Bu videoda hüceyrələr haqqında danışacağıq.
Belə bir hüceyrənin aksiyon potensialını
çəkəcəyəm.
Qrafikdə həm zamanı, həm də millivoltları
göstərək.
Bura müsbət, bura isə mənfidir.
SA düyünündəki nəbzi tənzimləyən hüceyrələrdən
danışacağıq
Bu, SA düyünündəki aksiyon potensialıdır və
bildiyimiz kimi, mənfidə başlayır və yavaş-yavaş artır.
Bunun səbəbi natriumun hüceyrəyə
sızmasıdır.
Burda başqa ionlar da var, amma əsas natriumdur.
Aksiyon potensialı yavaş-yavaş artır.
Bu çəkdiyim alt sərhədə qədər gedir.
Bəs bu aşağı sərhəd nə üçündür?
Bu qırıq-qırıq xətt ilə göstərdiyim sərhəd kalsium
kanallarının açılmağa başladığı nöqtəni
ifadə edir.
Kanallar açılır və hüceyrə nəticədə hüceyrə
daha da müsbətləşir.
Onsuz da müsbət yöndə
gedirdi, indi daha müsbətləşmiş oldu.
Təxminən bu nöqtəyə gəlib çatır.
Bu nöqtəyə çatdıqda voltaj qapılı kalsium
kanalları bağlanır və kalium kanalları açılır.
Nəticədə membranda repolyarizasiya
baş verir.
Hələ ki 3 mərhələdən, yəni fazadan danışdıq.
Bura faza 4,
bura faza 0, bura isə faza 1-dir.
Dediyim üç faza bunlardır.
İndi daha dərindən düşünək.
Bu çəkdiyim
bir ürək döyüntüsünü
təmsil etsin.
Bunu davam etdirmək
istəsəm, gərək ardınca buna bənzəyən şəkillər çəkim.
Hər biri bir ürək döyüntüsünü
təmsil
edir.
Tutaq ki, 2-3 dəqiqə döyünmüş
bir ürəyin ritmini
analiz edirik. Ard-arda düzülmüş çoxlu aksiyon
potensialı var, bu cür görünür.
Bəs bu ürək döyüntüsünü
qısaltmaq istəsəm, qurtarması lazım olan
yerin əvəzinə burada bitirsəm, nə olar?
Bu hal faza 4-dəki aksiyon potensialına təsir edər.
Başqa sözlə, ürək döyüntüsü sürətlənər.
Bəs bu, nəyə təsir edər?
Ürək döyüntülərinin ard-arda düzülməsi, hər
bir ürək döyüntüsünün daha sürətli olması deməkdir.
Növbəti ürək döyüntüsü
daha tez başlayar
və daha tez qurtarar.
Nəticədə nə
olacaq?
Bir dəqiqənin
sonunda
daha çox ürək döyüntüsü
ilə qarşılaşacağıq.
Ürək döyüntüləri nə qədər qısa olarsa, ürəyin ritmi də
o qədər sürətli olar.
Qısacası, nəbz sürətlənir.
Bu, əslində çox vacibdir.
Çünki ürəyin ritmi barədə tez-tez düşünürük,
amma hər bir ürək döyüntüsünün
nə demək olduğunu heç fikirləşmirik.
Belə bir halda, hər ürək döyüntüsü daha sürətli olur.
Bəs bunun əksi olsa, necə olar?
Tutaq ki, bu xətti uzadırıq. Bu halda
ürək döyüntüsü daha çox çəkir.
Ürək döyüntüsünün daha uzunmüddətli
olması bir dəqiqədə daha az
ürək döyüntüsünün olmağı deməkdir.
Yəni,
nəbz yavaşlayır.
Belə çıxır ki, ürəyin ritmini dəyişdirmək
elə ürək döyüntüsünün müddətini
dəyişdirmək deməkdir.
Bu da çox vacibdir.
İndi bir az da irəli gedək və
xəyali təcrübə edək. Təsəvvür edək ki,
bu nöqtə saniyənin
onda biridir.
Dəqiqliklə onda bir olmaya bilər, amma biz
elə olduğunu düşünək.
Tam bu nöqtədə ikən, yəni saniyənin
onda biri qədər vaxt keçdikdə hüceyrəyə nə olacaq?
Gəlin bir az yer açaq və
hüceyrənin saniyənin onda birində
necə görünəcəyini çəkərək göstərək.
Ürək ritmini tənzimləyən
pacemaker hüceyrəmizdə saniyənin onda birində nə
baş verdiyinə baxaq.
Hüceyrəni belə
qaralama kimi çəkirəm.
Hüceyrənin içinə
sızan ionları çəkək.
Dediyimiz kimi, əsas
natrium
hüceyrəyə sızır.
Bunlardan hüceyrəmizin içinə szan bir neçəsini
çəkək.
Təbii ki, hüceyrəyə təkcə
natrium yox, başqa
ionlar da
sızır. Natriumun əsas ion olduğunu,
yəni bu hüceyrənin daha çox natiruma qarşı
keçirici olduğunu bilirik. Amma kalsium da hüceyrəyə və kalium
da çölə sıza bilər