Các kì thi chuẩn hóa đầu tiên mà chúng ta biết
diễn ra ở Trung Quốc cách đây hơn 2.000 năm
dưới thời nhà Hán.
Quan lại tổ chức các kì thi để tìm người có năng lực cho các vị trí cầm quyền.
Các môn thi bao gồm triết học,
nông nghiệp,
và thậm chí là chiến thuật quân sự.
Thi cử chuẩn hóa vẫn tồn tại trên thế giới suốt 2 thiên niên kỉ tiếp theo
và ngày nay, mọi thứ do thi cử quyết định
từ đánh giá khả năng leo cầu thang của lính cứu hỏa ở Pháp
đến kiểm tra năng lực ngôn ngữ của các nhà ngoại giao ở Canada
cho đến đánh giá học sinh ở trường.
Một số kì thi xác định điểm của một thí sinh
bằng cách so với kết quả của các thí sinh khác.
Số khác đánh giá bằng mức độ thí sinh đáp ứng các tiêu chuẩn có sẵn.
Bài thi leo cầu thang của một lính cứu hỏa
có thể được xác định nhờ so sánh thời gian thực hiện của anh
với thời gian của những lính cứu hỏa khác.
Điều này được thể hiện bởi một thứ được gọi là đường cong hình chuông.
Hoặc bài thi có thể được đánh giá dựa trên những tiêu chí định sẵn,
như mang được một khối lượng nhất định suốt một quãng đường nhất định
qua một số bậc thang nhất định.
Tương tự, một nhà ngoại giao có thể được so sánh với các nhà ngoại giao khác,
hoặc so với một bộ tiêu chí cố định
thể hiện nhiều trình độ thành thạo ngôn ngữ.
Tất cả các kết quả này đều có thể được thể hiện bằng một thứ gọi là bách phân vị.
Nếu một nhà ngoại giao có bách phân vị là 70, có 70% thí sinh thấp điểm hơn cô ấy.
Nếu cô ấy đạt bách phân vị là 30, có 70% thí sinh cao điểm hơn cô ấy.
Dù các kì thi chuẩn hóa đôi lúc vẫn còn gây tranh cãi,
chúng đơn thuần chỉ là công cụ.
Cũng như thử nghiệm tư duy, 1 kỳ thi chuẩn hóa như 1cây thước.
Sự hữu dụng của một cây thước phụ thuộc vào hai yếu tố.
Thứ nhất: Bản chất công việc.
Cây thước không thể đo nhiệt độ ngoài trời
hoặc cường độ âm thanh của giọng hát của một ai đó.
Thứ hai: Thiết kế của công cụ.
Giả sử bạn cần đo chu vi của một quả cam.
Cây thước đo độ dài, vậy là đã đúng đại lượng,
nhưng nó không được thiết kế với độ đàn hồi cần thiết để đo chu vi.
Vì vậy, nếu các bài kiểm tra không tương thích với đối tượng,
hoặc không được thiết kế phù hợp,
kết quả là chúng sẽ đánh giá sai.
Trong trường học,
các học sinh mắc chứng lo lắng thi cử có thể khó thể hiện hết khả năng
trong một bài thi chuẩn hóa.
Họ không phải không biết trả lời,
mà vì họ quá căng thẳng đến nỗi không thể chia sẻ những gì họ đã học.
Các học sinh gặp khó trong việc đọc
có thể bị cách diễn đạt của một bài toán làm rối trí,
nên kết quả thi của họ phản ánh khả năng đọc-viết
hơn là khả năng tính toán.
Những học sinh bỡ ngỡ với các bài thi
trong đó có những hàm ý lạ về văn hóa
có thể làm bài không tốt,
qua đó giúp ta biết mức độ hiểu biết văn hóa của thí sinh
thay vì khả năng học thuật của họ.
Trong những trường hợp này, các bài thi cần được thiết kế theo hướng khác.
Thi cử chuẩn hóa còn gặp khó khăn
trong việc đánh giá những khái niệm hoặc kĩ năng trừu tượng,
như sự sáng tạo, khả năng tư duy phản biện, và khả năng hợp tác.
Nếu ta thiết kế bài thi không đúng,
hoặc sử dụng chúng sai mục đích,
hay không khai thác hết chúng,
kết quả bài thi sẽ không đáng tin hoặc không hợp lí.
Sự tin cậy và sự hợp lí là hai khía cạnh quan trọng
để hiểu được các bài thi chuẩn hóa.
Để hiểu sự khác biệt giữa chúng,
chúng ta có thể lấy hình ảnh ẩn dụ về hai chiếc nhiệt kế hỏng.
Một chiếc nhiệt kế không ổn định
sẽ cho ra kết quả khác nhau sau mỗi lần đo,
còn chiếc nhiệt kế ổn định nhưng không tin cậy sẽ luôn cho kết quả cao hơn 10 độ.
Sự hợp lí còn phụ thuộc vào độ chính xác trong việc thể hiện kết quả.
Nếu kết quả không phản ánh đúng kì thi,
kì thi đó gặp vấn đề về sự hợp lí.
Cũng như chúng ta không thể dùng thước để đo cân nặng của một con voi,
hoặc để xác định nó ăn gì vào bữa sáng,
ta không thể dùng mỗi kiểm tra chuẩn hóa để biết một người thông minh đến đâu,
nhà ngoại giao giải quyết vấn đề ra sao,
hoặc lính cứu hỏa có thể dũng cảm đến đâu.
Thi cử chuẩn hóa sẽ giúp ta biết một chút về nhiều người
trong thời gian ngắn,
nhưng nó không thể giúp ta biết nhiều về một cá nhân.
Các nhà khoa học xã hội e ngại kết quả thi cử sẽ gây ra những thay đổi rõ rệt
và thường là thay đổi tiêu cực đối với các thí sinh,
đôi khi còn đi kèm với những hậu quả kéo dài suốt đời.
Dù vậy, ta không thể đổ lỗi cho thi cử.
Chính chúng ta mới là người cần tiến hành thi cử đúng mục đích,
đồng thời thể hiện kết quả thi cử một cách thỏa đáng.