Margaret Atwood'un yakın gelecek romanı ''Damızlık Kızın Öyküsü''nde
Gilead Cumhuriyeti adında aşırı dinci Hristiyan bir rejim
bir askeri darbe düzenleyerek Birleşik Devletler'de
teokratik bir hükûmet kuruyor.
Bu rejim temelde herkesi kısıtlıyor olsa da
Gilead'ı kuran bir grup erkek tüm gücü elinde tutuyor,
özellikle kadınlar üzerinde.
Damızlık Kızın Öyküsü, Atwood'un spekülatif kurgu dediği tür,
yani muhtemel gelecekleri kuramlaştıran tür.
Hem ütopya hem de distopya yazılarında
ortak bulunan temel bir özellik bu.
Atwood romanlarının muhtemel gelecekleri genellikle negatif veya distopya temalı,
yani bir azınlığın faaliyetleri bildiğimiz toplumu yok etmiş.
Ütopya ve distopya yazıları genelde politik eğilimleri yansıtırlar.
Ütopya yazıları sık sık idealleştirilmiş bir toplum gösterir
ve yazar bunu adeta ulaşılması önemli bir taslak gibi sunar.
Diğer yandan distopyalar
apokaliptik gelecekler değil,
yıkılışa doğru giden yolda toplumların kendilerini düzeltmesi için
uyarı niteliğindedir.
Damızlık Kızın Öyküsü 1985'te yayımlandı, o zamanlar çok sayıda muhafazakâr grup
ikinci feminist hareketinin kazanımlarına saldırmaktaydı.
Bu hareket 1960'lardan beri kadınlar için daha iyi sosyal ve yasal eşitliğe
öncülük ediyordu.
Damızlık Kızın Öyküsü'ndeki gelecekte
muhafazakâr karşı hareket üstünlük elde ediyor
ve kadınların eşitlik için katettikleri ilerlemeyi yok etmekle kalmıyor,
kadınları tamamen erkeklerin hizmetçisi hâline getiriyor.
Gilead, erkeklerin statü sembolü olarak
kadınları işlevlerine göre belli sosyal sınıflara ayırıyor.
Hatta giysilerine bile renk kuralı var.
Kadınların okuması veya dışarıda
istediği gibi hareket etmesi yasak
ve sağlıklı kadınlar rejime çocuk verebilmek için
devlet tarafından düzenlenen tecavüzlere maruz kalıyor.
Damızlık Kızın Öyküsü gelecekte geçiyor olsa da
Atwood'un yazarken kendi belirlediği kurallarından biri
insan tarihinde yaşanmamış olan
hiçbir olay veya uygulamayı kullanmamaktı.
Kitap Cambridge, Massachusetts'te geçiyor,
Amerikan koloni döneminde
teokratik Püritenler tarafından yönetilen bir şehir.
Pek çok yönden Gilead Cumhuriyeti Püriten toplumunda var olan
katı kurallara benziyor:
sabit ahlaki kodlar,
mütevazı giyim,
karşıt görüşün yasaklanması
ve insanların hayat ve ilişkilerinin her yönden düzenlenmesi.
Atwood için Massachusetts Püritenleri benzerlikleri
teorik olduğu kadar kişiseldi de.
Kendisi Harvard'da yıllarca Püritenler üzerinde çalıştı
ve muhtemelen kendi idamından sağ kalan
ve cadılıkla suçlanan Püriten kadın Mary Webster'ın soyundan geliyor.
Atwood hikâye anlatımında tam bir uzman.
Yalnızca yüzeysel olarak ele aldığımız Gilead'ın ayrıntıları
hikâyenin karakterlerinin gözlerinden yavaş yavaş odak hâline geliyor,
özellikle kitabın baş karakteri Offred,
bir kumandanın evinde bir damızlık.
Gilead'ı işler kılan darbe öncesinde,
Offred'in kocası, çocuğu, işi ve normal, orta hâlli bir Amerikan hayatı vardı.
Ancak aşırı dinci rejim gücü eline aldığında
Offred'in kimliği elinden alındı,
ailesinden koparıldı
ve Offred'in deyişiyle
''Gilead'ın azalan nüfusunu artırmak için iki bacaklı bir rahim'' oldu.
Yeni hükûmetin dengeyi sağlaması için
ilk önce temel insan haklarının kaybını kabulleniyor.
Ancak kısa bir zaman sonra devlet dili,
davranışı,
kendi ve başka bireylerin düşüncelerini de kontrol etmeye başlıyor.
İlk başlarda Offred şöyle diyor,
''Bekliyorum. Kendimi ayarlıyorum.
Varlığım, ayarlamam gereken bir şey şimdi, bir konuşmayı ayarlar gibi.''
Dili, kimliğin oluşturulmasına benzetiyor.
Sözleri ayrıca direniş ihtimalinin altını çiziyor
ve kitabın olay örgüsünün temelimde bu siyasi,
bilişsel
ve cinsel kurallara
baş kaldıran insanların faaliyetleri var.
Sonuç olarak romanın irdelediği tatminlik duygusunun sonuçları
ve gücün nasıl adaletsiz bir şekilde kullanılabileceği,
Atwood'un tüyler ürperten distopya rejimini kayda değer kılıyor.