Axırıncı vidyodan bilirk ki, əzələ hüceyrəsi içərisində
yüksək kalsiyum konsantrasiyası olsa, bu kalsiyum iyonu gedib troponin zülalına
bağlanacaq, bununla onun forması elə dəyişəcək ki,
tropomiyozin ortalıqdan çəkiləcək
və beləliklə miyozinin başı aktin sapları üzərində
sürünəbiləcək və bununla da əslində
əzələ büzülməsi baş verəcək.
Deməli yuxarı kalsiyum konsantrasiyası, ya da kalsiyum iyon konsantrasiyası,
əzələ büzülməsi deməkdir.
Aşağı kalsiyum iyon konsantrasiyası, bu troponin zülallarının standard vəziyətinə
qayıtmasına və tropomiyozinlərin geriyə
qayıtmasına səbəb olur
və büzülmə baş vermir.
Bundan sonraki əsas sual budur ki, əzələ
yüksək kasiyum konsantrasiyası və büzülməni ya da ki
aşağı kalsiyum konsantrasiyası və rahatlamanı necə tənzimliyir? Ya da daha
yaxşı bir sual, sinir sistemi
bunu necə edir?
Sinir sistemi əzələyə büzülməsini,kalsiyum
konsantrasiyasını yülksəldərək büzülməsini
ya da aşağı salaraq rahatlamasını necə deyir?
Bunu başa düşmək üçün neyron vidyosunda
öyrəndiklərmizi bir az təkrar edək.
Bir aksonun terminal qovşağını
burada çəkim.
Başqa bir sinirin dentrində sinaps eləməkdənsə,
gedib həqiqi əzələ hüceyrəsi ilə
sinaps eliyəcək.
Yəni bu onun əzələ hüceyrə ilə sinapsıdır.
Bu həqiqi əzələ hüceyrəsi ilə sinapsdır.
Gəl hər şeyi adlandırım ki qarışdırmıyasan.
Bu aksondur.
Bunu aksonun terminal ucu adlandıra bilərik
Bu sinapsdır.
Neyron vidyosundan balaca bir terminologiya- bu bölgə
sinaptik yarıqdır.
Bu presinaptik neyrondur.
Bu
postsinpatik hüceyrədir
Bu da nöyrondur.
Və bu da əzələ hüceyrəsinin
membranıdır.
Və çox güman ki bundan sonraki video ya da ondan
sonrakində əzələ hücrəsinin anatomiyasını
göstərəcəm.
Bu, bir az mücərrəd olacaq,
çünki əsas kalsium ionu konsentrasiyasının
necə tənzimləndiyini anlamaq istəyirik.
Bu sarkolemma adlanır.
Deməli bu əzələ hüceyrəsinin membranıdır.
Və bu da burada - bunun əzələ hüceyrəsinin membranının bir
qatlantısı olduğunu xəyal edə bilərsən
Əgər biz əzələ hüceyrəsinin səthinə baxsaq
onda hüceyrəyə girən bir çuxur və ya
girinti kimi görünür, ancaq burada bir kəsişmə etdik ki,
qatlanacağını təsəvvür edə biləsən, ancaq bir iynə
və ya bir şeylə soxsan, burdakını əldə edə bilərsən.
.
Membranda bir girinti əldə edəssən.
Və bu T-borusu adlanır.
T transvers (eninə) sözünü bildirir
Membranın səthini eninə çarpazlıyır.
Və burda- bu bu videodaki
çox önəmli bir şeydi, ya da ki
çox önəmli orqaneldi
Bu əzələnin içindəki orqanel
sarkoplazmik retikulum adlanır.
Və əslində bu hardasa endoplazmik retikuluma çox oxşuyur
əsas funksiyasının anbar vəzifəsi görməsi
olduğu üçün endoplazmik retikuluma
oxşardır.
Baxmayaraq ki endoplazmik retikulum zülal
düzəldilməsində iş görür və ona yapışan ribozomlar var,
o sırf bir saxlama orqanelidir.
Sarkoplazmik retikulumun elədiyi onun membranında kalsiyum
ion nasosları var və onlar ATF-azdırlar
yəni nasosların işləməsi üçün ATF işlədirlər.
Deməli ATF gəlir, bağlanır, və kalsiyum iyonu
ona bağlanır, və ATF"nin ADF və fosfat qrupuna hidroliz
olunması, bu zülalın
formasını dəyişdirir və o kalsiyum
iyonunu içəriyə nasosluyur.
Beləliklə kalsiyum iyonu içəri atılır.
Deməli sarkoplamik retikulumun membranındakı bütün bu kalsiyum
iyonu nasoslarının net effekti odur ki
dincələn əzələdə, içəri tərəfdə yüksək kalsiyum iyon konsentrasiyası
var.
Deməli, indi nə olacağını
təxmin edə bilərsən məncə.
Əzələnin büzülməyə ehtiyacı olanda, bu kalsiyum iyonları
hüceyrənin sitoplazmasına atılır.
Və sonra onlar düz burdaki troponinə bağlana bilərlər,
və axır videoda danışdığımız hər şeyi edirlər.
Bizi bu maraqlandırır ki, nə zaman kalsiyum iyonunu hüceyrənin
qalanına göndərmək lazım gəldiyini hardan bilir?
Bu hüceyrənin içidir.
Və bu bölgə aktin sapları, miyozin başları və
bütün qalanlar, və troponin və
tropomiyozin--hamısı burdakı xarici mühitə
məruz qalır.
Deməli bunu təsəvvür edə bilərsən- bunu
aydın olaraq çəkəcəm. Çox
mücərrəd şəkildə çəkirəm.
Quruluşların çoxunu gələcək videoda
görəciyik.Bu çox mücərrəd şəkildi, amma bununla
nə baş verdiyini anlayacağını düşünürəm
Deyək ki bu neyrondur-- və bunu motor neyron adlandıraq--
bu əzələ büzülməsi üçün siqnal ötürür.
Ən birincisi, biz siqnalın neyron boyunca necə hərəkət etdiyini
bilirik, xüsusilə akson boyunca fəaliyyət potensialı ilə.
Burada natrium kanalı olmalıdı.
Potensial-asılı qapıdır, buna görə orada bir az müsbət
gərginlik(voltaj) var
bu potensial-asılı natrium kanalının açılması üçün.
Yəni bu açılır və daha çox natriumun içəri girməsinə icazə verir.
Bu burada bir az daha çox pozitiflik yaradır.
Və bu sonrakı potensial-asılı kanalın açılmasını təşviq edir -
və bu bütün akson membranı boyunca belə səyahət edir--
və sonda, yetərli pozitif dəyərə çatanda,
potensial-asılı kalsiyum kanalı açılır.
Bu neyron dərsində öyrəndiyimizin
tam təkrarıdır.
Yəni əslində,o kalsiyum kanalını yeterli
pozitifliyə çatdıranda, kalsiyum kanalının
içəri axmasına icazə verirlər.
Və kalsiyum iyonları içəri axır və onlar sinaptik ya daki
presinaptik membrandaki bu xüsusi zülallara yaxın
bağlanırlar. Bunlar
kalsiyum iyonlarıdı.
Onlar vezikülləri bağlayan zülallara bağlanırlar.
Xatırla, veziküllər sadəcə neyromediatörlərin
ətrafındakı membrandır.
Kalsiyum bu zülallara bağlananda,
ekzositoz baş verir.
Bu vezikül membranının həqiqi neyron
membranı ilə birləşməsinə və içindəkilərin
çölə çıxmasına səbəb olur.
Bu neyron videosundan təkrardır.
Bunları o biri videolarda daha detallı başa salmışam,
bütün neyromediatörlər
çölə çıxır.
Və biz neyron və əzələ hüceyrə arasındakı sinapsdan danışırıq.
.
Burdakı neyromediatör
asetilkolindir. Dendritdə olan kimi,
asetilkolin sarkolemmadakı ya dakı əzələ hüceyrəsi membranındakı
reseptörlərə bağlanır və bu əzələ hücrəsindəki sodyum kanallarını
açır.
Beləliklə, əzələ hüceyrəsi də bir neyron kimi
membranında bir potensial gradiyentinə sahibdir.
Deməli bu nə vaxt asetılkolin qəbul etsə,
natrium hücrə içinə axacaq.
Yəni orda pozitivlik var və bu əzələ hüceyrəsində
fəaliyət potansiyalına səbəb
olur. Yəni bir az pozitif yük var.
Keçid səviyyəsinə çatdıqda, daha çox sodyumun axmasına imkan verəcək
bu potensial-asılı kanalı
stimullaşdıracaq.
Yəni o bir az pozitif olacaq. Əlbəttə
bunu tərsinə çevirmək üçün kalium da var.
Bu neyronda nə baş verdiyidir.
Nəhayət bu fəaliyət potensiyalıdır-- natrium kanalı
var burda.
O bir az pozitivləşir.
Yetəri qədər pozitivləşəndə açılır və daha çox natriumun içəri
girməsinə icazə verir.
Beləliklə fəaliyət potensiyalı.
və sonra bu potensial-- natrium kanalı var
burda-- T-borusu boyunca gedir.
Beləlikə neyrondakı informasiya-- təsəvvür edə
bilirsən ki,aksiyon potensialı sonrasında elə bir kimyəvi signala dönür ki,
o da T-borusundan keçən başqa bir aksiyon
potansiyalını stimullaşdırır.
Və maraqlı hissəsi buduki- və əslində bu hal-hazırda açıq
araşdırma sahəsidi və sənə bəzi mlumatlar verəcəm
bu barədə daha çox oxumaq istəsən--
sarkoplazmik retikulumu T-borusuna bağlayan
zülal kompleksi var.
Və onu burda böyük qutu kimi çəkəcəm.
Deməli burda zülal kompleksi var.
Bunu əslində göstərəcəm- bəzi sözləri
bura yazacam.
Triadin, junctin, kalsekvestrin və rianodin
zülallarını əhatə edir.
Ancaq bir şəkildə burada T-borusu ilə sarkoplazmik retikulum arasında
körpü yaradan bir protein kompleksində iştirak edirlər,
amma əsas məsələ