Những văn bản có giá trị lớn của thế giới cổ đại
không còn tồn tại dưới dạng nguyên bản nữa,
mà dưới dạng bản sao do những người chép chữ từ thời Trung cổ
chép lại, rồi chép lại.
Cũng tương tự như với Archimedes (Ác-si-mét),
nhà toán học vĩ đại người Hy Lạp.
Tất cả những gì chúng ta biết về nhà toán học Archimedes
chỉ được ghi lại trong 3 quyển sách,
chúng được gọi là A, B, C.
Quyển A bị một nhà nghiên cứu về văn hóa Ý làm mất năm 1564.
Quyển B được thấy lần cuối tại thư viện của Giáo hoàng
tại Viterbo, cách Rome khoảng 100 dặm về phía Bắc từ năm 1311.
Còn Quyển C chỉ được tìm ra vào năm 1906,
và nó nằm trên bàn giấy của tôi tại Baltimore
vào ngày 19 tháng 1 năm 1999.
Và Quyển C ấy đây.
Thực ra Quyển C được chôn vùi trong cuốn sách này.
Đó là kho báu bị chôn vùi.
Vì thực ra đây là một cuốn kinh cầu.
Một người tên là Johannes Myrones đã tạo ra
vào ngày 14 tháng 4 năm 1229.
Và để làm ra cuốn kinh cầu, ông đấy đã dùng tới các cuộn giấy da cừu.
Nhưng ông ta không dùng cuộn da cừu mới,
mà tái sử dụng những cuộn cũ từ những bản chép tay trước đó.
Ông ấy dùng đến 7 cuộn.
Và Archimedes Quyển C là 1 trong số 7 cuộn đó.
Ông tách rời các tờ trong bản chép tay Archimedes và 7 cuộn khác.
Ông xóa hết các chữ đi,
và cắt đôi các tờ,
xáo tung lên,
xoay ngược một góc 90 độ,
và viết lời kinh lên trên những cuốn sách này.
Lẽ dĩ nhiên 7 cuốn sách chép tay
mất tăm mất tích trong suốt 700 năm, thay vào đó ta có cuốn kinh cầu.
Cuốn kinh đã được người đàn ông này phát hiện ra,
Johan Ludvig Heiberg, vào năm 1906.
Và chỉ với kính lúp,
ông đã ghi lại tất cả mọi văn tự mà ông có thể
Và ông ấy đã tìm được 2 văn tự trong bản chép tay này
là những văn tự có một không hai.
Chúng không hề nằm trong Quyển A và B,
mà hoàn toàn mới, của Archimedes,
được gọi là "Phương pháp" (The Method) và luận thuyết "Stomachion".
Và nó trở thành bản chép tay lừng danh thế giới.
Giờ đây, rõ ràng là
cuốn sách đang trong tình trạng rất tệ
hơn cả hồi thế kỉ 20,
sau khi Heiberg tìm ra nó.
Chữ kí giả mạo bị sơn lên trên cuốn sách,
và quyển sách bị mốc rất trầm trọng.
Cuốn sách là định nghĩa về một vật bỏ đi.
Đó là một loại sách
mà bạn tưởng rằng nó nên thuộc quyền sở hữu của cơ quan chuyên trách.
Nhưng không,
một nhà sở hữu tư nhân đã mua lại nó vào năm 1998.
Lí do gì mà ông ấy lại mua cuốn sách này?
Vì ông muốn cuốn sách mong manh này sẽ được giữ an toàn.
Ông muốn cuốn sách có một không hai này có mặt ở khắp nơi.
Ông muốn cuốn sách vô giá này trở nên miễn phí.
Và ông muốn thực hiện những việc này trên vấn đề nguyên tắc.
Vì không nhiều người được đọc Archimedes bằng tiếng Hy Lạp cổ,
nhưng họ nên được có cơ hội làm việc ấy.
Thế là ông tập hợp những người bạn của Archimedes lại,
và ông hứa trả tiền cho mọi việc.
Và đó là một công việc đắt đỏ,
nhưng thực ra cũng không tốn nhiều tiền như bạn nghĩ,
bởi những con người này, họ không tham gia vì tiền,
họ tham gia vì chính Archimedes.
Và họ cũng là những thành phần khác nhau trong xã hội.
Họ là những nhà vật lý hạt nhân,
họ là những nhà triết học kinh điển,
họ là những nhà bảo tồn sách,
họ là những nhà nghiên cứu toán học cổ đại,
họ là những nhà quản lý dữ liệu,
họ là những nhà chẩn đoán hình ảnh và quản lý chương trình khoa học.
Và họ cùng nhau làm việc trên bản chép tay này.
Vấn đề đầu tiên là việc bảo quản.
Và chúng ta phải giải quyết như sau:
Trên bìa cuốn sách có keo dán.
Và nếu quí vị nhìn kỹ vào tấm ảnh này,
nửa dưới của cuốn sách có màu nâu.
và keo dán là loại không nhìn thấy được.
Nếu bạn là một nhà bảo tồn,
bạn có thể lấy keo dán này ra khá là dễ dàng.
Nửa trên là keo gỗ Elmer.
Đó là keo sữa PVAC
một khi đã khô sẽ không hòa tan trong nước.
Nó cứng hơn nhiều so với cuộn da cừu đã chép chữ.
Thế nên, trước khi có thể chụp hình ảnh cuốn sách của Archimedes,
chúng tôi phải tháo được sách ra.
Mất tới 4 năm.
Và đây là một pha chớp nhoáng, thưa quí vị.
(tiếng cười)
Một việc nữa là chúng tôi phải loại bỏ hết lớp sáp,
vì nó được dùng trong nghi thức tế lễ
của Nhà thờ Chính thống giáo Hy Lạp
và họ sử dụng sáp nến.
Và sáp nến bẩn,
nên chúng tôi khó mà chụp hình qua lớp sáp ấy.
Thế rồi, chúng tôi cạo hết sáp một cách máy móc.
Khó mà kể chính xác với quí vị
tình trạng của cuốn sách tệ tới mức nào,
nhưng rồi từng phần nhỏ cũng dần hé lộ.
Trong một cuốn sách thông thường, ta không lo lắng lắm về những phần nhỏ.
nhưng đây là những phần nhỏ chứa văn tự có một không hai của Archimedes.
Vì vậy, từng mảnh tí xíu
được chúng tôi kì công đưa về đúng vị trí.
Sau đó, chúng tôi bắt đầu chụp ảnh bản chép tay này.
Và chúng tôi chụp bản chép tay
dưới 14 dải sóng ánh sáng khác nhau.
Lí do là khi bạn nhìn một vật dưới các dải sóng ánh sáng khác nhau,
bạn sẽ thấy những điều khác nhau.
Và đây là ảnh chụp một trang
dưới 14 dải sóng ánh sáng khác nhau.
Nhưng không hình ảnh nào có hiệu quả.
Thế nên chúng tôi đã xử lý các hình ảnh cùng với nhau,
và đưa hai bức ảnh vào một màn hình trống.
Và đây là hai bức hình khác nhau của bản chép tay Archimedes.
Bức hình bên trái
là bức chụp trong ánh sáng đỏ thông thường.
Và bức phía bên phải là bức chụp trong tia cực tím.
Và trong bức ảnh bên phải,
có thể bạn sẽ thấy một số chữ viết trong cuốn Archimedes.
Nếu ghép chúng vào trong một khung ảnh số,
tấm da cừu sáng lên trong cả hai hình ảnh
và nó sẽ trở nên rất sáng.
Cuốn kinh cầu nguyện tối đi trong cả hai bức ảnh
và nó sẽ trở nên rất tối.
Những văn tự trong cuốn sách Archimedes tối trong bức hình này, và sáng trong bức hình khác.
Và nó sẽ trở nên tối nhưng có màu đỏ,
và ta bắt đầu có thể đọc được tương đối rõ ràng.
Và nó trông như thế này.
Đây là trước và sau khi chụp ảnh,
nhưng bạn không đọc các bức ảnh trên màn hình như vậy được đâu.
Bạn phải thu nhỏ và thu nhỏ,
rồi thu nhỏ, và thu nhỏ nữa
và giờ thì bạn đọc được rồi đấy.
(tiếng vỗ tay)
Nếu bạn xử lý hai bức ảnh theo cách khác,
thực sự bạn sẽ bỏ được những văn tự trong cuốn kinh cầu.
Điều này quan trọng vô cùng,
vì biểu đồ trong bản chép tay
là nguồn biểu đồ có một không hai
mà Archimedes đã vẽ trên cát vào thế kỉ 4 TCN.
Và đây, tôi có thể đưa cho quí vị
Với loại hình ảnh này,
hình ảnh dưới ánh sáng hồng ngoại, tử ngoại, ánh sáng không nhìn thấy,
chúng ta sẽ chẳng bao giờ chụp xuyên qua lớp giả trang nền vàng.
Vậy chúng ta làm thế nào đây?
Chúng tôi lấy bản chép tay,
và quyết đinh chụp ảnh dưới chế độ X-quang.
Khi một tia X chiếu vào biểu đồ bên trái,
nó đánh bật một electron từ vỏ bên trong nguyên tử.
Và eletron đó biến mất.
Và khi nó biến mất, một electron từ vỏ văng xa ra
nhảy vào, và chiếm chỗ.
Và khi nó chiếm chỗ,
nó tỏa ra phóng xạ điện từ.
Nó tỏa ra tia X.
Và tia X này mang bước sóng riêng
với nguyên tử mà nó xuyên vào.
Và cái chúng tôi muốn lấy
là sắt.
Vì mực được viết bằng sắt.
Và nếu chúng tôi có thể xác định
tia X ra đằng nào, đến từ đâu
chúng tôi có thể xác định tất cả phân tử sắt trên trang viết,
về lý thuyết, chúng tôi có thể đọc được hình ảnh.
Vấn đề là cần có một nguồn ánh sáng mạnh, để làm được điều này.
Nên chúng tôi đưa bản chép tới Phòng thí nghiệm phóng xạ Synchrotron Stanford.
tại California.
là một máy gia tốc hạt.
Electron đi vòng quanh theo một chiều,
positron đi vòng quanh theo chiều ngược lại.
Chúng gặp nhau ở giữa.
và tạo ra các hạt hạ nguyên tử,
như hạt Quark C và hạt Tau Lepton.
Đến lúc này, ta vẫn chưa thực sự đưa Archimedes ra ánh sáng.
Nhưng khi các electron đi vòng quanh với tốc độ ánh sáng,
chúng tỏa ra tia X.
Và đây là nguồn ánh sáng mạnh nhất trong hệ mặt trời.
Chúng được gọi là phóng xạ synchrotron,
và nó thường được dùng để nhìn những thứ
như protein, và những thứ tương tự.
Nhưng chúng tôi muốn nhìn thấy các nguyên tử, nguyên tử sắt,
nên chúng tôi đọc các trang từ đằng trước và đằng sau.
Và kì diệu thay, chúng tôi thấy mình có thể làm thế.
Mất khoảng 17 phút cho mỗi trang.
Vậy chúng tôi đã phát hiện ra gì nào?
Đó là những đoạn văn tự độc nhất trong cuốn sách của Archimedes
được gọi là "The Stomachion".
Và nó không hề tồn tại trong Quyển A và B.
Và chúng tôi biết cuốn sách liên quan đến hình vuông này.
Đây là một hình vuông hoàn hảo,
và nó được chia làm 14 mảnh.
Nhưng không ai hay biết Archimedes làm gì với 14 mảnh này.
Và giờ chúng tôi cho là mình đã biết.
Ông ấy đang cố tìm ra
có bao nhiêu cách có thể ghép 14 mảnh này
mà vẫn thành được 1 hình vuông hoàn hảo.
Có ai ở đây muốn đoán đáp án không?
17,152 cách, chia làm 536 nhóm.
Và điều đó quan trọng ở chỗ
đây là nghiên cứu sớm nhất về tổ hợp trong toán học.
Và tổ hợp là một bộ phận đẹp đẽ và thú vị của toán học.
Điều thực sự đáng kinh ngạc về quyển chép tay này
là khi chúng tôi nhìn vào những quyển khác
mà tấm da cừu này đã tạo nên,
do người chép chữ sử dụng để làm nên cuốn sách này,
thì một trong số chúng là một cuốn chép tay chứa các văn tự của Hyperides.
Hyperides là một nhà hùng biện từ thế kỉ 4 TCN
Ông chính là người đương thời với Demosthenes.
Vào năm 338 TCN, ông cùng với Demosthenes
quyết tâm đứng lên phản kháng
quyền lực quân sự của Philip xứ Macedon.
Và thế là Athens cùng Thebes cùng đánh lại Philip xứ Macedon.
Đó là một ý tưởng tồi,
vì Philip xứ Macedon có người con trai mà ta gọi là Alexander Đại đế
và họ đã thua trong trận Chaeronea.
Alexander Đại đế tiếp tục chinh phục thế giới
Hyperides bị xét xử vì tội phản quốc.
Và đây là bài diễn văn ông nói tại phiên tòa
và đó là một bài diễn văn tuyệt vời:
Ông đã nói: "Tốt hơn cả, là chiến thắng".
Nhưng nếu không thể chiến thắng,
thì hãy chiến đấu vì một mục đích cao cả,
vì bạn sẽ được người đời sau tưởng nhớ.
Hãy nghĩ đến bè lũ Spartan.
Bọn chúng thắng vô số kể,
nhưng chẳng ai nhớ chúng là ai
vì chúng chiến đấu vì những mục đích vị kỉ.
Chỉ có một trận chiến của quân Spartan khiến ai nấy đều nhớ đến ngày nay
là trận chiến thành Thermopylae
nơi chúng bị tiêu diệt đến người cuối cùng,
nhưng đã chiến đấu vì tự do của Hy Lạp."
Đó quả là một bài diễn thuyết tuyệt vời
tới mức Tòa án thành Athen đã thả tự do cho ông.
Ông sống được 10 năm nữa,
rồi bè lũ Macedonia đã bắt được ông.
Chúng cắt lưỡi ông để nhạo báng tài hùng biện của ông
và không ai biết chúng đã làm gì với thi thể của ông.
Và đây là phát hiện về một giọng nói đã mất từ những cổ vật,
đang nói chuyện với chúng ta, không phải từ bia mộ,
vì mộ ông không hề tồn tại,
mà là từ Tòa án thành Athen.
Giờ đây, tôi nói rằng
thông thường, khi bạn nhìn vào
bản chép tay thời trung cổ đã từng bị xóa đi,
bạn không tìm được những văn tự độc đáo.
Thế nên, quả là ấn tượng khi tìm thấy đến 2 bản văn tự trong một quyển chép tay.
Tìm được những 3 bản thì quả là kì lạ.
Và chúng tôi đã tìm được 3.
Cuốn "Phân loại" của Aristotle
là một trong những văn tự nền tảng của triết học phương Tây.
Và chúng tôi tìm được một lời bình từ thế kỉ thứ 3 về quyển này này,
có lẽ của Galen, và có thể của Porphyry.
Tất cả những tư liệu mà chúng tôi đã thu thập này,
tất cả những hình ảnh, tất cả những hình ảnh thô,
tất cả những bản ghi chép chúng tôi đã thực hiện và những điều tương tự với chúng
đã được đưa lên mạng với bản quyền Tài sản sáng tạo chung,
để bất cứ ai cũng có thể sử dụng cho bất cứ mục đích thương mại nào.
(vỗ tay)
Tại sao người chủ cuốn chép tay này lại làm như vậy?
Bởi vì ông ấy hiểu về tư liệu cũng như về sách.
Điều cần làm với sách,
nếu bạn muốn đảm bảo sẽ sử dụng sách được lâu dài,
là giấu chúng trong tủ,
và chỉ cho rất ít người chiêm ngưỡng chúng mà thôi.
Nếu bạn muốn tư liệu được sống,
hãy chia sẻ nó và để tất cả mọi người cùng biết đến
và kiểm soát tư liệu đó càng ít càng tốt.
Và đó là điều ông ấy đã làm.
Và các tổ chức bảo tồn có thể học tập.
Vì hiện nay, các tổ chức này
giam hãm các tư liệu với việc hạn chế bản quyền
Nếu bạn muốn nhìn thấy các bản chép tay thời Trung cổ trên Web,
hiện tại bạn có thể truy cập trang Web của Thư viện quốc gia Y
hay trang Web của Thư viện trường Đại học X,
quá là tẻ nhạt
khi xử lý các dữ liệu kỹ thuật số.
Điều bạn muốn làm là tập hợp tất cả lại.
Vì trong tương lai, trang web của các bản chép tay cổ xưa
sẽ không do các tổ chức xây dựng nên,
mà do những người sử dụng xây dựng nên,
những người đã tổng hợp những tư liệu này lại
những người đã muốn tập hợp tất cả các loại bản đồ
từ quê hương của họ,
tất cả những câu chuyện lãng mạn thời trung cổ
từ quê hương của họ,
những người chỉ muốn bảo tồn những lựa chọn vinh quang của riêng mình
của những điều đẹp đẽ.
Và đó là tương lai của Web.
Đó là một tương lai hấp dẫn và đẹp đẽ,
nhưng chỉ khi chúng ta có thể khiến điều đó xảy ra.
Hiện nay, tại Bảo tàng Nghệ thuật Walter, chúng tôi đã học theo cách này,
và đưa tất cả các bản chép tay mà chúng tôi có lên Web
để ai cũng có thể thưởng thức.
tất cả cả tư liệu thô, những mô tả, những siêu dữ liệu
dưới bản quyền Tài sản sáng tạo chung.
Hiện nay, Bảo tàng Nghệ thuật Walter mới chỉ là một bảo tàng nhỏ,
và có những bản chép tay hoàn mĩ,
nhưng tư liệu quả là tuyệt vời.
và kết quả của những điều đó là,
nếu bạn tìm kiếm bằng Google Hình ảnh ngay bây giờ,
lấy ví dụ bạn gõ vào "bản chép kinh Koran được chiếu sáng"
bạn sẽ tìm thấy 24 trên tổng số 28 bức hình đến từ bảo tàng của tôi.
(vỗ tay).
Hãy nghĩ ngợi một chút về điều này.
Có những gì bên trong một viện bảo tồn ?
Có tất cả mọi thứ nằm trong diện bảo tồn.
Bạn có thể nói về những điều Nhân văn
nhưng hãy nói về những điều vị kỉ.
Bởi vì những gì thực sự tồn tại trong một viện bảo tồn là đây:
Tại sao người ta lại đến (bảo tàng) Louvre?
Họ đến xem bức Mona Lisa.
Tại sao họ lại đến xem bức Mona Lisa?
Vì họ đã biết cô ấy trông ra sao rồi.
Họ biết cô ấy trông ra sao,
vì họ đã thấy những bức ảnh của cô ấy khắp mọi nơi.
Và giờ thì không cần
cấm đoán gì hết.
Và tôi nghĩ các tổ chức bảo tồn nên đứng lên
và giải phóng tất cả các tư liệu với bản quyền không hạn chế,
và đó sẽ tạo nên lợi ích vô cùng to lớn cho tất cả mọi người.
Tại sao chúng ta không để mọi người truy cập vào tư liệu này
và lưu giữ bộ sưu tập của riêng họ
về những kiến thức cổ xưa, và những điều tuyệt vời, và đẹp đẽ
và tăng lên vẻ đẹp và ý nghĩa văn hóa
của Internet.
Thực lòng cảm ơn tất cả quí vị!
(vỗ tay).