W VIII wieku na mglistych wodach morskich pojawili się Wikingowie.
Pochodzili ze Skandynawii na północy Europy,
ale podróżowali wszędzie.
Niektórzy plądrowali i osiedlali się na Wyspach Brytyjskich i we Francji.
Inni odkrywali Arktykę
albo wyznaczali nowe szlaki handlowe na Bliski Wschód.
Dzięki umiejętnościom nawigacyjnym, nowatorskim łodziom i brutalnej taktyce
Wikingowie kontynuowali morskie podboje przez ponad 300 lat.
Mimo ogromnej potęgi nie pozostawili po sobie wiele.
Kluczem do ich kultury
są kawałki kamieni, kory i kości.
Na wielu obiektach odkrytych w grobowcach, na bagnach i dawnych osadach
wyryto treść
zapisaną runami w staronordyckim.
Wikingowie pokrywali też runami inne obiekty użytku codziennego,
biżuterię, broń, a nawet buty.
Rozszyfrowywanie tych wiadomości nie jest proste.
Runy to krótkie, proste i ukośne linie
tworzące alfabet o nazwie "futhark".
Ludzie posługiwali się różnymi dialektami tego języka w mowie i piśmie.
Nie było jednej pisowni.
Każdy zapisywał runy według lokalnych akcentów.
Niektóre napisy zdradzały wpływ innych kultur,
z którymi Wikingowie mieli kontakt.
Zapis runiczny "Miłość wszystko zwycięża"
to łacińska sentencja Wergiliusza.
Inskrypcjami pokryto wiele kamieni, w tym enigmatycznego Rökstenena,
który ukazuje tradycję staronordyckiej poezji.
Choć wielu współczesnych runologów potrafi czytać runy,
ich znaczenie nie zawsze jest oczywiste.
Mimo wielu niewiadomych
udało się rozszyfrować wiele napisów
upamiętniających zmarłych i lokalne wydarzenia.
Niektóre runy zawierają magiczne zaklęcia.
Runy z Ramsund w Szwecji wyryto w skalistym podłożu
w pobliżu mostu dla podróżnych przemierzających podmokły teren.
Droga została zamówiona przez ważną w okolicy kobietę imieniem Sigríðr.
Zapisując imiona członków rodziny,
podkreślała jej znaczenie i potęgę.
Poprzez obrazy Sigurd, pogromczyni smoków,
łączyła siebie i swoją rodzinę z mitycznym heroizmem.
W miasteczku Jelling w Danii
dwa stojące bloki kamienne z X wieku
upamiętniają różne pokolenia dynastii.
Pierwszy kamień wzniósł król Gorm Stary na cześć królowej Thyrvi.
Drugi po śmierci Gorma wzniósł ich syn Harald Sinozębny.
Kamienie ukazujące potęgę dynastii epoki wikingów
zaliczają się do najwcześniejszych duńskich dokumentów historycznych.
Wskazują, że Dania była pierwszym znaczącym królestwem ery Wikingów,
a jego król Harald kontrolował południe Norwegii
i przyjął chrześcijaństwo.
Obecnie inicjały Haralda Sinozębnego tworzą logo Bluetootha.
Egil, skald skandynawski z X wieku, był znanym twórcą run.
Według relacji wyrył runy na rogu wypełnionym trucizną,
co spowodowało, że róg się rozpadł.
Według innej relacji
Egil uratował życie małej dziewczynki, umieszczając pod jej poduszką
kawałek kości wieloryba pokryty uzdrowicielskimi runami.
Nordycka poezja opowiada o runicznych zaklęciach mających zapewnić
spokój na morzu, bezpieczny poród i zwycięstwo w bitwie.
Sama natura tych zaklęć nie jest w pełni jasna.
Wiele zapisów na mieczach, toporach i włóczniach jest nie do rozszyfrowania.
Inne obiekty, jak amulet z Lindholm,
pokryte są napisami, które mogą być czarami, zaklęciami
albo przekazami religijnymi.
Choć trudno wskazać koniec epoki Wikingów,
w XI wieku ich morska ekspansja należała właściwie do przeszłości.
Mimo to ludzie wciąż mówili różnymi wersjami staronordyckiego
w całej Skandynawii.
Na obszarach wiejskich runy pozostały w użyciu do XIX wieku.
Dziś wiele kamieni runicznych stoi w oryginalnych lokalizacjach.
Napis na duńskim kamieniu z Glavendrup
od tysiąca lat złowrogo głosi
"Przeklęty będzie ten,
kto zniszczy ten kamień lub użyje go ku pamięci innego!".