(Doğa sesleri)
45 sene önce yaban ses manzaralarını ilk kaydetmeye
başladığımda
karıncaların, böcek larvalarının,
deniz şakayıklarının ve virüslerin
bir ses imzası oluşturduklarına dair hiçbir fikrim yoktu.
Ama yapıyorlar.
Yeryüzündeki her vahşi yaşam alanında bu böyledir.
Arkamda duyduğunuz Amazon Yağmur Ormanları gibi...
Aslında, ılıman ve tropik yağmur ormanlarının
her biri coşkulu bir hayvan orkestrası üretir.
Bu sesler; böceklerin, sürüngenlerin, kurbağaların, kuşların ve memelilerin
anlık ve örgütlü bir anlatımıdır.
Vahşi doğadan kaynaklanan her ses manzarası,
kendine özgü imzasını üretir ve
bu da inanılmaz miktarda bilgi içerir.
Bu bilgilerden bazılarını, bugün sizlerle paylaşmak istiyorum.
Ses atmosferi üç temel kaynaktan oluşur.
İlki "jeofoni" dir.
Yani herhangi bir yaşam alanında
meydana gelen biyolojik olmayan sesler.
Ağaçlardaki rüzgar, akıntıdaki su,
okyanus kenarındaki dalgalar, yeryüzünün hareketleri gibi.
İkincisi biyofoni'dir.
Biophony, belirli bir yaşam alanındaki
bütün organizmalar tarafından oluşturulan tüm seslerdir;
aynı anda ve tek bir yerde.
Üçüncüsü biz insanlar tarafından üretilen tüm seslerdir.
Buna antrofoni denir.
Bazıları kontrollüdür, müzik veya tiyatro gibi.
Ama bir çoğu, düzensiz ve anlaşılmazdır.
Bazılarımız bunlardan gürültü olarak bahseder.
Bir zamanlar vahşi ses atmosferini
işe yaramaz bir ürün olarak değerlendirirdim.
Onlar sadece oradaydılar, fakat hiçbir önemleri yoktu.
Oysa yanılmışım. Bu rastlantılardan
dikkatli dinlemenin bize yaşam alanının sağlığını tüm yaşam yelpazesi
boyunca değerlendirmek için
inanılmaz değerli araçlar sağladığını öğrendim.
60'ların sonunda kayıtlara başladığım zaman,
tipik kayıt yöntemleri
bireysel türlerin tek tek kayıt altına alınması ile sınırlıydı.
Başlangıçta da genelde kuşlar olurdu,
ama daha sonra memeliler ve amfibiler gibi hayvanlar.
Bana göre bu,
Beethoven'ın Beşinci Senfonisi'nin ihtişamını,
tek bir kemancının sesini çıkartarak,
orkestra bağlamı dışında
ve sadece o kısmı işiterek anlamaya çalışmak gibiydi.
Neyseki, gittikçe daha fazla kurum,
bu anlamda ben ve bir kaç meslektaşımın
ekolojik ses atmosferi alanına tanıttığımız
daha bütünsel modelleri uyguluyorlar.
Kırk yıldan daha fazla süre önce, kayıt etmeye başladığımda,
10 saat kayıt yapıp
kullanışlı bir saatlik malzeme yakalayabiliyordum.
Bu da bir albüm, bir film müziği
veya bir müze kurulumu için yeterince iyi.
Artık, küresel ısınma,
kaynak çıkarma,
ve diğer birçok unsurların yanı sıra insan gürültüsü nedeniyle,
aynı şeyi yakalamak,
1000 saat ya da daha fazla zaman alabilir.
Benim arşivimin tam olarak yüzde 50'si,
ya artık tümüyle sessiz
ya da özgün şekilleriyle duyulamayan
çok radikalce değişmiş yaşam alanlarından geliyor.
,,,Bir yaşam alanını değerlendirmenin alışılagelen yöntemi,
belirli bir alandaki türlerin sayılarının görsel yolla belirlenmesi,
ve her bir türün içindeki bireylerin sayısının belirlenmesi olmuştur.
Ancak birbirine bağlı verilerin araştırılması yoluyla,
işittiklerimizin hem yoğunluğu hem de çeşitliliğinden
daha kesin sonuçlara varmayı başarıyorum.
Ve size evrenin içine dalmamız durumunda
önümüzde açılan olasılıkları simgeleyen
bazı örnekler göstermek istiyorum.
Bu Lincoln Çayırı
Lincoln Çayırı üç buçuk saatlik bir yol uzaklığında,
San Francisco'nun doğusundaki Sierra Nevada Dağları'nda,
yaklaşık 2.000 metre yükseklikte
ve ben orada uzun yıllardır kayıt yapıyordum.
1988'de bir ağaç kesme şirketi yerel halkı,
"seçmeli kesim" olarak adlandırdıkları,
ve denedikleri yeni yöntemden kaynaklanan
çevresel hiçbir etkinin kesinlikle olmayacağına dair ikna ettiler.
Buradan ve oradan ağaç çıkarmak,
bütün bir alanı kesip temizlemek yerine...
Kaydetmek için verilen izin ile,
hem çalışma öncesi hem de çalışma sonrası,
Düzeneğimi kurdum ve
cok sıkı kurallar ve hassas ayar eşliğinde çok sayıda şafak korosu kaydettim.
Çünkü gerçekten iyi bir dayanak noktası istedim.
Bu, bir spektrogram örneğidir.
Spektrogram sesin,
sayfa boyunca, soldan sağa zaman ile birlikte grafik bir gösterimidir.
bu durumda 15 saniye gösterilmiştir.
ve frekans sayfanın altından üstüne doğru,
en düşükten en yükseğe doğru gitmektedir.
Sayfanın alt üçte birinde ya da ortasında görünen
akıntının frekans izini görebilirsiniz,
kuşlar o ovada olduğu zamanki
frekans izi sayfanın üstünde gösterilmiştir.
Onlardan çokça vardı.
Ve işte Lincoln Ovası seçmeli kesimden önce böyleydi:
(Doğa sesleri)
Bir yıl sonra döndüm
ve aynı protokolleri kullanarak
ve aynı koşullar altında kayıt yaparak,
aynı şafak korosunun
bir dizi örneğini kaydettim.
Ve şimdi elimizde olan işte bu.
Bu seçmeli kesimden sonra.
Irmağın akışının halen frekans izi olarak
sayfanın alt üçte birlik kısmında görebilirsiniz.
Fakat üst taraftaki üçte ikilik alanda neyin eksik olduğunu farkedebilirsiniz:
(Doğa sesleri)
Gelecek olan bir ağaçkakanın sesi.
Son 25 yıl içinde
Lincoln Ovası'na 15 kez geri döndüm.
Size söyleyebilirim ki biophony,
bu biophony'nin yoğunluğu ve çeşitliliği,
operasyondan önceki haline
hiçbir şekilde dönmedi.
Ama burada, Lincoln Ovası'nın bir resmi var,
kameranın perspektifinden
ya da insan gözünden bakıp,
ağaç kesme şirketinin
çevresel hiçbir etkinin olmayacağına dair iddiasını haklı çıkaran
yerinden edilmiş tek bir dal ya da ağaç göremezsiniz.
Ancak, kulaklarımız bize çok farklı bir öykü anlatıyor.
Genç öğrenciler her zaman bana,
bu hayvanların ne dediğini soruyorlar
ve gerçekten hiçbir fikrim yok.
Fakat size kendilerini ifade ettiklerini söyleyebilirim.
Biz bunun farklı bir öykü olduğunu anlasak da anlamasak da...
Alaska'da kıyı boyunca yürüyordum,
ve bir koloni deniz anemonu ile dolu
bu gel-git havuzu ile karşılaştım
bu harika yeme makineleri,
mercan ve deniz anasıyla akrabadır.
Ve eğer bunlardan herhangibiri bir gürültü yaparsa, bunu görmeye meraklı olduğumdan
Bir hidrofonu,
,kauçuk kaplı bir sualtı mikrofonu,
ağız kısmından aşağı daldırdım
ve yaratık hemen
mikrofonu karının içine doğru emmeye başladı
ve dokungaçları besin değeri olan bir şeyi bulmak için
yüzeyin dışını araştırıyorlardı.
Şimdi işiteceğiniz
statik sese benzeyen ses çok düşüktü.
(Statik sesler)
Evet, ama izleyin. Yemek için bir şey bulamadıkları zaman,
(Korna sesi)
(Kahkahalar)
Bunun herhangi bir dilde anlaşılabilir bir ifade
olduğunu düşünüyorum.
(Kahkahalar)
Üreme döngüsünün sonunda,
geniş çanaklı toprak kurbağası
şartlar yeniden ortaya çıkmasına uygun olana kadar,
birkac sezon kalabileceği,
Batı Amerika'nın sert çöl topraklarına kendisini
yaklaşık bir metre kadar gömer.
Ve, baharda, toprakta yeterli nem olduğunda,
kurbağalar yüzeye çıkarlar
ve büyük sayılarla bu bahar buluşmasında
toplanırlar.
Ve, koro halinde ses çıkarırlar ki bu
kesinlikle birbiri ile senkronize halindedir.
Bunu iki nedenden dolayı yaparlar.
Birincisi, yarışa dayanır, çünkü eş arıyorlardır,
ikincisi ise işbirliğine dayanır,
çünkü eğer hepsi beraber senkronize bicimde ses çıkarırlarsa,
çakal, tilki ve baykuş gibi avcıların, içlerinden herhangibirini av olarak belirlemesi
çok güç olacaktır.
Bu, cok sağlıklı yapıda oldukları zamana ait
bir kurbağa spektrogramıdır.
(Kurbağa sesleri)
Mono Gölü, California'da Yosemite Ulusal Parkı'nın hemen
doğusundadır.
ve karakurbağalarının gözde bir yeridir,
ve Amerikan Donanma jet pilotlari tarafından da gözde bir yerdir
ki bunlar savaş uaçklarıyla saatte 1100 km yi aşan
hızlarda eğitim yaparlar
ve Mono havuzu seviyesinden, yükseklik sadece bir kaç yüz
metredir
cok hızlı, çok alçak ve o kadar seslidir ki
'anthrophony', insan gürültüsü
bir saniye önce dinlediğiniz kurbağa havuzundan altı buçuk kilometre
uzakta olmasına rağmen
koro halindeki karakurbağalarının sesini örttü.
Bu spektrogramda, birinci spektrogramda var olan enerjinin
en üst düzeyden itibaren
gitmiş olduğunu görebilirsiniz,
ve iki buçuk, dört buçuk ve altı buçuk saniyelerde koroda
kesilmeler var,
ve sonrasında jet sesi, tanıtım sesi,
sayfanı en altında sarı rektedir.
Kurbağa sesleri
Uçus sonunda, kurbağaların yeniden koro senkronizasyonunu
almalari tam 45 dakika
sürdü ki,
bu süre içerisinde, dolunay altında,
biz iki çakal ve bir büyük boynuzlu baykuşun gelip içlerinden birkaçını
aldığını izledik
İyi haber şu ki, 1980 yıllarında ve 1990'ların başında
azalmaya başlayan kurbağa populasyonu, biraz çevre iyileştirmesi
ve azalan uçuşlar ile
oldukça normal hale dönmüştür.
Bir kunduz tarafından söylenen bir hikaye ile bitirmek istiyorum.
Bu oldukça üzücü bir hikaye,
fakat gerçekte hayvanların
bazen nasıl duygu sergileyebildiklerini gösteriyor
ki bu bazı eski biyologlar arasındaki çok tartışmalı bir konudur.
Meslektaşlarımdan biri, Amerika'nın orta batısında, belki 16000 yıl önce, buz çağının sonunda
oluşmuş bu havuzun etrafından
kayıt yapıyordu.
Bu havuzunun bir kısmı, uç tarafında bulunan bir kunduz yuvası
tarafından da, ekosistemin tamamını cok hassas bir
denge içinde tutacak şekilde oluşturulmuştur.
Ve, bir öğleden sonra, arkadaşım kayıt ederken,
aniden bir anda, bir kaç av bekçisi
göründü
bunlar hiçbir bariz neden olmadan,
kunduz yuvasına yürüdüler,
bir dinamit çubuğu koyup, orayı patlattılar
anne kunduz ve küçük bebekleri öldüler.
Sok olmus bir halde, meslektasim
dusuncelerini toparlamak ve ogleden sonra
kayit edebilecegi ne ise kayit etmek icin bulundugu yerde kaldi,
ve o aksam olaganustu bir sey yakaladi:
hayatta yalniz kalan erkek kunduz, kaybettigi esi ve yavrulari icin
teselli edilemeyecek şekilde ağlayarak yavaş çemberler halinde yüzüyordu.
Bu büyük olasılıkla,
şimdiye kadar insan ya da başka bir organizmadan duyduğum
en üzücü ses.
(Kunduz ağlıyor)
Evet, böyle.
Ses atmosferinin birçok yönü vardır.
Bunların arasında hayvanların bize dans etmeyi ve şarkı söylemeyi öğrettikleri yollar da vardır.
Bunları anlatmayı daha sonraya bırakacağım.
Fakat siz 'biophonies''in doğal hayatı anlamamıza
nasıl yardımcı olduğunu işittiniz.
Siz, kaynak çıkarılmasının
insan sesinin ve doğanın yok edilmesinin etkisini işittiniz.
Ve, çevre bilimleri genelde,
dünyayı gördüklerimizle anlamaya çalıştılar.
Çok daha derin bir anlayış işittiklerimizden edinilebilir.
'Biophonies' ve 'geophonies' doğal yaşamın
tanıtım sesleridir
ve biz onları işittikçe,
bir yer duygusu ile
içinde yaşadığımız dünyanın gerçek hikayesi ile donanmış oluruz.
Saniyeler içinde
ses atmosferi birçok yönden,
ölçülebilir bilgiden kültürel esinlenmeye kadar
çok fazla bilgi ortaya çıkarır.
Görsel çekim alanı dolaylı olarak
verilen üç boyutlu kaynağı sınırlı bir ön açıdan çerçeveler
oysa ses atmosferi bu açıyı 360 dereceye kadar
büyüterek, bizi tamamıyla içine alır.
Ve bir resmin binlerce sözcüğe değer olabildiği gibi,
bir ses atmosferi de binlerce resim değerindedir.
Ve kulaklarımız bize,
her yaprak ve yaratığın fısıltısı,
yaşamımızın doğal kaynakları hakkında,
özellikle kendi insanlığımız ile ilgili olmak üzere herşey için
sevgi sırlarını barındırma olasılığı olan bu kaynaklar hakkında gerçekten de bilgi verir.
Ve son söz Amazon ormanlarındaki bir jaguardan geliyor:
(Hırıltı)
Dinlediğiniz için teşekkürler.
(Alkışlar)