(Բնության ձայներ)
Երբ առաջին անգամ սկսեցի ձայնագրել վայրի բնության ձայնային լանդշաֆտներ
45 տարի առաջ,
ես գաղափար անգամ չունեի, որ մրջյունները,
միջատների թրթուրները, ծովային անեմոնները և վիրուսները
ձայնային պատկեր էին ստեղծում:
Բայց նրանք անում են դա:
Եվ մոլորակի վրա յուրաքանչյուր վայրի բնական միջավայր անում է դա,
ինչպես իմ հետևի ամազոնյան անձրևային անտառը, որի ձայներն եք հիմա լսում:
Իրականում, բարեխառն գոտու և արևադարձային անձրևային անտառները
ստեղծում են հնչուն կենդանական նվագախումբ`
միջատների, մողեսների, երկկենցաղների, թռչունների և կաթնասունների
այդ ակնթարթային և կազմակերպված արտահայտությունը:
Եվ ամեն ձայնային լանդշաֆտ, որ առաջանում է վայրի բնական միջավայրից,
ստեղծում է իր սեփական յուրօրինակ պատկերը,
այնպիսին, որը պարունակում է անհավատալի քանակությամբ ինֆորմացիա,
և այսօր հենց այդ ինֆորմացիայից մի մաս եմ ուզում կիսել ձեզ հետ:
Ձայնային լանդշաֆտը բաղկացած է երեք հիմնական աղբյուրներից:
Առաջինը գեոֆոնն է
կամ ոչ կենսաբանական ձայները, որոնք առաջանում են
յուրաքանչյուր բնական միջավայրում,
ինչպես քամին ծառերի մեջ, ջուրը հոսանքի մեջ,
ալիքները օվկիանոսի ափին, կամ էլ Երկրի շարժումը:
Երկրորդ աղբյուրը բիոֆոնն է:
Բիոֆոնը ձայների ամբողջությունն է,
որը տվյալ բնական միջավայրի օրգանիզմերն են առաջացնում
միևնույն ժամանակ և միևնույն տեղում:
Եվ երրորդը մեր` մարդկանց կողմից առաջացող ձայների ամբողջությունն է,
որը կոչվում է անթրոֆոն:
Անթրոֆոնի մի մասը կառավարելի է, ինչպես երաժշտությունը կամ թատրոնը,
բայց մեծ մասը քաոսային է և չկապակցված,
որին մեզնից ոմանք անվանում են աղմուկ:
Մի ժամանակ ես վայրի ձայնային լանդշաֆտները
համարում էի անարժեք արտեֆակտ:
Նրանք պարզապես գոյություն ունեին, բայց ոչ մի նշանակություն չունեին:
Դե, ես սխալ էի: Ես իմ փորձություններից սովորեցի,
որ ուշադիր լսելը մեզ տալիս է աներևակայելի արժեքավոր գործիքներ,
որոնց միջոցով կարող ենք գնահատել բնական միջավայրի առողջությունը
կյանքի ողջ ընթացքում:
Երբ ես սկսեցի ձայնագրություն կատարել ուշ 60-ականներին,
ձայնագրման բնորոշ մեթոդները սահմանափակ էին
մինչև առանձին տեսակների հատված առ հատված ձայնագրումը,
օրինակ` սկզբում հիմնականում թռչունների,
բայց հետո նաև այլ կենդանիների, օրինակ` կաթնասունների և երկկենցաղների:
Ինձ համար սա կարծես Բեթհովենի Հինգերորդ սիմֆոնիայի
ողջ հոյակապությունը հասկանալու փորձ լիներ`
առանձնացնելով միակ ջութակահարի նվագը
նվագախմբի միջից
և լսելով հենց այդ մասը:
Բարեբախտաբար, գնալով ավելի շատ ինստիտուտներ են
իրականացնում այն ամբողջական մոդելները,
որ ես և գործընկերներիցս ոմանք են ներմուծել
ձայնային լանդշաֆտի էկոլոգիայի բնագավառ:
Երբ 40 տարի առաջ սկսեցի ձայնագրություն կատարել,
կարողանում էի ձայնագրել 10 ժամ
և փոխակերպել այն մեկժամյա գործածելի նյութի,
որը բավական է ալբոմի, ֆիլմի սաունդթրեքի
կամ թանգարանի ինստալացիայի համար:
Այժմ գլոբալ տաքացման,
ռեսուրսների արդյունահանման,
մարդկային աղմուկի և այլ գործոնների պատճառով
կարող է 1000 կամ 1000 ժամից ավելի պահանջվել
հավաքագրելու միևնույն բանը:
Ամբողջապես իմ արխիվի 50 տոկոսը
կազմում են բնական միջավայրերը` արմատապես այնքան փոխված վիճակում,
որ դրանք կամ ընդհանրապես անձայն են
կամ էլ իրենց սկզբնական ձևով այլևս հասանելի չեն:
Բնական միջավայրի գնահատման հիմնական մեթոդները
կիրառվել են տեսակների թվի և անհատների թվի
տեսողական հաշվարկի միջոցով` յուրաքանչյուր տեսակի մեջ տվյալ տարածքում:
Այնուամենայնիվ, համեմատելով տվյալները, որոնք միմյանց են կապում
մեր լսածի խտությունն ու բազմազանությունը,
ես հանգում եմ շատ ավելի ճշգրիտ, համապատասխանող արդյունքների:
Եվ ես ուզում եմ ձեզ ցույց տալ մի քանի օրինակներ,
որոնք արտացոլում են այս տիեզերքի մեջ սուզվելուց
բացահայտված հնարավորությունները:
Սա Լինքոլնի հովիտն է:
Լինքոլնի հովիտը երեք ու կես ժամվա ճանապարհ է
Սան Ֆրանցիսկոյի արևելքից, Սիերա Նեվադա լեռներում,
2000 մետր բարձրության վրա,
և ես այնտեղ ձայնագրություն եմ կատարել երկար տարիներ:
1988-ին մի փայտամթերման ընկերություն տեղի բնակիչներին համոզում էր,
որ շրջակա միջավայրի վրա բացարձակապես ոչ մի ազդեցություն չի
թողնի իրենց փորձարկվող նոր մեթոդը`
«ընտրովի հատումներ» անունով,
որի էությունը տարբեր վայրերից մի ծառի հատումն է,
և ոչ թե մի ողջ տարածքի հատումը:
Ձայնագրման թույլտվություն ունենալով
թե աշխատանքներից առաջ և թե հետո`
ես տեղադրեցի իմ սարքավորումները և մեծ քանակությամբ ձայնագրեցի լուսաբացի ձայները
շատ խիստ արձանագրությամբ և համակարգեցի ձայնագրությունները,
որովհետև ուզում էի շատ լավ հիմք ունենալ:
Սա սպեկտրոգրամի օրինակ է:
Սպեկտրոգրամը ձայնի գրաֆիկական պատկերն է,
որի վրա նշվում է ժամանակը ձախից աջ
(այստեղ ներկայացված է 15 վայրկյան)
և հաճախականությունը ներքևից վերև`
ցածրից բարձր:
Դուք կարող եք տեսնել, որ ձայնագրության ուղղությունը այստեղ ներկայացված է
պատկերի ներքևում կամ կեսերում,
մինչդեռ այդ հովտի թռչունները
ներկայացված են վերևի մասում:
Այնտեղ շատ թռչուններ կային:
Ահա Լինքոլնի հովիտը ընտրովի հատումներից առաջ:
(Բնության ձայներ)
Մի տարի հետո ես վերադարձա,
և օգտագործելով նույն պրոտոկոլներն
ու ձայնագրելով նույն պայմաններում,
ես ձայնագրեցի նույն լուսաբացի ձայների
մի շարք օրինակներ,
և սա այն է, ինչ ստացվել է:
Սա ընտրովի հատումներից հետո է:
Դուք կարող եք տեսնել, որ հոսքը կրկին ներկայացված է
պատկերի ներքևում,
բայց նկատեք, թե ինչն է պակասում վերևում:
(Բնության ձայներ)
Այնուհետև հաջորդում է փայտփորիկի ձայնը:
Դե ես Լինքոլնի հովիտ վերադարձել եմ 15 անգամ
վերջին 25 տարիների ընթացքում,
և կարող եմ ասել, որ բիոֆոնը,
այդ բիոֆոնի խտությունը և բազմազանությունը
նույնը չէին, ինչ որ
աշխատանքներից առաջ էին:
Բայց ահա Լինքոլնի հովիտի նկարը` հետո արված,
և դուք կնկատեք, որ տեսախցիկի կամ
մարդու աչքի տեսանկյունից
հազիվ թե մի ճյուղ կամ մի ծառ տեղում չլինի,
որը հաստատում է փայտամթերման ընկերության նպատակը, այն է`
շրջակա միջավայրի վրա ոչ մի ազդեցություն չի լինի:
Այնուամենայնիվ, մեր ականջները մեզ լրիվ ուրիշ պատմություն են պատմում:
Երիտասարդ ուսանողները ինձ միշտ հարցնում են,
թե այս կենդանիները ինչ են ասում,
իսկ ես իսկապես գաղափար չունեմ:
Բայց կարող եմ ասել, որ նրանք իսկապես ինքնարտահայտվում են:
Կապ չունի` մենք հասկանում ենք, թե ոչ, սա ուրիշ պատմություն է:
Ես քայլում էի ծովափին Ալյասկայում
և տեսա այս ջրավազանը`
լցված ծովային անեմոններով`
այս հրաշալի ուտող մեքենաներով,
որոնք կորալների և մեդուզաների ազգականներն են:
Եվ հետաքրքրությունից դրդված` նրանք արդյոք ձայն են հանում, թե ոչ,
ես գցեցի հիդրոֆոն`
կաուչուկով պատված ստորջրյա բարձրախոս,
ներքև ավազանի բերանի մասում,
և կենդանին անմիջապես սկսեց
կլանել բարձրախոսը դեպի փորը,
իսկ շոշափուկները մակերեսից դուրս փնտրում էին
սննդային արժեք ունեցող ինչ-որ բան:
Կայուն ձայները, որոնք շատ ցածր են,
և որոնք դուք հիմա կլսեք:
(Կայուն ձայներ)
Այո', բայց տեսեք: Երբ այն ոչինչ չգտավ ուտելու
(Կռնչյուն)
(Ծիծաղ)
Կարծում եմ` դա արտահայտություն էր, որը հասկանալի կլինի
ցանկացած լեզվում:
(Ծիծաղ)
Իր բեղմնավորման շրջանի ավարտին
լճագորտը
փորում է մինչև մեկ մետր խորությամբ
ամերիկյան Արևմուտքի անբարեբեր անապատային հողը,
որտեղ կարողանում է մնալ երկար ժամանակ,
մինչև պայմանները կրկին բարենպաստ դառնան դուրս գալու համար:
Եվ երբ հողում բավական խոնավություն է լինում
գարնանը, գորտերը փորելով դուրս են գալիս մակերես
և հավաքվում են այս մեծ գարնանային լողավազանների շուրջ
մեծ թվերով:
Եվ նրանք խմբով ձայներ են հանում,
որոնք բացարձակապես համընկնում են միմյանց:
Եվ նրանք դա անում են երկու պատճառով:
Առաջինը մրցակցությունն է, որովհետև նրանք զույգ են փնտրում,
իսկ երկրորդը համագործակցությունն է,
որովհետև եթե նրանք բոլորը միասին են ձայներ արձակում,
իսկապես դժվար է դառնում գիշատիչների` դաշտագայլերի,
աղվեսների և բուերի համար, առանձնացնել նրանց կերակրի համար:
Սա այն սպեկտրոգրամն է, որը ցույց է տալիս, թե ինչ տեսք ունեն գորտերի ձայները,
երբ դրանք շատ առողջ վիճակում են:
(Գորտերի կռկռոց)
Մոնո լիճը գտնվում է Յոսեմըթի ազգային այգու արևելյան մասում
Կալիֆոռնիայում
և այն այս գորտերի սիրելի վայրն է,
որը նաև սիրված է ԱՄՆ-ի ռազմածովային ինքնաթիռների օդաչուների կողմից,
ովքեր վարժվում են իրենց կործանիչ ինքնաթիռներով թռչել
ժամը 1100 կմ-ից ավելի արագությամբ
ընդամենը մի քանի հարյուր մետր բարձրության վրա
Մոնո լճի մակարդակից,
շատ արագ, շատ ցածր և այնքան բարձր,
որ անթրոֆոնը` մարդկային աղմուկը,
չնայած այն վեցուկես կմ հեռավորության վրա է
գորտերի լճակից, որը հենց նոր լսեցիք,
այն փակել է երգող գորտերի ձայնը:
Դուք այս սպեկտրոգրամում կարող եք տեսնել, որ ողջ էներգիան,
որը նաև առաջին սպեկտրոգրամում էր, հեռացել է
սպեկտրոգրամի վերևի մասի ծայրից,
և որ ձայների մեջ ընդմիջումներ կան երկուսուկես,
չորսուկես և վեցուկես վայրկյաններին,
այնուհետև ինքնաթիռի ձայնն է
նշված դեղին գույնով պատկերի ամենաներքևում:
(Գորտերի կռկռոց)
Հիմա այդ թռիչքի վերջում
մի ամբողջ 45ր է պահանջվում գորտերից
վերականգնել իրենց ձայների համապատասխանությունը,
որի ընթացքում լիալուսնի տակ
մենք դիտում էինք` ինչպես երկու դաշտագայլ և մի եղջյուրավոր բու
եկան գորտերից մի քանիսին որսալու:
Լավ նորությունն այն է, որ բնական միջավայրի քիչ վերականգնմամբ
և ավելի քիչ թռիչքներով գորտերի պոպուլյացիաները,
որոնք 1980-ականներին և վաղ 90-ականներին ոչնչանալու եզրին էին,
վերադարձել են բավականին նորմալ վիճակի:
Ես ուզում եմ ավարտել կուղբի մասին մի պատմությամբ:
Դա շատ տխուր պատմություն է,
բայց այն իսկապես արտահայտում է, թե ինչպես կենդանիները
երբեմն կարողանում են զգացմունք ցուցաբերել`
մի շատ հակադրական քննարկման թեմա տարիքով ավելի մեծ որոշ կենսաբանների միջև:
Իմ գործընկերներից մեկը ձայնագրություն էր կատարում Ամերիկայի Միջին Արևմուտքում
այս լճակի մոտ, որն առաջացել է
գուցե 16,000 տարի առաջ` վերջին սառցադաշտային ժամանակաշրջանի ավարտին:
Այն նաև մասամբ առաջացել է կուղբի թումբից
մի ծայրում, որը ողջ էկոհամակարգը պահում էր միասին
նուրբ հավասարակշռության մեջ:
Եվ մի օր մինչ նա ձայնագրում էր,
հանկարծ չգիտես թե որտեղից հայտնվեցին
մի քանի պահակներ,
ովքեր անհայտ պատճառներով
քայլեցին կուղբի թմբի վրայով,
ուժանակով պայթեցրին այն`
սպանելով էգ կուղբին և նրա ձագուկներին:
Սարսափած` իմ գործընկերը մնաց անշարժ`
մտքերը հավաքելու
և ձայնագրելու ինչ որ կկարողանար մինչև օրվա վերջ
և այդ երեկո նա մի ուշագրավ իրադարձություն ձայնագրեց`
միայնակ գոյատևող արու կուղբը` փոքր պտույտներով լող տալիս
և անմխիթար լաց լինելիս իր կորցրած զույգի և ձագի համար:
Սա թերևս ամենատխուր ձայնն է,
որ ես երբևէ լսել եմ օրգանիզմների մոտ,
լինեն դրանք մարդ կամ այլ կենդանի:
(Կուղբի լացը)
Լավ:
Ձայնային լանդշաֆտները շատ կողմեր ունեն,
որոնց թվում են այն ձևերը, որոնց միջոցով կենդանիները սովորեցրել են մեզ պարել և երգել,
որի մասին կխոսեմ մի ուրիշ անգամ:
Բայց դուք լսել եք, թե ինչպես են բիոֆոնները
օգնում պարզաբանել բնական աշխարհի մեր ընկալումը:
Դուք լսել եք ռեսուրսների կրճատման,
մարդկային աղմուկի և բնական միջավայրի ոչնչացման ազդեցությունը:
Եվ մինչ բնապահպանական գիտությունները սովորաբար
փորձել են աշխարհը հասկանալ մեր աչքերի տեսածով,
ավելի խորը ընկալում կարելի է ստանալ մեր ականջների լսածով:
Բիոֆոնները և գեոֆոնները
բնական աշխարհի առանցքային ձայներն են,
և երբ մենք լսում ենք այդ ձայները,
օժտվում ենք տարածության զգացումով`
այն աշխարհի իրական պատմությամբ, որտեղ ապրում ենք:
Հաշված վայրկյանների ընթացքում
ձայնային լանդշաֆտը բացահայտում է ավելի շատ ինֆորմացիա
տարբեր տեսանկյուններից`
քանակական տվյալներից մինչև մշակութային ոգեշնչում:
Տեսողական ինֆորմացիան բացարձակապես ընդգրկում է
տրված տարածական կոնտեքստի սահմանափակ ճակատային պատկեր,
մինչդեռ ձայնային լանդշաֆտները լայնացնում են այդ պատկերը
մինչև 360 աստիճան` ամբողջովին ընդգրկելով մեզ:
Եվ մինչ մի պատկեր կարող է արժենալ 1,000 բառ,
ձայնային լանդշաֆտը արժե 1,000 պատկեր:
Եվ մեր ականջները մեզ հուշում են,
որ ամեն մի տերևի և արարածի շշնջյունը
խոսում է մեր կյանքի բնական ռեսուրսների հետ,
որն իսկապես կարող է թաքցնել ամեն ինչի հանդեպ դրսևորվող սիրո գաղտնիքները,
հատկապես մեր մարդկության հանդեպ սիրո,
իսկ վերջին ձայնը պատկանում է ամազոնյան հովազին:
(Մռնչյուն)
Շնորհակալություն ուշադրության համար:
(Ծափահարություններ)