Vücudunuzdaki en geniş organ karaciğeriniz veya beyniniz değildir.
Yetişkinlerde yaklaşık iki metrekare yüzey alanına sahip olan derinizdir.
Derinin farklı bölgelerinin farklı özellikleri olsa da,
yüzeyinin büyük bir kısmı terlemek, ısıyı hissetmek
veya tüylenmek gibi benzer fonksiyonlara sahiptir.
Fakat derin bir kesik veya yara sonrası
yeni iyileşmiş deri etrafından farklı görünür
ve bir süre için veya temelli olarak özelliklerinin tamamına sahip olamaz.
Bunun nedenini anlamak için insan derisinin yapısına bakmamız gerek.
Epidermis adındaki ilk tabaka
genel olarak keratinosid adı verilen sertleşmiş hücrelerden oluşur
ve koruma sağlar.
Dış katman olduğundan sürekli dökülür ve yenilenir
onarımı da oldukça kolaydır.
Fakat bazen bir yara dermise, yani cildin birçok işlevini sağlayan
kan damarlarını, çeşitli bezleri ve sinir uçlarını barındıran katmana
kadar derine inebilir.
Bu tür bir olay dört sıralı aşamalı
bir yeniden oluşturma sürecinin başlalangıcını tetikler.
İlk aşama, hemostaz, derinin iki anlık tehdide tepkisidir:
şu an kan kaybediyorsun
ve epidermisin fiziksel bariyeri bozuldu.
Damarları kanamayı en aza indirmek için daralırken,
vasokonstiksiyon olarak bilinen süreçte,
iki tehdit de kan pıhtısı oluşturularak baskılanır.
Fibrin adında özel bir protein kanın dışarı akmasını
ve bakteri ve patojenlerin içeri girmesini engelleyen çapraz bağlar oluşturur.
Bu şekilde geçen üç saat sonra kırmızıya dönen deri
sıradaki aşama olan iltihaplanmanın sinyallerini verir.
Kanamanın kontrol altına alınması ve bariyerin kapatılmasıyla
vücut içeri girmiş olabilecek patojenlerle savaşması için özel hücreler gönderir.
Bunların en önemlileri arasında histiyosit olarak bilinen
beyaz kan hücreleri bulunur.
Bu hücreler, fagositoz işlemiyle bakterileri ve hasarlı dokuyu tüketip
iyieşmeyi hızlandıracak büyüme faktörleri üretirler.
Bu ufak askerlerin yaralı bölgeye ulaşmak için
kan damarlarında yolculuk etmeleri gerektiğinden,
daha önce daralmış olan damarlar vazodilasyon süreciyle
tekrar genişlemeye başlar.
Yaralanmadan iki-üç gün geçtikten sonra
fibroplast hücrelerinin yaraya girmesiyle prolifertif aşama başlar.
Kolajen depolama sürecinde,
önceki fibrinin yerini alması için birleştirici doku oluşturarak
yarada kolajen adı verilen lifli bir protein üretilir.
Epidermal hücreler derinin üst tabakasını tekrar şekillendirmek için bölünürken,
dermis yarayı kapatmak için büzüşür.
Son olarak yenileme sürecinin dördüncü aşamasında
biriken yeni kolajenin özel tiplere dönüştürülmesiyle
yara olgunlaşır.
Bir yıla kadar uzayabilen bu süreçte
yeni derinin esnekliği gelişir
damar ve diğer bağlantılar güçlenir.
Zamanla, yeni doku başlangıçtaki yaranın ciddiyetine
ve işlevin kendisine bağlı olarak
orijinal sağlıklı işlevinin %50-80'ine kadar ulaşabilir.
Fakat deri tamamen iyileşmediğinden
yara izleri dünya genelinde doktorlar için büyük bir sorun olmaya devam ediyor.
Her ne kadar araştırmalacılar iyileşme sürecini anlama üzerine
önemli adımlarda atmış olsalar da
birçok gizem hâlâ çözülememiş durumda.
Mesela fibroplast hücreleri kan damarlarından mı
yoksa yaraya yakın deri dokusundan mı geliyorlar?
Neden geyikler gibi diğer memeliler
yaralarını insanlardan çok daha etkili iyileştirebiliyor?
Bu ve diğer sorulara cevap bularak belki bir gün kendimizi
yaralar sadece hatıralarda kalacak kadar iyi iyileştirebiliriz.