Tưởng tượng một hòn đảo có một trăm người,
tất cả đều là nhà logic học tài năng, bị cầm tù bởi một kẻ độc tài điên loạn.
Không ai có thể thoát ra, trừ một luật lệ lạ lùng.
Vào ban đêm, mọi tù nhân đều có thể yêu cầu lính gác cho ra khỏi đảo.
Nếu họ có mắt màu xanh, họ sẽ được thả ra.
Nếu không, họ sẽ bị quẳng vào núi lửa.
Sự thật là tất cả 100 tù nhân đều có mắt màu xanh,
nhưng họ đã sống ở đây từ lúc sinh ra,
và kẻ độc tài đảm bảo rằng họ không thể biết màu mắt của chính mình.
Không có bề mặt phản chiếu ánh sáng,
tất cả nước được chứa bằng các thùng chứa mờ đục,
và quan trọng nhất là,
họ không được giao tiếp với nhau.
Dù được nhìn thấy nhau tại buổi điểm danh mỗi sáng,
nhưng họ đều biết rằng không ai sẽ mạo hiểm cố rời khỏi nơi này
khi chưa chắc chắn sẽ thành công.
Sau nhiều áp lực từ các nhóm bảo vệ quyền con người,
kẻ độc tài miễn cưỡng cho phép bạn thăm đảo
và nói chuyện với các tù nhân với điều kiện là:
bạn chỉ được nói một câu duy nhất,
và bạn không được cho họ bất kì thông tin mới.
Bạn sẽ nói gì để giải cứu cho các tù nhân
mà không làm kẻ độc tài nổi giận?
Sau một hồi suy nghĩ nát óc,
bạn nói với đám đông rằng, "Ít nhất một người ở đây có mắt màu xanh."
Kẻ độc tài rất đa nghi
nhưng tự nhủ rằng câu nói của bạn chẳng thể thay đổi gì cả.
Bạn rời đảo, và cuộc sống trên đảo có vẻ sẽ tiếp tục như xưa.
Nhưng vào buổi sáng thứ 100, sau chuyến ghé thăm của bạn,
tất cả tù nhân đã đi hết,
mỗi người đều đã yêu cầu rời đảo vào đêm hôm trước.
Làm thế nào mà bạn lừa được kẻ độc tài?
Có thể có ích khi nhận ra rằng số lượng tù nhân là tùy ý.
Hãy đơn giản vấn đề bằng việc giả sử chỉ có hai người, Adria và Bill.
Cả hai đều thấy người kia mắt màu xanh,
và với tất cả điều mà họ biết, đó có thể là người duy nhất.
Ở đêm đầu tiên, ai cũng im ắng.
Nhưng khi thấy người còn lại vẫn ở trên đảo vào sáng hôm sau,
họ có được thông tin mới.
Adria nhận ra rằng nếu Bill thấy người cạnh mình mắt không phải màu xanh,
anh ấy sẽ rời đi vào đêm đầu tiên
sau khi kết luận câu nói của bạn chỉ có thể là nói về anh ấy.
Bill cũng ngay lập tức nhận ra điều tương tự về Adria.
Sự thật rằng người còn lại chưa đi
chỉ ra cho mỗi tù nhân rằng mắt của anh ấy hay cô ấy phải là xanh.
Và vào sáng thứ hai, cả hai người đều đã rời đi.
Bây giờ tưởng tượng một người tù thứ ba.
Adria, Bill và Carl ai cũng thấy hai người còn lại mắt xanh.
nhưng không chắc nếu mỗi một người còn lại cũng thấy có hai người mắt xanh hay không,
hay là chỉ một.
Họ đợi hết đêm đầu tiên như trước,
nhưng ở sáng hôm sau, họ vẫn không thể chắc.
Carl nghĩ, "Nếu tôi không có mắt xanh,
Andria và Bill chỉ cần để ý lẫn nhau,
và sẽ cùng nhau rời đi vào đêm thứ hai."
Nhưng khi anh ấy thấy cả hai vào buổi sáng thứ ba,
anh ấy nhận ra rằng họ cũng đang để ý tới anh ấy nữa.
Adria và Bill mỗi người cũng đang trải qua quá trình tương tự,
và họ đều rời đi vào đêm thứ ba.
Sử dụng loại suy diễn quy nạp này,
ta sẽ thấy kiểu lập luận này có thể lặp lại cho tuỳ ý số tù nhân bạn thêm vào.
Chìa khoá là khái niệm về kiến thức phổ thông,
được triết gia David Lewis đặt tên.
Thông tin mới không nằm trong bản thân câu nói của bạn.
nhưng ở trong việc nói với tất cả mọi người cùng một lúc.
Giờ đây, ngoài việc biết rằng ít nhất một người trong số họ có mắt xanh,
mỗi tù nhân còn biết rằng mọi người khác đang để ý
tất cả người mắt xanh mà họ có thể thấy,
và rằng mỗi người kia cũng biết điều này, và tiếp tục.
Điều mà mỗi người tù không biết
là có phải chính họ là một trong những người mắt xanh
mà những người khác đang để ý tới
cho đến khi số đêm đã trôi qua bằng với số tù nhân trên đảo.
Tất nhiên, bạn có thể tha cho các tù nhân 98 ngày trên đảo
bằng cách nói với họ rằng ít nhất 99 người trong số họ có mắt xanh,
nhưng khi dính tới kẻ độc tài điên, bạn tốt nhất nên cho mình lợi thế.