Մի քանի տարի առաջ մայրիկիս մոտ
ի հայտ եկավ ռևմատոիդ արթրիտ:
Նրա դաստակները, ծնկները և ոտքի մատները այտուցվել էին`
պատճառելով քրոնիկ հաշմանդամեցնող ցավ:
Նա ստիպված էր հաշմանդամության հայտ ներկայացնել,
ինչպես նաև դադարեց հաճախել տեղի մզկիթը:
Լինում էին առավոտներ,
երբ նրա համար շատ ցավոտ էր լինում նույնիսկ ատամներ մաքրելը:
Ես ցանկանում էի օգնել, բայց չգիտեի, թե ինչպես:
Ես բժիշկ չեմ:
Ես ընդհամենը բժշկության գծով պատմաբան եմ:
Այսպիսով, սկսեցի հետազոտել քրոնիկ ցավի պատմությունը:
Պարզվում է,որ Լոս Անջելեսի Կալիֆորնյան համալսարանը իր արխիվներում ունի
ցավի տեսակների վերաբերյալ մի ամբողջական հավաքածու:
Եվ ես գտա մի պատմություն, անհավանական պատմություն մի մարդու մասին,
ով ցավից ազատել էր միլիոնավոր մարդկանց, ինչպիսին իմ մայրն էր:
Ես նրա մասին երբեք չէի լսել:
Նրա մասին ո՛չ կենսագրական տեղեկություն, ո’չ էլ հոլիվուդյան ֆիլմ կար:
Նրա անունը Ջոն Ջ. Բոնիկա էր:
Բայց մեր պատմության սկզբում
նա հայտնի էր որպես Ջոնի Բուլ Ուոքըր:
1941թ. ամառային մի օր էր:
Կրկեսը նոր էր ժամանել Նյու-Յորքի փոքր Բրուքֆիլդ քաղաք:
Հանդիսատեսը եկել էր տեսնելու լարախաղացների,շրջիկ ծաղրածուների
և,եթե բախտ վիճակվեր, նաև «մարդ-արկերի»ն:
Նրանք նաև եկել էին տեսնելու Ամենազորին`
Ջոնի Բուլ Ուոքըրին՝ մի մկանուտ խուլիգանի, որը մեկ դոլարի դիմաց քեզ պատին կգամեր:
Գիտե՞ք, հենց այդ օրը կրկեսի ձայնահզորացման համակարգից մի ձայն լսվեց:
Կենդանիների վրանում շտապ բժիշկ էր հարկավոր
Առյուծ վարժեցնողի հետ ինչ-որ բան այն չէր:
Նրա կրկեսային համարի ամենաթեժ պահին
ինչ-որ բան ձախողվել էր:
Նրա գլուխը մնացել էր առյուծի երախում:
Օդը չէր հերիքում:
Ամբոխը սարսափահար նայում էր,
թե ինչպես է նա պայքարում:
Իսկ հետո նա ուշագնաց եղավ:
Երբ առյուծը վերջապես թուլացրեց երախը,
առյուծ վարժեցնողն անշարժ գետնին փռվեց:
Ուշքի գալուց մի քանի րոպե անց,
իր վրա կռացած տեսավ մի ծանոթ կերպարանք:
Դա Ջոնի Բուլ Ուոքըրն էր:
Ամենազորը առյուծ վարժեցնողին արհեստական շնչառություն էր տվել և փրկել կյանքը:
Այդ ժամանակ Ամենազորը ոչ ոքի չէր ասել, որ ինքն իրականում բժշկական
համալսարանի 3-րդ կուրսի ուսանող էր:
Ամառվա ընթացքում նա շրջում էր կրկեսի հետ,
որպեսզի վճարեր ուսման վարձը, բայց այդ ամենը գաղտնի էր պահում՝
իր անձը պաշտպանելու նպատակով:
Թվում էր, թե նա բռի սրիկա էր և ոչ թե՝ ձանձրալի բարեգործ:
Նրա բժիշկ կոլեգաները ևս չգիտեին այդ գաղտնիքը:
Ինչպես նա էր ասում՝ եթե դու մարզիկ ես, ապա բթամիտ ես:
Այսպիսով, նա
չէր պատմել, թե ինչպես է երեկոյան
ժամերին և հանգստյան օրերին պրոֆեսիոնալ
ըմբշամարտով զբաղվում:
Նա հանդես էր գալիս այնպիսի կեղծանուններով, ինչպեսիք էին Բուլ Ուոքըրը
կամ ավելի ուշ՝ Մասքդ Մարվըլը:
Նույնիսկ գաղտնի էր պահում, որ նույն տարում
դարձել էր ծանրամարտի թեթևքաշայինների աշխարհի չեմպիոն:
Տարիներ շարունակ Ջոն Ջ. Բոնիկան
այս երկակի կյանքն էր վարում:
Նա և՛ բժիշկ էր,
և՛ ըմբիշ,
և՛ սրիկա էր,
և՛ հերոս:
Նա ցավ էր պատճառում,
իսկ հետո՝ բուժում այն:
Այդ ժամանակ նա չգիտեր,որ հաջորդ հինգ
տասնամյակների ընթացքում, հենվելով այս հակասող ինքնությունների վրա,
կստեղծեր ցավի նկատմամբ մի նոր մոտեցում:
Դա այնպես կփոխեր ժամանակակից բժշկությունը, որ տասնամյակներ անց «Թայմզ» ամսագիրը նրան
կանվաներ «ցավի թեթևացման հիմնադիր հայր»:
Բայց դա տեղի ունեցավ ավելի ուշ:
1942թ. Բոնիկան ավարտեց բժշկական համալսարանը և ամուսնացավ Էմմայի`
իր սիրելիի հետ,ում հանդիպել էր իր մենամարտերից մեկի ժամանակ:
Նա դեռ գաղտնի էր մենամարտում. ստիպված էր:
Նյու-Յորքի Սուրբ Վինսենթ հիվանդանոցում ունեցած պրակտիկան նրան ոչինչ չտվեց:
Իր չեմպիոնական գոտիով նա գոտեմարտում էր հզորագույն հակառակորդների հետ,
ինչպիսիք էին Էվերեթ «Բլոնդ Բեը» Մարշըլը կամ աշխարհի եռակի չեմպիոն Անջելո Սավորդին:
Մենամարտերը իրենց հետքն էին թողել նրա վրա. պատռվել էին կոնքային հոդերը,
կոտրվել կողոսկրերը:
Մի գիշեր Սարսափելի Թուրքի ոտքի հարվածը նրա դեմքին մի սպի թողեց,
որը նման էր Կապոնեի դեմքի
ներքևի հատվածի սպիին:
Հաջորդ օրն աշխատելիս սպին թաքցնելու համար
նա ստիպված էր վիրաբուժական դիմակ կրել:
Երկու անգամ Բոնիկան վիրահատարան
տեղափեխվեց մի աչքը այնպես կապտած,որ դրանով
չէր կարողանում տեսնել:
Բայց ամենավատը նրա`ծաղկակաղամբ հիշեցնող
այլանդակված ականջներն էին:
Նա ասում էր, որ դրանք կարծես գլխի երկու
կողմերում բեյսբոլի երկու գնդակներ լինեին:
Ցավը շարունակում էր կուտակվել նրա կյանքում
Հետո նա հիվանդանոցում ներկա գտնվեց իր իսկ
կնոջ ծննդաբերությանը
ով ցավերի մեջ հևում էր և տնքում:
Մանկաբարձը պրակտիկանտին կանչեց, որպեսզի
մի քանի կաթիլ եթեր տար նրան`
ցավը մեղմացնելու համար:
վերջինս մի երիտասարդ տղա էր,որը 3 շաբաթ էր
ինչ ընդունվել էր աշխատանքի:
Նա լարված էր և եթերը լցնելիս
գրգռեց Էմմայի կոկորդը:
Էմման ործկաց, խեղդվեց և սկսեց կապտել:
Բոնիկան, ով տեսնում էր այս ամենը, հրեց
պրակտիկանտին,մաքրեց կնոջ շնչուղին
և փրկեց կնոջ ու դեռ չծնված դստեր կյանքը:
Այդ պահին նա որոշեց իր կյանքը նվիրել
անեսթեզիոլոգիային:
Հետագայում նույնիսկ օգնելու էր զարգացնելու
անզգայացման մեթոդը՝ծննդաբերող
մայրերի համար:
Բայց մինչ կկարողանար մասնագիտանալ
մանկաբարձության մեջ,
Բոնիկան պետք է հիմնական վերապատրաստման
համար հայտ ներկայացներ:
Մոտավորապես Նորմանդիայի ափհանման
օրը Բոնիկան գնաց
Տակոմայի մոտակայքում գտնվող Մեդիան
ռազմաբժշկական կենտրոն:
Ամերիկայում ամենամեծ ռազմական
հիվանդանոցներից մեկն էր, որն ուներ
7700 մահճակալ:
Բոնիկան ցավի վերահսկման բաժանմունքի
պատասխանատու էր:
Նա ընդամենը 27 տարեկան էր:
Բուժելով այդքան շատ հիվանդների` Բոնիկան
սկսեց նկատել այնպիսի դեպքեր,որոնք հակասում
էին այն ամենին, ինչ նա սովորել էր:
Ցավը կարծես ահազանգի մի տեսակ լիներ,
լավ իմաստով. մարմնի կողմից վնասվածքի
ազդանշան, ինչպես կոտրված ձեռքի դեպքում:
Բայց որոշ դեպքերում,ինչպես օրինակ
հիվանդի ոտքի անդամահատումից հետո, հիվանդը
կարող էր դեռ բողոքել
արդեն իսկ գոյություն չունեցող ոտքի ցավից:
Բայց եթե վնասվածքը բուժվել էր, ապա ինչո՞ւ
ահազանգը շարունակվում:
Կային դեպքեր,երբ չկար որևէ ակնհայտ
վնասվածք, սակայն հիվանդը դեռ ցավ էր զգում:
Բոնիկան քննարկում էր
ունենում հիվանդանոցի բոլոր մասնագետների`
վիրաբույժների,
նյարդաբաններին,հոգեբույժներին և այլոց հետ
փորձելով նրանց կարծիքն իմանալ
իր հիվանդների մասին:
Դա շատ երկար տևեց,և նա սկսեց կազմակերպել
խմբային հանդիպումներ ճաշի շուրջ
Դա նման էր մասնագետների
զույգերով աշխատանքի,որոնք
պայքարում էին հիվանդի ցավի դեմ:
Նախկինում ոչ ոք այդպես չէր կենտրոնացել
ցավի վրա:
Հետո նա սկսեց գրքեր ուսումնասիրել:
Նա կարդում էր ձեռքի տակ գտնվող բժշկության
վերաբերյալ ամեն մի դասագիրք` ուշադիր
նշելով այն հատվածները, որտեղ առկա էր ցավ
բառի ցանկացած գործածություն:
Նրա կարդացած 14.000 էջից «ցավ» բառը
առկա էր միայն 17 ու կես էջում:
17 ու կես:
Իսկ դա հիվանդ լինելու ամենահասարակ,
ամենապարզ և ամենատհաճ մասն է:
Բոնիկան ցնցված էր,մեջբերում եմ նրա բառերը.
«Գրողը տանի,ի ի՞նչ եզրակացության կարելի է
գալ: Նրանք չեն խոսում հիվանդի տեսանկյունից
ամենակարևոր բանի մասին»
Եվ ահա հաջորդ ութ տարիների ընթացքում
Բոնիկան կխոսեր,կգրեր դրա մասին,
նա կլրացներ այդ պակասող էջերը:
Նա կգրեր մի բան, որը հետագայում կդառնար
ցավի Սուրբ Գիրքը:
Դրանում առաջարկեց նոր ռազմավարություններ,
բուժման նոր մեթոդներ,օգտագործելով
նյարդային շրջափակման
ներարկումներ:
Նա առաջարկեց ստեցծել մի նոր հիմնարկ՝ ցավի
դեմ պայքարի կլինիկա՝ հիմնվելով ճաշի
ճաշի ժամին անցկացված հանդիպումների վրա:
Նրա գրքի կարևորությունը այն էր, որ դա
մի տեսակ
հուզական ահազանգ էր բժշկության համար.
հանդուգն խնդրանք՝ բժիշկներին, որպեսզի
լրջորեն մոտենային
հիվանդների ցավին:
Նա վերաձևակերպեց բժշկության իրական նպատակը
Նպատակը ոչ թե հիվանդին
ավելի լավը դարձնելն էր,այլ այնպես անել
որ նա ավելի լավ զգար իրեն:
Տասնամյակներ շարունակ նա ներկայացրեց ցավի
վերաբերյալ իր օրակարգը
մինչև որ այն հաստատվեց
70-ականների կեսերին:
Աշխարհով մեկ բացվեցին ցավի դեմ պայքարի
100-ավոր կլինիկաներ:
Բայց այդ ընթացքում ողբերգական շրջադարձ
տեղի ունեցավ:
Բոնիկան ստիպված էր վճարել տարիներ
շարունակ ըմբշամարտելու համար:
Նա շուրջ 20 տարի ռինգում չէր եղել,բայց նրա
1500 պրոֆեսիոնալ
մենամարտերը իրենց հետքն էին թողել
նրա մարմնի վրա:
Արդեն 50-անց տարիքում նա տառապում Էր ծանր
ոսկրահոդաբորբով:
Հաջորդ 20 տարիների ընթացքում նա ենթարկվեց
22 վիրահատության՝ ներառյալ ողնաշարի 4
վիրահատությունները և ազդրերի
ազդրերի փոխպատվաստումը՝իրար ետևից:
Նա հազիվ էր կարողանում բարձրացնել իր ձեռքը
թեքել վիզը:
Քայլելու համար նրան ալյումինե հենակներ էին
անհրաժեշտ:
Նրա ընկերներն ու
ուսանողները դարձել էին նրա բժիշկները:
Ասում էին, որ նա ավելի շատ նյարդային
շրջափակման ներարկումներ էր ստացել,
քան աշխարհում որևէ այլ մեկը:
Նա աշխատամոլ էր,
աշխատում էր օրական 15-ից 18 ժամ:
Ուրիշներին բուժելը դարձել էր ավելին, քան
աշխատանք. Նրա համար դա
թեթևանալու ամենաարդյունավետ միջոցն էր:
Մի անգամ մի թղթակցի ասաց.«Եթե ես այսքան
զբաղված չլինեի,ապա ամբողջովին
հաշմանդամ կլինեի»:
1980-ական թվականների սկզբին՝ Ֆլորիդա
ործուղման մեկնելիս Բոնիկան իր
ուսանողներից մեկին խնդրեց իրեն մեքենայով
տանել Տամպայի Հայդ այգի:
Նրանք անցան արմավեննիներ
կողքով և կանգ առան մի հին առանձնատան մոտ,
որի ավտոտնակում հսկայական արծաթագույն
հաուբիցային հրանոթներ էին թաքցված:
Այս առնաձնատունը
պատկանում էր Զակկինի ընտանիքին, որ
համարվում էր ամերիկյան կրկեսի պարագլուխը:
Տասնամյակներ առաջ
Բոնիկան նայում էր, թե ինչպես էին
նրանք ցուցադրում իրենց իսկ նախաձեռնած
«մարդ-արկ» հնարքը՝ կրելով արծաթյա
ցատկակոստյումներ և պաշտպանիչ ակնոցներ:
Բայց այժմ նրանք էլ Բոնիկայի
նման թոշակառուներ էին:
Այդ սերունդը այժմ
չկա՝ ներառյալ Բոնիկան, ուստի ոչ մի կերպ
չենք կարող իմանալ,
թե նրանք այդ օրն ինչի մասին խոսեցին:
Բայց ինձ դուր է
գալիս պատկերացնել այդ ամենը:
Ամենազորը և մարդ-արկերը վերամիավորվել էին՝
ցուցադրելով իրենց հին ու նոր սպիները:
Գուցե Բոնիկան նրանց բժշկական
խորհուրդներ տվեց:
Գուցե նա նրանց ասաց այն, ինչը հետագայում
պատմեց իր բանավոր պատմության մեջ, այն է,
որ կրկեսում և մենամարտերում անցկացրած
ժամանակը կերտել էր իր կյանքը:
Բոնիկան տեսավ, թե ինչպես է ցավը մոտենում:
Նա զգաց ու ապրեց դա:
Եվ նրա համար անհնար էր ուրիշների
ցավն անտեսելը:
Կարեկցանքից ելնելով՝ ստեղծեց մի նոր
ամբողջական ոլորտ, որը մեծ դեր է խաղաց՝
ստիպելով բժշկությանը
լրջորեն մոտենալ ցավին:
Այդ նույն բանավոր պատմության մեջ
Բոնիկան պնդում էր, որ ցավը մարդկային
ամենաբարդ փորձությունն է:
Այն ներառում է ձեր անցյալը, ձեր ներկան,
ձեր հարաբերությունները, ձեր ընտանիքը:
Այս ամենն իսկապես վերաբերում էր Բոնիկային:
Բայց այս ամենը ճիշտ է նաև մայրիկիս դեպքում
Բժիշկների համար հեշտ է իմ մորը տեսնել
որպես մի պրոֆեսիոնալ հիվանդի, մի կնոջ, որն
որն իր օրերն անցկացնում է սպասասրահներում:
Երբեմն ես հուսահատվում եմ՝ տեսնելով
նրան այդ վիճակում:
Բայց երբ տեսա Բոնիկայի ցավը, ցավ, որ
իր ապրած ողջ կյանքի վկայությունն էր, ես
սկսեցի հիշել այն ամենը, ինչի միջով
ստիպված էր անցնելու մայրս:
Մինչև այտուցվելն ու անզգայանալը, մայրս
աշխատում էր հիվանդանոցի
կադրերի բաժնում:
Նրա ձեռքերը ողջ մզկիթի համար ճարպկորեն
փաթաթում էին սամոսներ:
Երբ ես փոքր էի, այդ ձեռքերը կտրում էին
մազերս, մաքրում քիթս,
կապում կոշիկիս քուղերը:
Շնորակալություն
(Ծափահարություններ)