Xo'sh, mening bu zaldagilarni qo'rqitish niyatim yo'q, lekin
e'tiboringizni shunga qaratmoqchimanki,
o'ng tomoningizdagi inson — yolg'onchi.
(Kulgu)
Va chap tomoningizdagi inson ham.
Xattoki, siz o'tirgan o'rindiqda o'tirgan inson ham
— yolg'onchi. Biz hammamiz yolg'onchimiz.
Va men bugun sizlarga tadqiqotlar
bizni nega aldashimiz haqida nima deyishini, qanday qilib
yolg'onni aniqlash ustasi bo'lishingiz
va aslida yaxshisi oldinga intilib, yolg'onni aniqlashdan ko'ra
haqiqatni qidirish ekanligi, va nihoyat, ishonch atmosferasini
yaratish madaniyati haqda so'zlab beraman.
Aytancha, ishonch haqida gapirsak.
"Yolg'onni fosh etish" kitobini yozganimdan beri, hech kim
men bilan yuzma-yuz uchrashgisi kelmaydi, yo'q, yo'q, yo'q...
Ular deyishadi: "Yaxshi, siz bilan e-mail orqali bog'lanamiz".
(Kulgu)
Men xattoki hech kimni Starbaksga qahva ichishga taklif qilolmayman.
Xatto erim ham: "Azizam, qanday yolg'on?
Balki kulinariya bilan qiziqarsan? Fransuz oshxonasi, masalan."
Boshlashdan oldin men sizlarga aniq
maqsadimni aytishim kerakki, men sizlarga "mushuk-sichqon"
o'yinini o'rgatish niyatim yo'q.
Yolg'onni biluvchilar — yosh bola emas,
ular "tutdimmi, fosh etdimmi!" deb baqirishmaydi.
Qovog'ingiz uchadi, burningizni "ishirasiz".
TVda "Meni alda" degan shou bor. Sevib tomosha qilaman.
Yolg'on biluvchilar yolg'onni aniqlash
borasidagi kerakli bilimlar bilan qurollangan. Ular bu bilimni
haqiqatni bilish uchun qo'llashadi.
Ular xuddi tajribali boshliqlar qiladigan
ishni qilishadi: murakkab insonlar bilan muzokaralar qilishadi.
Va ba'zida bu juda qiyin kechadi.
Ular bu yo'lni asosiy ma'lumotni
qabul qilishdan boshlashadi, u esa
quyidagicha jaranglaydi:
Yolg'on — birgalikda bajariladigan harakat.
O'ylab ko'ring, o'z-o'zidan yolg'on hech qanday kuchga ega emas, deyarli bo'sh gap.
Va u faqatgina unga kimdir ishonishga
rozi bo'lgandagina kuchga ega bo'ladi.
Bilaman, bu shafqatsizlik yaxshilikdan
degandek eshitiladi. Lekin o'ylab ko'ring, qaysidir vaziyatda sizni aldashlari
siz aldanishga rozi bo'lganingizdek gap.
Yolg'on haqida birinchi haqiqat: "Yolg'on bu birgalikda harakat"
Va hamma yolg'on ham zararli emas.
Ba'zida biz o'zimiz yolg'onda ishtirok etamiz,
insoniy qadr-qimmatni his etish yoki saqlab qolish uchun.
Ba'zan esa sir qolishi kerak bo'lgan narsani yashirish uchun.
Biz aytamiz: "Yaxshi qo'shiq".
"Azizam, yo'q, bu seni semiz qilib ko'rsatayotgani yo'q".
Yoki biz internet-elitaga taqlid qilib:
"Bilasanmi, bu xabarni men hozirgina men spamda ko'rib qoldim.
Uzr so'rayman".
Ba'zida o'zlarimiz istamay,
yolg'onda ishtirok etamiz. Va bu bizga qimmatga tushishi mumkin.
O'tgan yili korporativ qalloblik natijasida birgina
AQSHning o'zi 997 milliard dollar yo'qotdi.
Bu deyarli butun boshli trillion dollar.
Bu davlat daromadining 7%i.
Yolg'on milliardlar turishi mumkin.
"Enron", Meddof, ipoteka inqirozlarini eslang.
Yoki Robert Hansen, Oldrich Eyms kabi ikkiyoqlama agent va
sotqinlar bilan bog'liq voqealarni eslang.
Yolg'on orqali vatanga xiyonat qilish ham
mumkin, u bizni xavfga qo'yishi, tinchimizni buzishi va bizni
himoyalayotgan barcha narsani yemirishi mumkin.
Yolg'on aslida jiddiy biznes ko'rinishiga ega.
Genri Oberlender ismli firibgar,
shunday usta yolg'onchi ediki,
Britaniya rasmiylari fikricha, u butun
G'arb bank sistemasini buzib yuborishi mumkin edi. Va siz uni
Google orqali topa olmaysiz, siz uni hech
qayerdan topa olmaysiz. Undan intervyu olinganida shunday degan:
"Bilasizmi, menda faqat bitta qoida bor".
Genrining fikricha bu qoida shunday: "Qarang, har kim sizga
nimadir berishga tayyor. Insonlar sizga
nima bo'lsayam berishga tayyor, o'zlari olishni xohlayotgan
narsa evaziga". Savolning mazmuni shunda.
Agar siz aldanib qolishni xohlamasangiz,
tushunishingiz kerakki: siz aynan nimani
ko'proq xohlaysiz. Va bizga buni tan olish umuman yoqmaydi.
Biz eng yaxshi erkak, eng yaxshi ayol bo'lishni xohlaymiz,
aqlliroq bo'lishni, kuchlroq bo'lishni,
baland bo'yli, boy bo'lishni —
va bu ro'yxat cheksiz.
Yolg'on — bu faqat shu probellarni
to'ldirishga, kim bo'lishni xohlashimiz
bilan bog'liq xohish-istaklarimiz va fantaziyalarimizni
reallik bilan birlashtirishga urinish. Afsuski, biz
hayotimizdagi shunday probellarni yolg'on bilan to'ldirishga
tayyormiz. Bir kun davomida, tadqiqotlarga ko'ra, sizga
10 dan 200 martagacha yolg'on gapirishadi.
Aniqlanishicha, ularning ko'p qismi "oq" yolg'on.
Boshqa tadqiqotlar ko'rsatadiki, notanish
insonlar suhbatning ilk 10 daqiqasida
bir-biriga uch marta yolg'on gapirishgan.
(Kulgu)
Va hozir, biz bu haqda eshitayotib daxshatga tushamiz. Yolg'on
buncha ko'p uchrashiga ishona olmaymiz.
Tabiatan biz yolg'on gapirishga qarshimiz.
Lekin e'tibor bersak,
hammasi yanada nozik. Notanishlarga
biz hamkasblarimizga nisbatan ko'proq yolg'on gapiramiz.
Ekstravertlar introvertlarga qaraganda ko'proq aldashadi.
Erkaklar o'zi haqda boshqalar haqda aldagandan
sakkiz marta ko'proq aldaydi.
Ayollar esa ko'proq kimnidir himoya qilish uchun aldaydi.
Agar siz o'rtahol oilaviy juftlik bo'lsangiz,
siz bir-biringizga 1/10 miqdorda
yolg'on gapirasizlar.
Siz bu yomon deb o'ylashingiz mumkin.
Agar xali turmush qurmagan bo'lsangizlar,
bu ko'rsatkich 3/10. Yolg'on — murakkab.
U bizning kundalik hayotimiz va ishimiz bilan uzviy bog'liq.
Bu borada biz qarama-qarshilikka duch
kelamiz. Biz uni muhim bo'lgandagina
ishlatamiz. Ezgu amallar bahonasi bilan.
Ba'zida esa hayotimizdagi probellarni anglamayotganda.
Va bu yolg'on haqidagi ikkinchi haqiqat.
Biz yolg'onga qarshimiz,
lekin qalbimiz tub-tubida biz u tomondamiz,
azaldan beri shunday bo'lib kelmoqda,
va hozir ham.
Yolg'on dunyo kabi qadimiydir.
U bizning tariximiz va madaniyatimizning
bir qismiga aylangan. Dante, Shekspir, Bibliya va
dunyo yangiliklarini esalang.
(Kulgu)
Yolg'on biz uchun tur sifatida evolyutsion
ahamiyatga ega. Olimlar allaqachon
bilishadiki, tur qanchalik aqlli bo'lsa,
u turning miyasi shunchalik rivojlangan
va yolg'onga shu darajada moyil bo'ladi.
Kokoni eslang.
Kimdir Kokoni eslaydimi? Imo-ishoralarga o'rgatilgan gorillani.
Kokoni imo-ishoralar orqali muloqot qilishga o'rgatishadi.
Bu yerda esa biz Kokoni mushukcha bilan
ko'ryapmiz. Bu uning kichkinagina, sevimli mushukchasi.
Koko bir kuni o'zini aybini mushukchaga
to'nkaydi, devordan uzilgan rakovina uchun.
(Kulgu)
Tabiat bizga liderlik xususiyatini bergan.
Va bu juda juda erta boshlangan.
Qanchalik erta?
Go'dak ba'zida yolg'ondan yig'lay oladi,
kim kelayotganini bilish uchun bir to'xtab
oladi va yana yig'lashda davom etishadi.
Bir yoshdagi bolalar haqiqatni yashirishni
o'rganishadi. (Kulgu)
Ikki yoshli go'dak esa aldashga urinadi.
Besh yoshli esa qiynalmay yolg'on gapiradi.
Atrofdagilarni maqtov bilan manipulyatsiya
qiladi, 9 yoshda esa niqoblanish ustalariga aylanishadi.
Kollejga kiradigan yoshga yetib esa
siz onangizga 1/5 holatda aldashga tayyorsiz.
Katta bo'lib, o'zimizni ta'minlash uchun ish dunyosiga kirgach,
biz spamlarga to'la, soxta internet-
o'rtoqlarga, ig'vochi matbuotga,
ayyor shaxsiy ma'lumot o'g'rilariga,
dunyo darajasidagi moliyaviy piramida
quruvchilariga to'la,
va yolg'on epidemiyasiga duchor bo'lgan,
bir gap bilan aytganda, bitta muallif
ataganidek "post-haqiqat jamiyati"ga duch keladi.
Bu azaldan beri bizni tushkunlikka soladi,
va bu hozirgacha davom etmoqda.
Xo'sh, biz nima qilishimiz kerak?
Bu loyqa yo'l orqali o'zimizga yo'l qurish
oldini olishi kerak bo'lgan qadamlar bor.
Yolg'on sezuvchi insonlar haqiqatga 90% holatda yetib boradi.
Boshqalari haqda aytadigan bo'lsak, ular 54% holatdagina aniq.
Nega buni o'rganish shunchalik oson?
Yaxshi va yomon yolg'onchilar bor. Asl yolg'onchilar bo'lmaydi.
Hammamiz bir xil xatolar qilamiz va bir xil texnikaga egamiz.
Hozir men sizlarga
yolg'onning ikkita belgisini ko'rsataman.
Keyin "issiq nuqtalarini" ko'rib chiqamiz, mustaqil ravishda
ularni topa olamizmi. Va biz mana bu nutqdan dan boshlaymiz.
(Video) Bill Klinton: Men sizlar meni
tinglashingizni xohlayman. Men yana bir bor
aytaman. Menda u ayol, miss Levinski bilan
jinsiy aloqa bo'lmagan. Men hech qachon hech
kimni yolg'on gapirishga majburlamaganman,
biror marta ham, hech qachon.
Va bu isibotsiz ayblovlar adolatsizdir. Va men ishga qaytishim
kerak, barcha amerikaliklar uchun.
Rahmat.
Pamela Meyer: Yaxshi, qayerda yolg'on belgilari bor?
Birinchi navbatda biz mutlaqo inkorni eshitdik.
Tadqiqotlar ko'rsatadiki, inkor etish bilan band insonlar
norasmiyga qaraganda ko'proq rasmiy tilda gapirishadi.
Biz shuningdek, uzoqlashish tiliga guvoh bo'ldik: "u ayol".
Biz bilamizki, yolg'onchilar ongsiz holda
o'zlarini obyektdan ma'lum bir masofaga
olishadi, buni qurol sifatida ishlatishga urinib.
Agar Bill Klinton nutqini: "Xo'sh, to'g'risini aytganda..." yoki
Niksonning iborasi: "Butun samimiyat bilan"
deb boshlaganda, bu so'zlar aldov sezuvchi
har bir inson uchun rad etib bo'lmaydigan
dalil bo'lgan bo'lar edi. Bu kabi kvalifikatsion til,
yanada ko'proq shubha uyg'otadi.
Agar u savolini takrorlaganida, to'liq holida,
yoki nutqini tafsilotlar bilan bo'yaganida, u bu ishni
qilmaganidan xursandmizki, u o'zini
yanada obro'sizlantirgan bo'lar edi.
Freyd haq edi. Freyd haqiqatdan ham
muhimroq gapni aytgan: "Birorta ham shunday jonzot yo'qki,
sirlarni saqlay oladigan. Xattoki til gapirmasa ham, lablar
qimirlamasa ham, barmoq uchlari gapiradi". Biz qanchalik
o'zimizni boshqara olishimizdan qat'iy nazar hammamizda shunday.
Biz aslida barmoq uchlari bilan gapiramiz.
Hozir men sizga Dominik Strauss-Kanni ko'rsataman, Barak Obama
bilan, ularning barmoq uchlari bilan gaplashayotganini.
(Kulgu)
Xo'sh, bu bizni keyingi belgiga olib keladi,
u tana tili deyiladi. Bunga to'xtalsak,
mana siz uni qanday ishlatishingiz kerak. Kallangizdagi barcha
tahminlarni chiqarib tashlashingiz kerak bo'ladi. Ilm-fanga
yuzlanib bilimlarimizni kuchaytirib olamiz.
Chunki bizning fikrimizcha, yolg'onchilar doim asabiylashadi.
Aslida ular aldaganda tashqi belgilarni muzlatishni bilishadi.
O'ylaymizki, ular ko'zga tik qaramaslikni afzal bilishadi.
Ular aldayotib ko'zingizga tik qarashadi,
odatdagidan ham uzoqroq, ishontirish uchun.
Biz o'ylaymizki, suhbatdoshning
samimiyligi va tabassumi
to'g'rilik va samimiyatni anglatadi deb.
Lekin yolg'on aniqlashga usta inson bir
mil' naridagi yolg'on tabassumni ko'ra oladi. Bu yerda soxta
tabassumni aniqlay oladiganlar bormi?
Siz keragicha yanoq mushaklarini qisqartirishingiz mumkin.
Lekin chin tabassum ko'zlarda va atrofidagi ajinlardan bilinadi.
Undagi mushaklarni xohlagancha qisqartirib
bo'lmaydi, ayniqsa sizda boteks bo'lsa.
Boteksga unchalik berilmang, aks holda sizga hech kim ishonmay
qo'yadi. Endi esa issiq nuqtalarga o'tamiz.
Bu suhbatda nima bo'layotganini aytib bera
olasizmi? So'zlar va harakatlar bir-biri bilan to'g'ri
kelmaydigan holatlarni qidirgan holda
issiq nuqtalarni qidira olasizmi? Bilaman,
bu oddiy ko'rinadi, lekin siz yolg'onda
shubha qilayotgan inson bilan o'zingiz
gaplashayotganingizda sizning u insonga munosabatingiz
yolg'on-rost aniqlashini og'irlashtiradi.
Rostgo'y inson hamkorlik qiladi.
U siz tomoningizda ekanini ko'rsatishga
harakat qiladi. Shijoatga to'la bo'ladi.
Haqiqatni qidirishda yordam berishga
tayyorligini bildiradi. Muammoni yechishda aloqada bo'lishga,
shubhalari bilan ulashishga tayyor bo'ladi.
U deydi: "Qara, cheklarni ishchilar
shtatidagi yigitlar sohtalashtirgan bo'lishi ham mumkin".
Undan sababsiz shubha qilinayotganini bilganda, jahli chiqadi,
butun intervyu davomida, har onda bir emas.
U butun intervyu davomida g'azabda bo'ladi. Va agar
siz kimdandir pullarni soxtalashtirgan
insonlarni qanday jazolash haqda fikrini so'rasangiz,
rostgo'y inson katta ehtimol bilan,
eng qattiqqo'l jazoni aytadi, yengilidan ko'ra. Endi keling faraz qilaylik,
yolg'onchi inson bilan aniq bir narsa
haqida gaplashayapsiz. Bu inson yopilib
qolishi mumkin, oyog'i ostiga qarashi,
pichirlab gapirishi, to'xtab qolishi,
taktsiz bo'lishi mumkin. Yolg'onchidan
o'zining tarixini so'zlab berishni so'rang,
va u hikoyasini keraksiz, aloqador bo'lmagan detallarga
to'ldirib tashlaydi. Undan tashqari, u hikoyasini aniq
xronologik tartibda aytib beradi. Tajribali tergovchilar
bir necha soatlab vaqt davomida shoshmasdan
tafsilotlarga chuqur kirib borishadi.
Keyin esa tergov qilinuvchidan shu hikoyani
teskari tartibda aytib berishni so'rashadi. Va qanday
asabiylashayotganining guvohi bo'lishadi,
shu tarzda aynan qaysi savollar uni aldashga majbur qilganini
bilib olishadi. Ular nega shunday qiladi? Menimcha hammamiz
bir xilmiz. Biz nutqimizni mashq qilamiz
lekin imo-ishoralarimizni deyarli mashq
qilmaymiz. Biz "xa" deymiz, lekin boshimiz
"yo'q" deb ishora qiladi. Biz juda ishonarli hikoylarni aytamiz
va ozgina yelkamizni qisib qo'yamiz.
Biz og'ir jinoyat qilib qo'yamizda, keyin jilmayamiz, suvdan
quruq chiqishni o'ylab. Savdoda bunaqa tabassum "ahmoq qildim"
deb nomlanadi. Hozir biz bu videoda shuning guvohi bo'lamiz.
Boshladik, bu insonni bilmaydiganlar uchun
— AQSH prezidentligiga nomzod Jon Edvards, nikohsiz farzandning
otasi bo'lib butun Amerikani hayron qoldirgan. Biz hozir uning
otalik genetik analizi o'tkazish haqidagi suhbatini kuzatamiz.
Kuzating, siz uni fosh eta olasizmi?
Xa deyayotib, u boshi bilan "yo'q" deyapti,
yelkalarini ozgina qisib qo'ygan holda.
Jon Edvards: Men bunda qatnashishdan mamnun
bo'lgan bo'lar edim. Men bilamanki, bu go'dak meniki bo'lishi
mumkin emas, agar muddatini hisobga olsak.
Men aniq bilaman, buning iloji yo'q. Men bu
testdan o'tishdan baxtiyor bo'lar edim va
uning natijasini ko'rib hursand bo'lardim.
Jurnalist: Va siz buni tez orada qilasizmi? Kimdir...
Jon Edvards: Bilasizmi, men bu testning bir tomoniman xolos.
Lekin men bunda qatnashishdan hursand bo'lgan bo'lar edim.
Pamela: Agar siz bu yerda nima izlashni
bilsangiz, aynan bosh harakatlaridan bilish
osonligini bilasiz. Vaqti-vaqti bilan
insonning yuzi bir xil ifoda ko'rsatadi,
aslida boshqa ifodani niqoblagan va onda-sonda ko'ringan holda.
Ma'lumki, qotillarni qayg'u fosh etadi.
Yangi biznes-sherigingiz siz bilan qo'l
tashlashi mumkin, siz bilan ovqatlanishi,
va birdan g'azab belgilarini sezib qolishi mumkin.
Biz bir kechada yuz ifodalari bo'yicha ekspert bo'lib qolmasmiz,
lekin bir narsa borki, men sizga buni oson o'rgata olaman.
Bu nafrat ifodasi. Gap g'azab haqda ketganda,
biz buni bir xil sharoyitda turgan ikkita insonning ishi deymiz.
Bu sog'lom munosabatlarga o'xshaydi.
Lekin agar g'azab nafratga aylansa,
siz hisobdan o'chirilasiz.
Nafrat axloqiy ustunlik bilan bog'liqdir.
Va shu sabab undan qutulish juda ham qiyin.
Mana u nimaga o'xshaydi.
Nafratda shunday lab burchaklari bo'ladi,
sal ko'tarilgan va orqaga tortilgan.
Bu assimetrik yuz ifodasi xolos. Agar nafrat mavjud bo'lsa va
uning ortida yolg'on yashiringan bo'lishiga
qaramay, odatda ular nafratli
munosabatlarda yonma-yon kelmaydi,
belgilarni boshqa tomondan qidiring,
bitimni ko'rib chiqing,
shunday deng: "Yo'q, rahmat. Menimcha shu joyida to'xtaymiz. Rahmat".
Fan tomonidan
juda ko'p indikatorlar aniqlangan.
Masalan, biz bilamizki, aldayotgan insonda
ko'z ochib-yumish chastotasi o'zgaradi,
oyoqlari esa chiqish tomonga qarab turadi.
Ular turli metodlarni qo'llashadi,
to'siq sifatida ularni o'zi va suhbatdoshi orasiga qo'yadi.
Ular ovoz tonini o'zgartirishadi,
odatda, uni sal tushirgan holda.
Endi esa — eng muhimi.
Bunday harakat — oddiy bir harakat xolos.
Uni yolg'onning isboti deyish mumkin emas.
Bu qizil bayroqchalar. Hammamiz insonmiz.
Kun davomida hammamiz yolg'on haqida xabar
beruvchi turliv ishoralar qilamiz. Yakka holda ular ko'p narsa
anglatmaydi. Lekin siz bunday belgilarning
juda ko'pini bir vaqtda ko'rsangiz, bu sizga signal bo'lishi
kerak. Kuzating, yaxshilab tinglang, qiyin savollar bering va
oson o'rganish rejimini tark eting, qiziquvchanlik rejimiga
o'ting, ko'proq savollar bering, shaxsiy qadr-qimmatingizni
saqlab qoling, suhbatdosh bilan o'zaro tushinishga erishing.
O'z o'ljasini tan olishga majburlaydigan "Qonun va tartib" kabi
TV-shoulardagilardek bo'lishga intilmang.
Haddan ortiq agressiv bo'lmang, bu ishlamaydi.
Demak, biz yolg'onchi bilan qanday muloqot
qilish kerakligi va qanday uni fosh etish
mumkinligi haqda biroz gaplashib oldik.
Va'da qilganimdek, endi rost nimaga o'xshashini ko'rib chiqamiz.
Sizga ikki videoni ko'rsatishni xohlayman,
biri rost, biri yolg'on gapirayotgan ikkita onani.
Bu roliklar Kaliforniyalik tadqiqotchi
Devid Matsumoto tomonidan o'rganilgan.
Va menimcha, ular haqiqat nimaga o'xshash
ekanligining yorqin misoli bo'la oladi.
Bu ona Dian Dauns, u o'z bolalarini
masofadan otib tashlagan, ularni
shifoxonaga olib borgan, ular mashinada
qonga botib yotgan bir paytda buni notanish
kal odam qildi deb ko'rsatma bergan.
Videoni ko'rib, bolalari uchun kuyinayotgan
onaga umuman o'xshamasligini tushunasiz.
Bunda siz topishingiz mumkin bo'lgan jihat,
u aytib berayotgan daxshatli voqealar bilan
uning sovuq, ehtiyotkor o'zini tutishi
o'rtasida aqlbovar qilmas nomuvofiqlikdir.
Butun video davomida "ahmoq qildim" ifodasini ko'rish mumkin.
Diana Dauns: Tunda ko'zimni yumganimda,
men mashinadan menga qo'lini uzatayotgan Kristini ko'raman,
va uning og'zidan qon kelishda davom etayotgan bo'ladi.
Balki, vaqt o'tib bu o'tib ketar,
lekin men unday o'ylamayman.
Mana meni nima ko'proq xavotirlantiradi.
Pamela Meyer: Hozir esa men sizlarga
haqiqiy ona qayg'usini, Erin Runnion,
qizining qotiliga qarshi suddagi nutqini ko'rsataman.
Siz bunda soxta emotsiyalarni ko'rmaysiz,
faqat onaning chuqur qayg'usi.
Erin Runnion: Men bu arizani sen qizimni
o'g'irlab ketganingdan uch kun o'tib yozdim
va sen uni qiynading,
sen uni yo'q qilding,
sen uni yuragi to'xtab qolgunicha qo'rqitding.
U kurashgan, men bilaman, u sen bilan kurashgan.
Men bilaman, u senga ajoyib jigarrang
ko'zlari bilan qaragan,
sen esa shundayam uni o'ldirishni xohlagansan.
Va men buni tushunmayman,
hech qachon tushuna olmayman.
Pamela Meyer: Xo'sh, bu hissiyotlarning haqiqiy ekaniga hech qanday shubha yo'q.
Bugungi kunda haqiqatni aniqlovchi texnologiya
ilm-fan yutuqlari bilan borgan sari rivojlanmoqda.
Masalan, bizga ma'lumki, hozirda
ko'z harakatlari trekeri va infraqizil miya skanerlari, rezonans
magnitli tomograflar bor va ular biz aldashga urinayotganimizda
bu haqda signallar beradi.
Va bu texnologiyalar tez orada hammamizga taklif qilinadi,
yolg'ondan qutilishning yo'li sifatida.
Qachondir ular o'zining foydasini isbotlashadi. Lekin shunday
vaqtda siz o'zingizdan so'rashingiz kerak:
Kim bilan siz barrikadaning bir tarafida
bo'lishni xoxlardingiz, haqiqatni aniqlay oladigan inson bilanmi
yoki 200 kg elektroensefalografni joyidan
siljitishga intilayotgan inson bilanmi?
Yolg'onni ko'ra oluvchilar ko'proq insoniy emotsiyalar mavjudligiga qarashadi.
Bir paytlar kimdir ushbu gapni aytgan:
"Xarakter bu sening qorong'ulikda kim
ekanligingdir". Va eng qizig'i shuki,
bugun shu qorong'ulik juda kam.
Bizning dunyoda sutkasiga 24 soat chiroqlar yoniq.
U shaffof,
ijtimoiy hayotni tanlagan butun
yangi avlodning mish-mishlarini keng
yoyadigan bloglar va ijtimoiy tarmoqlar hisobiga.
Hozirgi dunyo ancha shovqinli.
Shuning uchun ham bizning vazifamiz qiyin:
haddan tashqari ochiqlik —
rostgo'ylik emasligini unutmaslik. Bizning daxshatli darajada
Twitterda muloqot qilishga va xabarlar
almashishga tashnaligimiz qadr-qimmatga
ega bo'lib kelgan insoniyat xulqining nozik jihatlari, xarakter
butunligi kabi faktorlarni soyada qoldirishi mumkin.
Shuning uchun hozirgidek shovqinli dunyoda
axloqiy me'yorlarimiz bilan bog'liq
bo'lgan jihatlarga yanada jiddiyroq
yondashish alohida o'rin tutadi.
Siz yolg'onni fosh etishni o'rganish bilan
diqqat bilan eshitish va kuzatishni
birlashtirsangiz o'zingizni yolg'onlardan asragan bo'lasiz.
Atrofingizdagilarga: "Mening dunyoyim,
bizning dunyo rost dunyo bo'ladi.
Mening dunyoyimda rost hamma narsaga qodir
va yolg'onni fosh etib, unga e'tibor bermaydilar"
deyotgandan holda,
siz ushbu katta aniqlikka qarab
yo'l boshlaysiz.
Va siz buni uddalaganingizda
atrofingizdagi dunyo asta-sekin o'zgarishni boshlaydi.
Va bu chin haqiqat. Rahmat.
(Qarsaklar)