yetərli pozitif dəyərə çatanda,
potensial-asılı kalsiyum kanalı açılır.
Bu neyron dərsində öyrəndiyimizin
tam təkrarıdır.
Yəni əslində,o kalsiyum kanalını yeterli
pozitifliyə çatdıranda, kalsiyum kanalının
içəri axmasına icazə verirlər.
Və kalsiyum iyonları içəri axır və onlar sinaptik ya daki
presinaptik membrandaki bu xüsusi zülallara yaxın
bağlanırlar. Bunlar
kalsiyum iyonlarıdı.
Onlar vezikülləri bağlayan zülallara bağlanırlar.
Xatırla, veziküllər sadəcə neyromediatörlərin
ətrafındakı membrandır.
Kalsiyum bu zülallara bağlananda,
ekzositoz baş verir.
Bu vezikül membranının həqiqi neyron
membranı ilə birləşməsinə və içindəkilərin
çölə çıxmasına səbəb olur.
Bu neyron videosundan təkrardır.
Bunları o biri videolarda daha detallı başa salmışam,
bütün neyromediatörlər
çölə çıxır.
Və biz neyron və əzələ hüceyrə arasındakı sinapsdan danışırıq.
.
Burdakı neyromediatör
asetilkolindir. Dendritdə olan kimi,
asetilkolin sarkolemmadakı ya dakı əzələ hüceyrəsi membranındakı
reseptörlərə bağlanır və bu əzələ hücrəsindəki sodyum kanallarını
açır.
Beləliklə, əzələ hüceyrəsi də bir neyron kimi
membranında bir potensial gradiyentinə sahibdir.
Deməli bu nə vaxt asetılkolin qəbul etsə,
natrium hücrə içinə axacaq.
Yəni orda pozitivlik var və bu əzələ hüceyrəsində
fəaliyət potansiyalına səbəb
olur. Yəni bir az pozitif yük var.
Keçid səviyyəsinə çatdıqda, daha çox sodyumun axmasına imkan verəcək
bu potensial-asılı kanalı
stimullaşdıracaq.
Yəni o bir az pozitif olacaq. Əlbəttə
bunu tərsinə çevirmək üçün kalium da var.
Bu neyronda nə baş verdiyidir.
Nəhayət bu fəaliyət potensiyalıdır-- natrium kanalı
var burda.
O bir az pozitivləşir.
Yetəri qədər pozitivləşəndə açılır və daha çox natriumun içəri
girməsinə icazə verir.
Beləliklə fəaliyət potensiyalı.
və sonra bu potensial-- natrium kanalı var
burda-- T-borusu boyunca gedir.
Beləlikə neyrondakı informasiya-- təsəvvür edə
bilirsən ki,aksiyon potensialı sonrasında elə bir kimyəvi signala dönür ki,
o da T-borusundan keçən başqa bir aksiyon
potansiyalını stimullaşdırır.
Və maraqlı hissəsi buduki- və əslində bu hal-hazırda açıq
araşdırma sahəsidi və sənə bəzi mlumatlar verəcəm
bu barədə daha çox oxumaq istəsən--
sarkoplazmik retikulumu T-borusuna bağlayan
zülal kompleksi var.
Və onu burda böyük qutu kimi çəkəcəm.
Deməli burda zülal kompleksi var.
Bunu əslində göstərəcəm- bəzi sözləri
bura yazacam.
Triadin, junctin, kalsekvestrin və rianodin
zülallarını əhatə edir.
Ancaq bir şəkildə burada T-borusu ilə sarkoplazmik retikulum arasında
körpü yaradan bir protein kompleksində iştirak edirlər,
amma əsas məsələ fəaliyət potensiyalı aşağı
gedəndə nə baş verdiyidir-- burda yetəri qədər pozitivlik
əldə edirik, bu zülal kompleksi kalsiyumun buraxılmasını
təşviq edir.
Və onlar fikirləşirlər ki, əslində kalsiyumu sərbəst buraxan hissə
rianodindir, amma biz deyə bilərik ki-
bəlkə də o burda stimullaşdırılıb.
Fəaliyyət potensiyalı aşağı gedəndə- başqa rəngə keçim
.
Bu bənövşəyini çox işlədirəm.
Fəaliyyət potensiyalı kifayət qədər uzağa getdik də--burda qırmızını işlədəcəm
--fəaliyyət potensiyalı kifayət qədər uzağa getdik də--
onda bu muhit bütün bu natriumun axımı ilə
bir az pozitiv olacaq, bu sirli qutu-- və bu zülalları internetdə
axtara bilərsən.
İnsanlar hələ də bu sirli qutunun dəqiq
olaraq necə çalışdığını anlamağa çalışırlar-- o bu kalsiyum iyonlarının
sarkoplazmik retikulumdan çıxması üçün qapıların açılmasını stimullaşdırır.
Yəni bütün kalsiyum iyonları sarkoplazmik retikulumdan
çölə atılır-- hüceyrənin içinə,
hüceyrənin sitoplazmasına.
İndi bu baş verəndə, nə olacaq?
Yəni, yuxarı kalsiyum konsantrasiyası,
kalsiyum iyonları troponinə bağlanır, videonun başında
dediyimiz kimi.
Kalsiyum iyonları trroponinə bağlanır, tropomiyozini yoldan
kənara çəkir, və sonra miyozin ATF"ni işlədərək
(2 video əvvəl öyrəndiyimiz kimi) aktin üzərində sürünməyə başlıyır--
və eyni vaxtda, siqnal yox olan kimi, bunlar
bağlanır və bu kalsiyum iyonu nasosları kalsiyum iyon konsentrasiyasını
yenidən aşağı salır.
Və sonra büzülmə dayanacaq və əzələ yenidən
rahatlıyacaq.
Burdaki böyük məsələ odur ki, bizim kalsiyum iyon konteynerimiz
var, əzələ rahatlayanda, əsas olaraq
kalsiyum iyonlari hüceyrənin içərisindən götürülür, beləliklə
əzələ rahatlayır, çünki miyozinlər aktin üstündə dırmana
bilmir.
Amma siqnal qəbul edəndə, o kalsiyumu geri ötürür
və əslində əzələ büzülməsi olur çünki tropomiyozin
tropondən çəkilir. Beləliklə, yəni bilmirəm. Bu
çox möhtəşəmdi
Bunun hələ tam olaraq başa düşülməməsi
əslində daha da maraqlıdır.
Bu aktivdir- əgər bioloji tədqiqatçı olmaq istəsən
bu başa düşməyə çalışmaq üçün maraqlı
bir şey ola bilər.
Birincisi, bunun həqiqətən necə işləməsi
elmi baxımdan maraqlıdır, amma əslində--
potensial xəstəliklərin yaranmasında
səhv zülalların yan məhsulları rol ala bilər.
Bəlkə də bunların necəsə daha yaxşı yada pis çalışmasını
düzəldə
bilərsən. Beləliklə, fəaliyyət potensialı bu kalsium kanalını
açmaq üçün işə keçdik də
burada tam olaraq nələrin baş verdiyini bilsəydin
yaxşı olardı.
İndi böyük şəkli görürük.
Bir motor neyronun sarkoplazmik retikulumun kalsium ionlarının
hüceyrənin sitoplazmasında bu membran üzərindən keçməsinə
imkan verərək hüceyrənin büzülməsini necə stimullaşdırdığını
bilirik.
Və bu videodan əvvəl bir az oxuyurdum.
Bu nasoslar çox effektivdi.
Beləliklə, siqnal keçib buradakı qapı bağlandıqda,
bu sarkoplazmik retikulum ion konsentrasiyasını
təxminən 30 milisaniyədə geri ala bilər.
Beləliklə, niyə büzülmələri dayandırmaqda bu qədər yaxşıyıq,
necə yumruqlayıb sonra qolumu geri çəkə bilirəm, milli saniyə ərzində
rahatlaşdıra bilərəm, çünki 30 milisaniyədə
büzülməni dayandıra bilərik, yəni bu
1/30 saniyədən belə azdı
Beləliklə, bir sonrakı videoda bir əzələ hüceyrəsinin
həqiqi anatomiyasını
bir az daha ətraflı danışacam.