Bu bir tüberküloz koğuşu
ve 1880'lerin sonunda bu fotoğraf çekildiğinde,
buradaki her yedi kişiden biri
tüberkülozdan öldü.
Hastalığa neden olan şey hakkında hiçbir fikrimiz yoktu.
Aslında sizi duyarlı kılan şeyin
sizin yapınız olduğu varsayıldı.
Ve fazlasıyla da romantikleştirilmiş bir hastalık.
Ayrıca verem olarak da adlandırılıyor
ve şairlerin, sanatçıların, entelektüellerin de
rahatsızlığı bu.
Ve bazı insanlar bunun kişiye abartılmış bir hassasiyet ve
yaratıcı dehalık verdiğini düşündüler.
1950'lere kadar
tüberkülozun nispeten daha az romantik olan,
bulaşıcı bir bakteri enfeksiyonundan kaynaklandığını biliyorduk,
fakat onu tedavi etmek için
ilaç üretebilme ihtimalimiz
her şeyi tersine çevirdi.
Böylece doktorlar iproniazit adında yeni bir ilaç keşfetti ve
tüberkülozu tedavi edebileceği konusunda olumlu düşünüyorlardı,
ilacı hastalara verdiler ve
hastalar memnun olmuştu.
Daha sosyal, daha enerjiklerdi.
Tıbbi bir raporda hastaların "koridorlarda dans ettikleri" söylenmişti.
Ve ne yazık ki
bunun nedeni iyileşiyor olmaları değildi.
Çoğu hâlâ ölüyordu.
Başka bir tıbbi rapor onların "uygunsuzca mutlu" olduklarını söylüyordu.
Ve antidepresan bu şekilde keşfedildi.
Bilimde tesadüfi keşif alışılmış bir şeydir,
fakat bunun için sevindirici bir tesadüften fazlası gerekir.
Keşfin meydana gelmesi için onu anlayabilmeniz gerekir.
Bir nörolog olarak sizlere birinci ağızdan tecrübelerimi
anlatacağım,
dilerseniz buna acemi şansının tam tersi diyebilirsiniz --
en iyisi zekâ şansı diyelim.
Öncelikle biraz daha arka plandan bahsedeceğim.
Neyse ki, 1950'lerden bu yana
başka ilaçlar geliştirdik ve artık tüberkülozu tedavi edebiliyoruz.
Diğer ülkelerde olmasa bile, en azından Amerika'da,
sanatoryumlarımızı kapattık
ve muhtelemen çoğunuz tüberküloz endişesi duymuyor.
Fakat 1900'lerin başında bulaşıcı hastalıkla ilgili
doğru olan şeyler,
artık psikiyatrik hastalıklar için geçerli.
Depresyon, travma sonrası stres bozukluğu ya da TSSB gibi
duygu bozuklarının bir salgına dönüştüğü zamanın tam ortasındayız.
Amerika'da her dört yetişkinden birisi
ruhsal bozukluktan muzdarip,
yani kişisel olarak tecrübe etmemiş olsanız bile veya ailenizde
birisinin başına gelmemiş olsa bile,
tanıdığınız birisinin başına gelmiş olma ihtimali oldukça yüksek ve
size bahsetmemiş olabilirler.
Depresyon artık dünya çapında
maluliyetin başlıca nedeni olarak HIV/AIDS, sıtma, diyabet
ve savaşı geride bıraktı.
Ayrıca, tıpkı 1950'lerin tüberkülozu gibi,
nedenini bilmiyoruz.
Bir kez gelişince kronik bir hâl alıyor,
yaşam boyu sürüyor
ve bilinen bir tedavisi yok.
1950'lerde kazara keşfettiğimiz
ikinci antidepresan ise,
bir antihistaminden üretilen ve insanları manikleştiren
imipramin idi.
Hem tüberküloz koğuşu, hem de antihistamin durumlarında,
birisinin, bir şey yapmak için
tasarlanan bu ilacın -- tüberkülozu tedavi etmek
veya alerjiyi yok etmek -- aynı zamanda çok farklı bir
şey için kullanılabileceğini bilmesi gerekiyordu --
depresyonu tedavi etmek.
Bu tür bir değişiklik aslında oldukça zorludur.
Doktorlar iproniazitin ruhsal durum geliştirici etkisini
gördüklerinde, gördükleri şeyin farkına varmadılar.
İlacın bir tüberküloz ilacı olduğunu
düşünmeye alıştıkları için,
diğer etkiyi
bir yan etki, ters etki olarak kaydettiler.
Gördüğünüz gibi,
1954'te bu hastaların çoğu şiddetli mutluluk yaşıyorlardı.
Bunun bir şekilde tüberküloz tedavisine engel olacağı
endişesi duyuyorlardı.
Dolayısıyla iproniazitin yalnızca aşırı tüberküloz durumlarında
ve antidepresan kullanımının tam tersi olarak, duygusal açıdan
oldukça durağan hastalarda kullanılabileceğini öne sürdüler.
İlaca tek bir hastalık açısından bakmaya öyle alışkınlardı ki,
başka bir hastalık için var olan içeriğini göremediler.
Adil olmak gerekirse, bu tamamen onların hatası değildi.
İşlevsel sabitlik, hepimizi etkileyen bir eğilimdir.
Yani bir objeyi, geleneksel kullanımı veya işlevi
bağlamında düşünme eğilimidir.
Zihinsel set de başka bir şey.
Bu, sorunlara yaklaşımımıza dair önceden
edinilmiş bir çerçeve biçimidir.
Bu da değişimi bizler için oldukça zorlaştırır ve sanırım
değişim konusunda oldukça iyi olan adama dair bir dizi çekmelerinin
nedeni de bu.
(Gülüşmeler)
Yani hem iproniazit, hem de imipramin durumunda
etkiler çok güçlü --
maniklik ya da koridorlarda dans eden insanlar.
Yakalandıkları şey aslında çok da şaşırtıcı değil.
Başka neyi kaçırdığınızı merak etmenizi sağlıyor bu durum.
Yani iproniazit ve imipramin,
değişime dair çalışma alanı olmaktan daha fazlası.
İkisinin de çok önemli iki ortak özelliği var.
Birincisi, korkunç yan etkileri var.
Karaciğer zehirlenmesi,
20 kilo üzerinde kilo alımı ve intihar eğilimi
bunlardan birkaçı.
İkincisi, ikisi de serotonin düzeyini yükseltiyor, serotonin de
beyindeki kimyasal bir sinyal veya
sinir ileticidir.
Bu ikisi, evet, birincisi veya ikincisi,
o kadar da önemli olmayabilir,
ama ikisi birden, daha güvenli ilaçlar üretmemiz gerektiğini ifade eder
ve serotonin güzel bir başlangıç noktası olabilir.
Böylece spesifik olarak serotonine, selektif seretonin geri alım
engelleyiciye, yani SSRI'ye odaklanan ilaçlar ürettik,
bunlardan en bilineni ise Prozac.
Bu 30 yıl önceydi ve o zamandan beri
en çok, bu ilaçları en iyi hâle getirme üzerine çalıştık.
Ve SSRI'ler, kendisinden önceki ilaçlardan daha iyiler, fakat
yine de çok fazla yan etkileri var;
kilo alımı, uykusuzluk,
intihar eğilimi --
ve işe yaraması uzun zaman alıyor,
çoğu hastada dört ila altı hafta arası gibi bir süre.
İşlev gösterdikleri yer, bu hastalar.
Bu ilaçların işe yaramadığı birçok hasta var.
Yani şu an, 2016 yılında,
herhangi bir ruhsal bozukluk için hâlâ bir tedavimiz yok, yalnızca
semptomları gizleyen ilaçlar var;
yani bir enfeksiyon için ağrı kesici içmek ve antibiyotik içmek arasındaki
fark gibi.
Ağrı kesici iyi hissettirecektir,
fakat hastalığı tedavi etmek için hiçbir şey yapmayacaktır.
İproniazit ve imipraminin bu şekilde
değiştirilebileceğini fark etmemizi de bu düşünce esnekliği
sağlamıştı, bu da bizi,
sonrasında üzerinde ironik olarak
sabitlendiğimiz, serotonin hipotezine yönlendirdi.
Bu, bir SSRI reklamından, serotonin
sinyali veren beyin.
Anlaşılmıyor olabilir, bu abartılı bir gösterim.
Ve bilimde, iki taraflı deneyler yaparak veya sonuçlarımıza istatistiksel
olarak bilinemezci yaklaşarak,
önyargılarımızı deniyor ve ortadan kaldırıyoruz, evet.
Fakat önyargı, çalıştığımız şeyin ve çalışma biçimimizin içerisine
daha sinsice süzülüyor.
Yani geçtiğimiz 30 yıl boyunca genelde diğer şeyleri hariç tutarak
serotonine odaklandık.
Elimizde hâlâ bir tedavi yok
ve depresyon için gereken tek şey serotonin değilse ne olacak?
Onun kilit noktası değilse ne olacak?
Bu demek oluyor ki, ne kadar zaman
veya para veya efor harcarsak harcayalım,
bir tedavi üretemeyeceğiz.
Geçtiğimiz birkaç yılda doktorlar muhtemelen SSRI'den
bu yana bulunan ilk gerçek antidepresanı, yani Calypsol'ü
keşfettiler ve bu ilaç
çok çabuk işe yarıyor, birkaç saat ya da günde
ve serotonin üzerinde çalışmıyor.
Diğer bir sinir iletici olan glutamat üzerinde çalışıyor.
Ayrıca değiştirilmiş.
Eskiden ameliyatlarda anestezi olarak kullanılıyordu.
Fakat hemen fark ettiğimiz diğer
ilaçlardan farklı olarak,
Calypsol'ün bir antidepresan
olduğunu anlamamız 20 yıl sürdü, ayrıca bu aslında,
muhtemelen, diğer ilaçlardan daha
iyi bir antidepresan.
Bunun nedeni muhtemelen, daha iyi bir antidepresan olduğu
için farkına varmamızın zor olması.
Etkilerini gösterecek bir maniklik yoktu.
2013 yılında, Kolumbiya Üniversitesi'nde,
meslektaşım Dr. Christine Ann Denny ile
çalışıyordum
ve farelerde bir antidepresan olarak Calypsol'ü çalışıyorduk.
Ve Calypsol'ün gerçekten çok az bir yarı-ömrü var,
yani birkaç saat içerisinde vücudunuzdan atılıyor.
Biz de deney yapıyorduk.
Fareye bir kez enjekte ediyorduk ve
bir hafta bekliyorduk,
daha sonra, tasarruf etmek için, başka deney yapıyorduk.
Yaptığım deneylerden birisinde
fareye baskı yapıyorduk ve onu
bir depresyon modeli olarak kullanıyorduk.
Aslında ilk başlarda işe yaramıyormuş gibi göründü.
O noktada bırakabilirdik.
Fakat bu depresyon modelini yıllarca sürdürdüm ve
veriler tuhaf görünüyordu.
Bana doğruymuş gibi görünmüyorlardı.
Geri döndüm ve
bir hafta önceden
bir kez Calypsol enjekte edilip edilmediğine odaklanarak yeniden
analiz ettik.
Ortaya böyle bir şey çıktı.
En sola bakarsanız,
bir fareyi yeni bir alana koyarsanız,
kutu bu şekilde, çok heyecanlı,
fare etrafta gezinerek keşfedecektir ve
pembe çizginin, onların yürüme ölçüleri olduğunu görebilirsiniz.
Ayrıca bir kalemlik içinde duran diğer bir fareye de verdik ve
etkileşime geçme kararı ona aitti.
Anlaşılmıyor olabilir, bu da abartılı bir gösterim.
Normal bir fare keşfeder.
Sosyal olur.
Bakın neler oluyor.
Ortadaki kutuda bulunan bu depresyon modelinde bir fareye
baskı yaparsanız,
sosyalleşmezler ve keşfetmezler.
Çoğunlukla bir bardağın arkasına, arka köşeye saklanırlar.
Bir kez Calypsol enjekte edilmiş fareler,
sağınızdaki,
keşfediyorlar ve sosyaller.
Daha önce hiç stresli olmamış gibi görünüyorlar,
bu imkânsız.
Bu noktada durabilirdik,
fakat Christine Calypsol'ü daha önce anestezi olarak da kullanmıştı ve
birkaç yıl önce bunun,
ilaç alındıktan sonra belki de birkaç hafta süren,
hücreler üzerinde
bazı tuhaf etkilere ve diğer davranışlara neden
olduğunu gördü.
Pekâlâ, belki de bu
tamamen imkânsız değildir dedik,
ama gerçekten şüpheliydik.
Bilimde emin olunmadığı zaman yapılan şeyi yaptık,
yani tekrar deney yaptık.
Hayvan odasında fareleri test etmek için
bir kutudan diğerine taşıdığımı hatırlıyorum ve
Christine de farelerin onu görmemesi için, kucağında bilgisayarla
yerde oturuyordu ve
verileri gerçek zamanlı analiz ediyordu.
Bağırdığımızı hatırlıyorum,
test yaparken hayvan odasında bunu yapmamanız gerekir, bağırdık
çünkü işe yaramıştı.
Fareler strese karşı korunmuş gibiydi veya uygunsuz bir şekilde
neşelilerdi, nasıl adlandırmak isterseniz.
Çok heyecanlıydık.
Sonrasında şüphe duyduk, çünkü gerçek olamayacak kadar güzeldi.
Ve tekrar denedik.
Bir TSSB modelinde tekrar denedik
ve fizyolojik bir modelde tekrar denedik,
burada yalnızca stres hormonu verdik.
Öğrencilerimiz de bunu yürüttü.
Daha sonra Fransa'da bunu yürüten dünyanın her yerinden ortaklarımız oldu.
Ne zaman birisi yürütse, aynı şeyi onayladılar.
Bir Calypsol enjektesi bir şekilde haftalarca stresten
korunma sağlıyor gibiydi.
Bunu yalnızca bir yıl önce yayınladık,
ondan sonra diğer laboratuvarlar da bağımsız olarak bu etkiyi onayladı.
Yani depresyona neyin sebep olduğunu bilmiyoruz,
fakat olayların %80'inde stresin öncü neden olduğunu biliyoruz
ve depresyon ile
TSSB farklı hastalıklardır,
fakat bu paylaştıkları bir şeydir.
Değil mi? Travma sonrası stres bozukluğuna
neden olan şey aktif savaşlar
veya doğal afetler ya da toplum şiddeti
veya cinsel saldırı gibi şeylerdir
ve strese maruz kalan herkes ruhsal bir bozukluk geliştirmez.
Stresi deneyimleme, dirençlilik,
sonra geriye dönme ve depresyon geliştirmeme veya TSSB,
stres direnci olarak bilinmektedir
ve insandan insana değişim gösterir.
Bunu her zaman bir tür pasif sahiplik olarak düşünmüşüzdür.
Aslında bu rahatsızlıklar için gereken hassaslık ve
risk faktörlerinin eksikliğidir.
Aktif olsa ne olurdu?
Belki de geliştirebilirdik,
zırhla kaplamaya benzer bir şekilde.
Tesadüfen, ilk dirençlilik-geliştiren ilacı keşfettik.
Ve dediğim gibi, ilacın çok azını veriyorduk ve
etkisi haftalarca sürdü,
yani antidepresanlarda gördüğünüz şeyler gibi değiller.
Aslında daha çok, bağışıklık aşısında gördüğünüz şeylere benziyor.
Bağışıklık aşılarında aşınızı vuruluyorsunuz
ve haftalar, aylar, yıllar sonra,
gerçekten bakteriye maruz kaldığınızda
sizi koruyan şey aşı olmuyor.
Bakteriyi yok eden şey,
dirençlilik geliştirmiş olan bağışıklık sisteminiz ve
hiçbir zaman mikrop kapmıyorsunuz,
bizim tedavilerimizden oldukça farklı. Değil mi?
Bu durumda enfeksiyon kapıyorsunuz, bakteriye maruz kalıyor ve
hasta oluyorsunuz, daha sonra, diyelim ki, bir antibiyotik alıyorsunuz
ve bu ilaçlar da bakteriyi öldürmeye uğraşıyorlar.
Veya daha önce söylediğim gibi, bu hafifletici ile,
semptomları gizleyecek bir şey almış oluyorsunuz,
fakat altında yatan enfeksiyonu tedavi etmeyecek ve yalnızca
ilacı içtiğiniz zaman iyi hissedeceksiniz,
sürekli içmenizin nedeni de bu.
Depresyon ve TSSB'de
-- burada strese maruz kalıyorsunuz --
yalnızca hafifletici tedavimiz var.
Antidepresanlar yalnızca semptomları gizlerler ve
hastalık boyunca ilaçları içmeye devam edip durmanızın
nedeni budur, hastalığın ömrü ise
genelde sizin ömrünüz kadardır.
Direnç-geliştiren ilaçlarımıza "yan aşı" yani "paravaccine" adını verdik,
bu, aşıya benzeyen anlamına geliyor,
çünkü strese karşı koruma potansiyeline sahip olabilirler
ve farelerin
depresyon ve travma sonrası
stres bozukluğu geliştirmelerini engelleyebilirler.
Ayrıca, her antidepresan "paravaccine" değildir.
Prozac'ı da denedik,
hiçbir etkisi olmadı.
Yani eğer bu insanlara çevrilseydi,
depresyon ve TSSB gibi stres içerikli
rahatsızlıklara karşı risk taşıdığı
tahmin edilen insanları koruyabilirdik.
Yani ilk müdahale ekipleri ve itfaiye,
göçmenler, mahkûmlar ve hapishane gardiyanları,
askerler, aklınıza gelen herkes.
Bu hastalıklara dair sizlere bir ölçek vermek için;
2010 yılında, hastalığın dünya çapında
neden olduğu yük 2,5 trilyon dolar olarak hesaplandı
ve kronik olduğu için
bu masraf şiddetlenmekte ve dolayısıyla, önümüzdeki 15 yılda
altı trilyon dolara kadar yükselmesi bekleniyor.
Belirttiğim gibi,
önyargılarımız yüzünden değişim çok zor olabilir.
Calypsol'ün başka bir adı da var,
Ketamine
ve bunun da başka bir adı var,
Special K,
bu bir uyuşturucu ve kötüye kullanılıyor.
Tüm dünyada hâlâ anestezi için kullanılıyor.
Çocuklarda kullanılıyor. Savaş alanlarında kullanıyoruz.
Çoğu gelişen ülkede tercih edilen bir ilaç aslında,
çünkü nefes alışı etkilemiyor.
Dünya Sağlık Örgütü'nün en önemli ilaçlar listesinde yer alıyor.
Bir "paravaccine" olarak ilk Ketamine'i keşfetmiş olsaydık,
onu geliştirmemiz daha kolay olurdu,
fakat şimdi bunu yapmak için işlevsel durağanlığımızla ve
zihinsel setimizle mücadele etmemiz gerekiyor.
Neyse ki bu önleyici, "paravaccine" özelliklere sahip olan
keşfettiğimiz tek bileşim bu değil, keşfettiğimiz diğer
tüm ilaçlar veya bileşimler, hepsi tamamen yeni
ve gıda ve ilaç yönetiminin onay sürecinden
geçmek zorundalar -- insanlarda kullanılmadan önce
işe yarayıp yaramayacaklarının anlaşılması için.
Ve bu yıllar sürecek.
Daha hızlı bir şey istiyorsak,
Ketamine yönetim tarafından zaten onaylandı.
Kapsamlı ve mevcut.
Onu maliyetinin çok altında ve kısa zamanda geliştirebilirdik.
Fakat, işlevsel durağanlık ve zihinsel setin de ötesinde,
ilaçlarda değişim konusunda başka bir sıkıntı daha var,
o da politika.
Kapsamlı bir ilaç patentsiz kaldığında ve artık
piyasada bulunmadığında, ilaç firmalarını bu ilaçları geliştirmeye
teşvik edecek bir prim yok,
çünkü para kazanmıyorlar.
Bu yalnızca Ketamine için değil, tüm ilaçlar için geçerli.
Her şeye rağmen, bu fikir psikiyatride oldukça yeni,
yani ilaçları zihinsel hastalığı tedavi etmektense, onu önlemek için
kullanma fikri.
Muhtemelen bundan 20, 50, 100 yıl sonra geçmişe baktığımızda
depresyon ve TSSB'yi, tıpkı tüberküloz koğuşları gibi,
geçmişte kalmış bir şey
olarak göreceğiz.
Bu, zihinsel sağlık salgınında sonunun başlangıcı olabilir.
Fakat, büyük bir bilim adamının da dediği gibi,
"Yalnızca bir budala her şeyden emindir.
Bilge bir insan tahmin etmeye devam eder."
Teşekkürler arkadaşlar.
(Alkışlar)