[cymeradwyo]
Diolch.
[cymeradwyo]
Diolch.
[cymeradwyo]
Diolch yn fawr i chi.
[cymeradwyo]
Diolch.
[cymeradwyo]
I Graça Machel a theulu Mandela;
I'r Arlywydd Zuma ac aelodau ei lywodraeth;
i benaethiaid taleithiau a llywodraethau
-- yn y gorffennol a'r presennol --
gwesteion nodedig.
Mae hi'n fraint unigol i mi fod gyda chi heddiw
i ddathlu bywyd fel neb arall
I bobl De Affrica
[cymeradwyo]
Pobl o bob thras a phob cherddediad mewn bywyd
mae'r byd yn diolch i chi am rannu Nelson Mandela gyda ni
Ei frwydr oedd eich brwydr
ei lwyddiant oedd eich llwyddiant,
fe wnaeth eich urddas ac eich gobaith
gael ei fynegi drwy ei fywyd a thrwy eich ryddid
Eich democratiaeth
yw ei rodd annwyli i chi
Mae hi'n anodd canu clodydd i unrhyw ddyn
i gyflwyno mewn geiriau
nid dim ond y ffeithiau a'r dyddiadau sy'n ffurfio bywyd
ond y gwir wrth hanfod person
y llawenydd preifat a'r galaru
y momentau distaw a nodweddion unigryw
sydd yn goleuo enaid rhywun
Anoddach o'r hanner yw gwneud hyn i gawr yn ein hanes
a symudodd gwlad tuag at gyfiawnder
a thrwy'r broses symud biliynau o amgylch y byd
Wedi'i eni yn ystod y Rhyfel Byd Cyntaf
wedi ennyn diddordeb drwy orchymynnion o bŵer
bachgen a'i fagwyd yn bugeilio gwartheg
a'i ddysgu gan yr hynaf o blith ei lwyth y Mambu
Roedd Madiba i dyfu i fod yn waredwr mawr olaf yr 20fed Ganrif.
Fel Gandhi, roedd i arwain mudiad o wrthwynebiad
symudiad a oedd ar y dechrau heb prin unrhyw obaith o lwyddo
Fel Dr. King, roedd i roi llais pwerus
i hawliadau'r gorthrwm rai
a'r anghenrhaid moesol i gael tegwch hiliol
Roedd i ddioddef carchariad caled
a ddechreuodd yng nghyfnod Kennedy a Khrushchev
ac a ymestynnodd i ddyddiau olaf y Rhyfel Oer
Wrth gerdded o'r carchar heb fyddin arfog
byddai -- fel Abraham Lincoln --
yn dal y wlad gyda'i gilydd
pan oedd yn bygwth torri'n ddarnau
ac fel sylfaenwyr America byddai'n sefydlu
trefn gyfansoddiadol i sicrhau rhyddid i genedlaethau i ddod
Ymrwymiad i ddemocratiaeth a rheolaeth y gyfraith
a gafodd ei gadarnhau nid yn unig gan ei etholiad
ond drwy ei barodrwydd i adael y swyddfa ar ôl dim ond un tymor
O ystyried llwybr ei fywyd
amrediad ei lwyddiannau
yr addoliad a oedd mor haeddiannol ohono
mae'n demtasiwn -- dwi'n credu -- i gofio Nelson Mandela fel eicon
yn gwenu ac yn ddigynnwrf
wedi'i ddatgysylltu o faterion coegwych y bobl lai
ond gwthwynebodd Madiba ei hun
delwedd mor ddi-fywyd
[cymeradwyo]
Yn hytrach,
Mynnodd Madiba rannu gyda ni ei amheuon a'i ofnau
ei gamgymeriadau ynghyd â'i lwyddiannau
"Dydw i ddim yn sant", dywedodd
"os nac ydych yn ystyried sant fel pechadur sy'n dal i drio."
Oherwydd ei fod yn gallu cydnabod ei amherffeithrwydd
oherwydd ei fod yn gallu bod â chymaint o hiwmor
hyd yn oed drygau, er gwaethaf y beichiau trwm a'i cariodd
yr ydym yn ei garu cymaint.
Nid oedd yn benddelw wedi'i wneud o farmor, roedd yn ddyn o gig a gwaed
yn fab ac yn ŵr
yn dad ac yn ffrind
a dyna pam ein bod wedi dysgu cymaint oddi wrtho
a dyna pam y gallwn ddal i ddysgu oddi wrtho
Oherwydd nid oedd unrhywbeth a gyflawnodd yn anochel
yn llwybr ei fywyd gwelwn ddyn
a enillodd ei le yn y llyfrau hanes drwy ymaflyd
a chraffter a dyfalbarhad a ffydd
mae'n dweud wrthym beth sydd yn bosib
nid yn unig yn nhudalennau ein llyfrau hanes
ond yn ein bywydau ni hefyd
Dangosodd Mandela i ni nerth gweithredu
o gymryd risgiau ar ran ein syniadau
Efallai fod Mandela yn oawn ei fod wedi "etifeddu gwrthryfelgarwch balch
synnwyr ystyfnig o degwch"; gan ei dad
ac rydym yn gwybod iddo rannu gyda miliynau o Dde-Affricanwyr du a thywyll eu croen;
"y dicter a anwyd gan fil camwedd
mil amharch
mil momentau na chafwyd eu cofio
yr awydd i frwydro'r system a garcharodd
fy mhobl", dywedodd o
Ond fel cewri eraill cynnar yr ANC
y Zulus a'r Tambos,
[cymeradwyo]
Fe ddisgyblodd Madiba ei ddicter
a sianelu ei awydd i frwydro i mewn i sefydliadau
a phlatfformau a strategaethau ar gyfer gweithredu
fel y gallai dynion a merched sefyll
dros yr urddas a gawn gan Dduw
Yn fwy na hyn, derbynniodd ganlyniadau ei weithredoedd
gwybod bod sefyll i fyny yng ngwyneb buddiannau pwerus ac anghyfiawnder gyda phris
"Rydw i wedi ymladd yn erbyn dominyddiaeth y gwyn Rydw i wedi ymladd yn erbyn dominyddiaeth y du."
[cymeradwyo]
"Rydw i wedi gofalu'n dyner am y ddelfryd o ddemocratiaeth a chymdeithas rydd
ble gall pawb fyw efo'i gilydd mewn harmoni a chyfleodd cyfartal
mae'n ddelfryd yr ydw i'n gobeithio byw i'w chyrchu ac i'w chyrraedd
ond os daw i hynny mae hi'n ddelfryd yr ydw i'n barod i farw drosti."
[cymeradwyo]
Dysgodd Mandela i ni rym gweithredu
ond dysgodd i ni hefyd rym syniadau
pwysigrwydd rhesymu a dadlau
yr angen i astudio nid yn unig yr rhai yr ydych yn cytuno â hwy
ond hefyd y rhai nad ydych yn cytuno â hwy.
Deallai na allai syniadau gael eu dal gan furiau carchar
na'u diffodd gan fwled saethwr cudd
Trödd ei achos llys yn gyhuddiad o apartheid
oherwydd ei huodledd a'i angerdd
ond hefyd oherwydd ei hyfforddiant fel hyrwyddwr
Defnyddiodd ddegawdau o garchar i finiogi ei ddadleuon
ond hefyd i ymledu ei syched am wybodaeth i eraill yn y symudiad
a dysgodd iaith ac arferion ei orthrymwyr
fel y gallai un diwrnod fynegi iddynt hwy
sut oedd eu rhyddid yn ddibynnol ar ei ryddid o
[cymeradwyo]
Dangosodd Mandela nad yw gweithredu a syniadau yn ddigon
dim ots pa mor gywir
mae'n rhaid iddynt hefyd gael ei naddu yn y cyfreithiau a'r sefydliadau
Roedd yn ymarferol, yn ceisio ei gredoau
yn erbyn arwyneb caled amgylchiad a hanes
Ar ei brif egwyddorion, safai fel y graig
a dyna pam y gallai wrthod eraill rhag cael eu rhyddhau'n ddiamod
gan atgoffa'r gyffundrefn apartheid
na all "garcharorwyr ymuno â chytundeb";
Ond fel y dangosodd drwy drafodaethau caled
i drosglwyddo pŵer a llunio deddfau newydd
Nid oedd arno ofn cyfaddawdu er mwyn cyrraedd nod uwch
Ac oherwydd nad oedd ddim ond yn arweinydd mudiad ond yn wleidydd galluog
roedd y cyfansoddiad a ddilynnodd yn deilwng o'r ddemocratiaeth aml-hiliol hon
yn driw i'w weledigaeth i amddiffyn y lleiafrifoedd
ynghyd â hawliau y mwyafrif a rhyddid gwerthfawr pob un yn Ne Affrica