[Στις 3 Απριλίου 2016 είδαμε τη μεγαλύτερη διαρροή δεδομένων στην ιστορία.]
[Τα Panama Papers αποκάλυψαν πλούσιους και ισχυρούς ανθρώπους]
[με υπέρογκα ποσά κρυμμένα σε υπεράκτιους λογαριασμούς.]
[Τι σημαίνει αυτό;]
[Καλέσαμε τον Ρόμπερτ Πάλμερ του Global Witness να μας εξηγήσει.]
Αυτή την εβδομάδα υπήρξε μια σωρεία κι ένας καταιγισμός σεναρίων
που προέκυψαν από τη διαρροή 11 εκατομμυρίων εγγράφων
από μια νομική εταιρεία με έδρα τον Παναμά με την επωνυμία Mossack Fonsecka.
Η δημοσιοποίηση αυτών των εγγράφων από τον Παναμά αποκαλύπτει ένα μικρό τμήμα
του μυστικοπαθούς υπεράκτιου κόσμου.
Αποκτούμε μια εικόνα για το πώς πελάτες, τράπεζες και δικηγόροι
πηγαίνουν σε εταιρείες όπως η Mossack Fonseca
και λένε, «Εντάξει, θέλουμε μια ανώνυμη εταιρεία,
μπορείτε να μας δώσετε μία;»
Έτσι μπορείτε να δείτε τα ηλεκτρονικά μηνύματα,
τις ανταλλαγές μηνυμάτων,
πώς δουλεύει αυτός ο μηχανισμός,
τον τρόπο λειτουργίας της.
Τώρα, αυτό έχει ήδη αρχίσει να επιφέρει αρκετά άμεσες συνέπειες.
Ο Πρωθυπουργός της Ισλανδίας παραιτήθηκε.
Επίσης λάβαμε την είδηση
ότι ένας σύμμαχος του βάρβαρου Σύριου δικτάτορα Μπάσαρ Αλ-Ασάντ
κατέχει επίσης υπεράκτιες εταιρείες.
Έγιναν ισχυρισμοί για χρηματικό ίχνος 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων
που οδηγεί στον Πρόεδρο της Ρωσίας Βλαντιμίρ Πούτιν
μέσω ενός στενού παιδικού του φίλου,
ο οποίος τυγχάνει να είναι κορυφαίος τσελίστας.
Και θα είναι πολλοί οι εύποροι εκεί έξω
και άλλοι οι οποίοι θα νιώθουν νευρικότητα για το επόμενο πακέτο ιστοριών
και το επόμενο πακέτο εγγράφων που θα διαρρεύσουν.
Τώρα, αυτό φαντάζει σαν την πλοκή ενός θρίλερ κατασκοπίας
ή σαν μυθιστόρημα του Τζον Γκρίσαμ.
Φαίνεται κάτι πολύ μακρινό από εσάς, εμένα, τους συνηθισμένους ανθρώπους.
Γιατί να νοιαστούμε γι' αυτό;
Η αλήθεια είναι πως αν οι πλούσιοι και ισχυροί
μπορούν να διατηρούν τα χρήματα τους υπεράκτια
και να μην πληρώνουν τους φόρους που τους αναλογούν,
σημαίνει ότι υπάρχουν λιγότερα χρήματα για τις απαραίτητες δημόσιες παροχές
όπως η περίθαλψη, η εκπαίδευση, οι δρόμοι.
Κι αυτό μας επηρεάζει όλους.
Τώρα, για την οργάνωσή μου Global Witness,
η αποκάλυψη αυτή υπήρξε πρωτοφανής.
Ακούμε τα ΜΜΕ και τους πολιτικούς ηγέτες σε όλον τον κόσμο να λένε
πώς ο καθένας μπορεί να εκμεταλλευτεί τη μυστικότητα των υπεράκτιων εταιρειών
ώστε να κρύψει και να μεταμφιέσει τα κεφάλαια του -
κάτι για το οποίο εμείς συζητούμε και αποκαλύπτουμε εδώ και μια δεκαετία.
Τώρα, νομίζω ότι πολλοί άνθρωποι θεωρούν όλο αυτό τον κόσμο περίπλοκο και δυσνόητο,
και δυσκολεύονται να καταλάβουν τον τρόπο λειτουργίας αυτού του υπεράκτιου κόσμου.
Προτιμώ να το φαντάζομαι σαν μια ρώσικη κούκλα.
Έτσι μπορείς να έχεις μία εταιρεία μέσα σε μία άλλη εταιρεία,
που είναι μέσα σε μία άλλη εταιρεία,
καθιστώντας σχεδόν αδύνατο το να γίνει πραγματικά αντιληπτό
ποιος βρίσκεται πίσω από αυτές τις δομές.
Μπορεί να είναι πολύ δύσκολο για τις υπηρεσίες του νόμου
ή τις φορολογικές υπηρεσίες, τους δημοσιογράφους, τους πολίτες
να αντιληφθούν τι πραγματικά συμβαίνει.
Επίσης βρίσκω ενδιαφέρον
ότι υπήρξε μικρότερη κάλυψη του θέματος στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Κι αυτό ίσως οφείλεται στο ότι κάποια επιφανή άτομα από τις ΗΠΑ
απλώς δεν έχουν σκιαγραφηθεί σ' αυτήν την αποκάλυψη, σ' αυτό το σκάνδαλο.
Βέβαια, αυτό δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν πλούσιοι Αμερικάνοι
οι οποίοι συσσωρεύουν τα κεφάλαια τους σε υπεράκτιες.
Οφείλεται απλώς στον τρόπο λειτουργίας των υπεράκτιων
που η Mossack Fonseca έχει λιγότερους Αμερικανούς πελάτες.
Νομίζω πως αν δούμε τις διαρροές από τα Νησιά Κέιμαν
ή ακόμη και από το Ντέλαγουερ, το Ουαϊόμινγκ ή τη Νεβάδα,
θα βλέπατε πολλές περισσότερες περιπτώσεις και παραδείγματα σύνδεσης με Αμερικάνους.
Πράγματι, σε ορισμένες πολιτείες των ΗΠΑ απαιτούνται λιγότερα στοιχεία,
απαιτείται να δηλώσετε λιγότερα στοιχεία για την ίδρυση μιας εταιρείας
απ' ό,τι για να πάρετε κάρτα βιβλιοθήκης.
Αυτό το είδος μυστικότητας στην Αμερική έχει επιτρέψει
σε εργαζόμενους σχολικών περιφερειών να εξαπατήσουν σχολιαρόπαιδα.
Έχει επιτρέψει στους απατεώνες να εξαπατήσουν ευάλωτους επενδυτές.
Αυτό είναι το είδος της συμπεριφοράς που μας επηρεάζει όλους.
Τώρα, στην Global Witness,
θελήσαμε να δούμε πώς θα φαινόταν αυτό και στην πράξη.
Πώς λειτουργεί πραγματικά;
Έτσι αυτό που κάναμε
ήταν να στείλουμε έναν μυστικό ερευνητή σε 13 δικηγορικές εταιρείες του Μανχάταν.
Ο ερευνητής μας παρουσιάστηκε σαν Αφρικανός υπουργός
που ήθελε να μεταφέρει ύποπτα κεφάλαια εντός των Ηνωμένων Πολιτειών
για να αγοράσει ένα σπίτι, ένα σκάφος, ένα τζετ κτλ.
Αυτό που ήταν πράγματι σοκαριστικό ήταν πώς όλοι αυτοί οι δικηγόροι,
εκτός από έναν, παρουσίασαν στον ερευνητή μας προτάσεις
για το πώς να μεταφέρει τα ύποπτα κεφάλαια.
Αυτές ήταν προκαταρκτικές συναντήσεις,
κανείς από τους δικηγόρους δεν μας ανέλαβε ως πελάτες
και φυσικά δεν υπήρξε χρηματική συναλλαγή,
ωστόσο φαίνεται πραγματικά το πρόβλημα με το σύστημα.
Επίσης είναι σημαντικό
να μην το θεωρήσουμε ως μεμονωμένη περίπτωση.
Αυτό δεν αφορά μόνο έναν συγκεκριμένο δικηγόρο
που μίλησε με τον μυστικό μας ερευνητή και παρουσίασε προτάσεις.
Δεν αφορά μόνο έναν συγκεκριμένο πολιτικό
ο οποίος μπλέχτηκε σε σκάνδαλο.
Αφορά τον τρόπο που δουλεύει ένα σύστημα,
που παγιώνει τη διαφθορά, τη φοροδιαφυγή, τη φτώχεια και την αστάθεια.
Προκειμένου ν' αντιμετωπιστεί αυτό,
πρέπει ν' αλλάξουμε το παιχνίδι.
Πρέπει να αλλάξουμε τους κανόνες του παιχνιδιού
για να γίνει αυτή η συμπεριφορά δυσκολότερη.
Αυτό ίσως φανεί απαισιόδοξο και δυσοίωνο,
σαν να μην μπορούμε να κάνουμε τίποτα,
σαν να μην άλλαξε ποτέ τίποτα,
λες και θα υπάρχουν πάντα πλούσιοι και ισχυροί.
Αλλά ως ένας φύσει αισιόδοξος,
διαβλέπω πράγματι ότι αρχίζουμε να έχουμε κάποια αλλαγή.
Την τελευταία διετία,
είδαμε μια πραγματική πίεση για μεγαλύτερη διαφάνεια
όσον αφορά την ιδιοκτησία εταιρειών.
Το θέμα αυτό τέθηκε στην πολιτική ατζέντα
από τον Βρετανό Πρωθυπουργό Ντέιβιντ Κάμερον
κατά τη μεγάλη Σύνοδο των G8 που διεξήχθη στη Βόρεια Ιρλανδία το 2013.
Και από τότε, η Ευρωπαϊκή Ένωση θα δημιουργεί
κεντρικά μητρώα σε εθνικό επίπεδο
όσων πραγματικά κατέχουν και διοικούν εταιρείες σε όλη την Ευρώπη.
Κάτι που προξενεί λύπη είναι το γεγονός ότι οι ΗΠΑ μένουν πραγματικά πίσω.
Υπάρχει δικομματική νομοθεσία η οποία έχει παρουσιαστεί
ενώπιον της Βουλής και της Γερουσίας,
ωστόσο δεν παρουσιάζει τόση πρόοδο όση θα θέλαμε να δούμε.
Θα θέλαμε πραγματικά να δούμε τις διαρροές του Παναμά,
αυτή την τεράστια κλεφτή ματιά στον υπεράκτιο κόσμο,
να χρησιμοποιηθούν σαν ένας τρόπος ανοίγματος στις ΗΠΑ και σ' όλον τον κόσμο.
Για εμάς στην Global Witness, αυτή αποτελεί μια στιγμή για αλλαγή.
Χρειαζόμαστε οι απλοί άνθρωποι να εξοργίζονται
με τον τρόπο που κάποια άτομα μπορούν να κρύψουν την ταυτότητα τους
πίσω από μυστικές εταιρείες.
Χρειαζόμαστε οι επιχειρηματικοί ηγέτες να ορθώσουν ανάστημα και να πουν:
«Η μυστικότητα αυτού του είδους δεν ωφελεί τις επιχειρήσεις».
Χρειαζόμαστε οι πολιτικοί ηγέτες να αναγνωρίσουν το πρόβλημα,
και να δεσμευθούν για την τροποποίηση του νόμου που θα ξετυλίξει τη μυστικότητα.
Μαζί μπορούμε να βάλουμε ένα τέλος στη μυστικότητα
που επιτρέπει σήμερα στην άνθιση
της φοροδιαφυγής, της διαφθοράς και του ξεπλύματος χρημάτων.