Bayanlar baylar, işte karşınızda
insan genomu.
(Alkışlar)
Sol üstte Kromozom 1'i görüyorsunuz.
Sağ alt tarafta da cinsiyet kromozomları görülüyor.
Kadınlarda bu büyük X kromozomundan 2 tane varken,
erkekler bir adet X kromozomuna ve
tabii ki bir adet Y krozomuna sahiptir.
Baylar kusura bakmayın, ama bayanlardan tek farkınız bu kadar ufak bir şey.
Bu genoma yakından bakacak olursanız,
buradaki çift sarmal yapıyı görürsünüz.
Hayatın şifresi, sarmal üzerindeki, 'baz' olarak da adlandırdığımız,
bu dört biyokimyasal harften oluşmaktadır:
A, C, G ve T.
İnsan genomu kaç adet baz çiftinden oluşur biliyor musunuz? Üç milyar adet.
Çok mu sizce?
Evet, böyle büyük rakamlar ortaya atmak kolay.
Ama şunu ifade etmeliyim ki eğer bu 1280X800 çözünürlüğündeki ekranın
herbir pikseline bir baz yerleştirecek olsaydım,
insan genomunun tamamını görebilmek için 3000 adet ekrana ihtiyacımız olurdu.
Yani bu gerçekten büyük bir rakam.
Belki de büyüklüğünden dolayı,
bir grup araştırmacı, insan genomundaki DNA baz dizilimini ortaya çıkarmak istedi.
Ha bu arada bu araştırmayı yapanların hepsi Y kromozomluydu.
(Gülüşmeler)
Ve nihayet 15 yıllık bir süre ve 4 milyar dolar tutan harcamalardan sonra
insan genomunun baz dizilişi tespit edilip, yayınlandı.
2003 yılında bunun son hali yayınlandı ve hala üzerinde çalışıyorlar.
Bütün bu yapılanlar, böyle bir makine aracılığıyla gerçekleştirildi.
Yavaş hızda, her bir baz diziliminin çıkarılma maliyeti
bir dolar kadardır.
Bakın arkadaşlar, ben burada size
dünyanın tamemen değiştiğini ve
bundan hiçbirinizin haberi olmadığını anlatmaya geldim.
Bakın biz şunu yapıyoruz: bir genomu alıyoruz,
yaklaşık 50 kopyasını yapıyoruz,
bu kopyaların her biri için 50 adet baz çifti dizilimini çıkarıyoruz.
Genellikle sonuçlarda büyük ölçüde benzerlik görüyoruz.
Daha sonra da bunu yazılıma yüklüyoruz
ve tekrar birleştirip bulgulara ulaşıyoruz.
Fikriniz olması açısından
bir insan genomunun yaklaşık 3 gigabazdan (3 milyar baz çiftinden) oluştuğunu söyleyeyim.
Bu cihazlar, bir seferde 200 gigabaz dizilimi çıkarabilirler ve
bu işlem bir hafta sürmektedir.
Bu yaz, bu sayı 600 gigabaz olacak
ve işlem bu kadar yavaş olmayacak.
Bir bazın yani bir bazı dizelemenin fiyatı
100 milyon kat ucuzladı.
Bu arabanızın deposunu 1998 yılında doldurup
2011 yılına kadar bekleyip
ve sonra da bu benzinle Jupiter gezegenine iki kere gidip gelmek gibidir.
(Gülüşmeler)
Bu grafikte gördükleriniz sırasıyla: dünya nüfusu,
bilgisayar kullanımı,
tıp literatürü arşivleri,
Moore kanunu,
eski yöntemle dizeleme (gen bankası) ve yeni yöntem.
Arkadaşlar dikkat edin bu grafikteki logaritmik bir ölçektir.
Bu ölçekte genellikle bu şekilde yukarı çıkan eğriler görmezsiniz.
Dünya genelinde, çıkartılan insan genomu dizilimi sayısı
bu sene 50.000 ile 100.000 civarında oldu.
Bu rakamı kullanılan cihazlardan çıkarıyoruz.
Yakın gelecekte bu rakamın ikiye, üçe, hatta dörde
katlanması beklenmektedir.
Aslında bütün laboratuvarlardan biri var ki
toplam kapasitenin %20'sini sağlamaktadır.
Bu laboratuvar Pekin Genomik Enstitüsü'dür.
Bu arada Çinliler yeni aya yapılan bu yarışı kesinlikle kazanacaklar.
Tıp alanında bu ne anlama gelmektedir?
Mesela 37 yaşındaki bir kadını ele alalım.
Evre 2, östrojen reseptörü pozitif meme kanserli olan bir hasta.
Ameliyat oluyor, kemoterapi ve radyasyon tedavisi görüyor.
Daha sonra evine dönüyor.
İki yıl sonra, evre 3 C yumurtalık kanserli olarak tekrar geri geliyor.
Maalesef tekrar ameliyat oluyor ve kendisine yine kemoterapi uygulanıyor.
Üç yıl sonra 42 yaşında
daha ilerlemiş yumurtalık kanserli olarak tekrar geliyor ve kendisine biraz daha kemoterapi uygulanıyor.
6 ay sonra
akut miyeloid lösemili olarak geliyor.
Solunum yetersizliğinden, sekiz gün sonra hayatını kaybediyor.
Öncelikle şunu söyleyeyim, bu kadına uygulanan tedavi
10 yıl kadar bir zaman sonra, kan alma işleminden farklı olmayacak.
Ve bu da, bu kadının otopsisini incelemiş olan
Washington Üniversitesi Genom Enstitüsü'nde çalışan
meslektaşım Rick Wilson gibi insanlar sayesinde olacak.
Rick bu kadından sağlıklı deri hücreleri
ve kanserli kemik iliği aldı.
Ve birkaç hafta içinde,
her ikisinin de gen haritasını çıkarttı. Zor birşey değil.
Daha sonra da bu iki gen haritasını bir yazılımda karşılaştırdı.
Bunun sonucunda, diğer bulgulara ilave olarak,
TP53 adlı spesifik bir gene ait
toplam 3 milyar baz çiftinden 2.000 baz çiftinin
silinmiş olduğunu tespit etti.
Eğer bu gende bu çeşit zararlı bir mutasyon varsa
kansere yakalanma olasılığınız %90'dır.
Ne yazık ki, bu bilginin bu kadına artık bir faydası olmaz
ama onun ailesi için çok ciddi ve büyük
etkileri olabilir.
Yani ailenin diğer fertlerinde de aynı mutasyon varsa
ve bu genetik testi yaptırıp sonuçların ne anlama geldiğini idrak ederlerse,
düzenli kontrollere gidip, kanseri ilk aşamasında tespit edebilirler
ve ömürlerini önemli ölçüde uzatabilirler.
Şimdi sizi, henüz iki yaşındayken beyin felci tanısı konmuş olan
Beery ikizleri ile tanıştırayım.
İkizlerin annesi,
belirtilerin beyin felcinin göstergesi olduğuna inanmayan ve
müthiş çabalar ve internet araştırmaları ile
tıp dünyasını ikizlerin aslında başka bir hastalığı olduğuna
ikna etmeyi başaran yürekli bir kadındı.
Aslında ikizlerde 'Dopa Yanıtlı Distoni' (istemsiz hareket bozukluğu) vardı.
Dolayısıyla, kendilerine L-Dopa verildi
ancak belirtilerde azalma görülmekle birlikte
tam bir iyileşme söz konusu olmadı.
Önemli denebilecek sorunlar devam etti.
Ne şanstır ki
bu resimdeki Joe Beery adlı beyefendi
"Life Technologies" adlı şirketin Bilgi Sistemleri Başkanıydı.
Bu şirket, genom dizilimlerini çıkaran önemli cihazları
üreten iki firmadan biri.
Önce çocuklarının baz dizilimini çıkarttı.
Bunun sonucunda, başka bir takım görevleri yanında serotonin üretiminden sorumlu olan
SPR adlı gende bir dizi mutasyonlar olduğu ortaya çıktı.
Dolayısıyla, L-Dopa'ya ilave olarak serotonin öncü ilaçlar da verildi
ve şu anda normal yaşantılarını sürdürebiliyorlar.
Arkadaşlar, eğer tam genom dizilimi çıkartılmamış olsaydı bu hiçbir zaman gerçekleşmeyecekti.
Ve o zaman, yani birkaç yıl önce, bu tedavi 100.000$'a mal olmuştu.
Bugün bunun maliyeti 10.000$. Gelecek yıl 1000$ olacak.
Aşağı yukarı ondan sonraki sene ise bu 100$ olacak.
İşte bu kadar hızlı ilerliyor.
Bu da küçük Nick.
Batman'a ve su tabancalarına bayılıyor.
Nick, açlık kurbanlarında görülen karın şişkinliği sebebiyle
çocuk hastanesine geliyor.
Yemek yemediğinden değil,
yemek yediğinde bağırsak kanalı açılıyor ve
bağırsak içindekiler mideye doğru geri akıyor.
Yüz tane ameliyattan sonra
Nick annesine dönüp "Anne lütfen benim için dua et.
Çok canım acıyor." diyor.
Doktoru tesadüfen klinik genetik eğitimi almış biri çıkıyor
ve Nick'in durumuna bir anlam veremiyor.
Ancak "Bu çocuğun gen haritasını çıkartalım" diye düşünüyor.
Ve sonuçta, programlı hücre ölümünden sorumlu bir gende
tek-nokta mutasyonuna rastlıyorlar.
Nick'in bağışıklık sisteminin yemekteki birşeye karşı
tepki verdiği tahmin ediliyor.
Programlı hücre ölümüne sebep olan doğal bir tepki bu.
Ancak Nick'te bu prosesi düzenleyen gen suskun kalmış.
Bu tabii ki, başka uygulamalara ilave olarak kemik iliği nakli gerektirmektedir
ve kendisine bu tedavi uygulanıyor.
Dokuz aylık meşakkatli bir tedavi süreci sonrasında
şu anda A1 soslu biftek yiyebiliyor.
(Gülüşmeler)
Gen haritasını
genel bir teşhis yöntemi olarak kullanacağımız
günler artık çok yakın.
Bugün bu aşamadayız.
Bu aslında buradaki herkesin
sadece bu gen haritası sayesinde
5, 10, 20 sene daha uzun yaşayabileceği anlamına gelmektedir.
Eğer dünya üzerindeki bir insanın hayatı boyunca tükettiklerini ve
gıda ihtiyacını karşılayabilme kapasitemizi düşünmezseniz
bu olağan üstü bir gelişmedir.
Şu da var ki,
aynı teknoloji
kuraklığa ve sele, zararlı böceklere ve
zirai ilaçlara karşı oldukça dayanıklı,
yeni mısır, buğday, soya fasulyesi ve diğer
tahıl cinslerini yetiştirmek için de kullanılıyor.
Bakın, nüfusun artmasını sağladığımızda
genetiği değiştirilmiş gıdalar yetiştirmek ve yemek zorunda kalacağız
ve bugün ben bunun destekçilerindenim.
Bu izleyici grubu içinde
bundan sonra yemek yememeye gönüllü birileri varsa başka tabii, var mı?
Yok değil mi? Bir kişi bile yok.
Bu gördüğünüz bir daktilo.
Yıllarca her masada yer almış olan demirbaşlardan biri.
Aslında daktilo, gördüğünüz bu şey yüzünden yerinden oldu.
Ve daha sonra da kelime işlemcilerinin daha bilinen modelleri ortaya çıktı.
Ama sonuçta bunların herbiri bir sonrakine birşeyler ekledi.
Ethernet'i ve bütün bilgisayarları birbirine bağlamayı bularak
herşeyi temelinden değiştiren kişi
Bob Metcalfe idi.
Sonra aniden Netscape geldi, hemen sonra Yahoo
ve daha sonra da bütün "noktacom"lar.
(Gülüşmeler)
Fazla endişelenmeye gerek kalmadan bunların imdadına
iPod, Facebook
ve tabii ki 'Kızgın Kuşlar' yetişti.
(Gülüşmeler)
Bakın bu gün biz buradayız.
Bugün genomik devrimi yaşıyoruz. İşte bugün buradayız.
Şunu gözardı etmemenizi istiyorum:
Eğer bu noktalar sadece genomunuzun baz çiftlerini değil de
bütün gezegendeki genomları birleştiriyorsa
bu ne anlama gelir?
Ben geçenlerde hayat sigortası yaptırdım.
Ve bir yerde şu seçeneklerden birini işaretlemem bekleniyordu:
A. Hiç genetik test yaptırmadım, B. Yaptırdım ve işte sonuçlar burada
C. Yaptırdım fakat sizinle sonuçları paylaşmak istemiyorum.
"A" seçeneğini işaretleyebildiğim için mutluyum ve
eğer burada sigorta şirketimden bir mümessil varsa bilsin ki bunu gerçekten samimiyetle söylüyorum.
Peki "C" seçeneğini işaretleseydim ne olurdu?
Genom bilimine yönelik tüketici uygulamaları anında ortaya çıkmaya başlayacaktı.
Kız arkadaşınızla genetik olarak uyumlu olup olmadığınızı
bilmek ister misiniz? Tabii ki.
iPhone'unuzda DNA diziliminizi görmek ister misiniz? Bunun için bir uygulamamız var.
(Gülüşmeler)
Kişiye özel genom masajı isteyen var mı?
Daha şimdiden, aldatma geni olarak da bilinen
AVPR1 geninin 334 gen çiftini test eden
bir laboratuvar var.
Eğer burada partneri ile birlikte olanlar varsa emin olmak için
hemen onlara dönün ve bir tükürük numunesi alın,
sonra da laboratuvara gönderin.
(Gülüşmeler)
Gen haritasından kardiyomiyopati olma ihtimali tespit edilen
bir başkan seçmek ister miydiniz?
Şimdi bir düşünün. Yıl 2016 ve
önde giden aday sadece son dört seneye ait
vergi bilgilerini değil
aynı zamanda kişisel genom bilgilerini de açıklıyor.
Ve sonuçlar gerçekten iyi görünüyor.
Ve kendisi rakiplerini de aynı şeyi yapmaya davet ediyor.
Olmayacağını mı sanıyorsunuz?
Bu John McCain'in işine yarar mıydı sizce?
(Gülüşmeler)
İzleyiciler arasında soyadı benim gibi Resnick olan kaç kişi var?
Ellerinizi kaldırın!
Var mı? Yok.
Genelde bir veya iki kişi çıkıyor.
Babamın babası on Resnick kardeşten biriydi.
Hepsi birbirinden nefret ederdi.
Ve hepsi de dünyanın başka başka yerlerine yerleşti.
Aslında karşılaştığım ama hiç tanımadığım
herbir Resnick ile aramızda bir akrabalık bağı olabilir.
Şimdi benim gen haritamın çıkarılmış ve bir yazılıma yüklenmiş olduğunu varsayalım.
Aynı şekilde üçüncü kuzenimin gen haritası da orada olsun.
Bu ikisini kıyaslayıp aralarındaki ilişkileri belirleyebilecek
bir yazılım olduğunu da farzedelim.
Olmayacak birşey değil. Benim şirketimde bu işlemi yapabilen yazılımlar var.
Bir de şunu düşünün:
Bu yazılım her iki tarafın da karşılıklı rızasını sorabiliyor.
"Üçüncü kuzeniniz ile karşılaşmak ister miydiniz?"
Eğer her ikimiz de olur verirsek,
buyrun Kromozomsal LinkedIn'e hoşgeldiniz!
(Gülüşmeler)
Bu muhtemelen iyi birşey, değil mi?
Daha çok sayıda sülale toplantıları ve buna benzer başka şeyler.
Fakat aynı zamanda kötü birşey de olabilir bu.
Şu anda buradakilerden kaçınız baba? Ellerinizi kaldırın!
Pekala, uzmanlar sizin %1-3'ünüzün
çocuğunuzun gerçek babası olmadığı görüşünde.
(Gülüşmeler)
Bakın ...
(Gülüşmeler)
bu genomlar, bu 23 kromozom,
hiçbir zaman aramızdaki ilişkinin kalitesini
veya toplumumuzun doğasını göstermez. En azından şimdilik.
Ve her yeni teknolojide olduğu gibi
bunu da insanlığın iyiliği için kullanıp kullanmamak
yine insanların elindedir.
Ve ben hepinizi, gözlerinizi açıp etrafınızda meydana gelen
genomik devrimi anlamaya ve buna katkıda bulunmaya çağırıyorum.
Teşekkürler.
(Alkış)