ครับ สมมติว่าคุณได้รับข้อความหนึ่ง จากเพื่อน เขาพิมพ์มาว่า...
"รู้ไหมว่าฉันไปเจออะไรมา โมโหมากเลยตอนนี้"
ในฐานะเพื่อน คุณก็ถามไปว่า เรื่องมันเป็นยังไง
เขาก็เล่าเรื่องที่เกิดขึ้นให้คุณฟัง
อาจจะเป็นที่ยิม ที่ทำงาน หรือไปเดทมาเมื่อคืน
แล้วคุณก็ฟัง พยายามทำความเข้าใจว่าทำไมเพื่อนถึงโมโห
บางทีคุณอาจจะแอบตัดสินเพื่อนอยู่ในใจเบาๆ ว่าที่เพื่อนโกรธน่ะ มันควรไหม
(เสียงหัวเราะ)
แล้วคุณก็อาจจะแนะนำอะไรบางอย่างให้กับเขาไป
ตอนนั้นเองครับที่คุณกำลังทำ ในสิ่งที่ผมได้ทำอยู่ทุกวัน
เพราะว่าผมเป็นผู้ศึกษาความโกรธ
และในฐานะผู้ที่ศึกษาเรื่องนี้ ผมทุ่มเทเวลาศึกษาค้นคว้าอย่างมืออาชีพ...
จริงๆก็มาจากเรื่องของตัวเองด้วยนี่แหละ
ทำความเข้าใจว่าทำไมคนเราถึงหัวร้อน
ผมได้ไปทำความเข้าใจ ความคิดที่เกิดขึ้น เวลาที่พวกเขาโมโห
สิ่งที่พวกเขามักทำเวลาโมโห
ไม่ว่าจะเข้าไปสู้เลย หรือทำลายข้าวของ
หรือเกรี้ยวกราดใส่คนอื่นบนอินเตอร์เน็ต
(เสียงหัวเราะ)
คุณคงพอจะนึกออกว่า
พอคนเขารู้ว่าผมศึกษาเรื่องนี้
เขาก็อยากจะเล่าความเดือดดาลในใจให้ผมฟัง
เล่าเรื่องที่ทำให้พวกเขาหัวร้อน
ไม่ใช่เพราะต้องการคนมาเยียวยารักษา
แม้จะมีคนที่ต้องการบ้าง
แต่ความรู้สึกนี้เกิดขึ้นได้กับทุกคน
บางอย่างเราก็เคยรู้สึกเหมือนกัน บางอย่างเราพอจะเข้าใจได้
เราต่างก็เคยโมโหกันมาทั้งนั้น ตั้งแต่เกิดมาได้ไม่กี่เดือน
ตอนที่เราไม่ได้อะไรดั่งใจ เราก็ร้องกระจองอแง
อย่างเช่น "พ่อ หมายความว่ายังไง ไม่สนใจเสียงร้องของหนู"
"หนูจะเอาอันนั้น"
(เสียงหัวเราะ)
เราต่างก็เคยฉุนเฉียวเมื่อสมัยวัยรุ่น อันนี้แม่ผมช่วยยืนยันได้
ขอโทษแม่ด้วยครับ
เราเจอกับอารมณ์นี้อยู่ตลอด
จริงๆแล้ว ความเกรี้ยวกราดอยู่กับเรามาเสมอ ในจังหวะที่เรากำลังแย่สุดๆในชีวิต
มันเป็นอารมณ์ที่เราจะต้องเจอ เป็นธรรมชาติ เมื่อเกิดความทุกข์
แต่มันก็ยังอยู่กับเรา แม้ในช่วงเวลาที่ดีที่สุดของชีวิต
ในโอกาสพิเศษๆ เช่น งานแต่งงาน หรือไปเที่ยวพักผ่อน
ก็มักจะมีจังหวะอารมณ์เสียได้เหมือนกัน
อากาศไม่เป็นใจ การเดินทางล่าช้า
นั่นก็ทำให้วันดีๆเสียไปได้
แต่ถ้าทุกอย่างกลับมาราบรื่น เราก็จะลืมอารมณ์ขุ่นมัวนั้นไป
หลายครั้งที่ผมได้คุยกับหลายๆคน เรื่องความโกรธของพวกเขา
ในประโยคสนทนาต่างๆนั้นเอง ทำให้ผมได้รู้
ผมว่าทุกคนในห้องตอนนี้ก็เป็นเหมือนกัน
คือมองอารมณ์ร้อนเป็นปัญหา
คุณมองว่ามันกระทบต่อชีวิตของคุณยังไง
มันทำลายความสัมพันธ์ของคุณกับคนรอบข้าง บางครั้งมองว่ามันน่ากลัว
ในขณะที่ผมได้รับรู้มุมมองเหล่านี้ ผมเห็นมันต่างออกไป
วันนี้ ผมจึงอยากบอกคุณ บางอย่างที่สำคัญมาก
เกี่ยวกับความโกรธ คือสิ่งนี้ครับ
ความโกรธเป็นพลัง และให้ประโยชน์แก่ชีวิตของคุณ
มันเป็นเรื่องดีที่คุณรู้สึกโกรธ
คุณจำเป็นต้องรู้สึกโกรธ
แต่ก่อนที่จะเข้าใจเรื่องนี้ เราต้องย้อนไปคุยกันก่อนว่า
อะไรที่เป็นสาเหตุให้เรารู้สึกโกรธ
มีการศึกษาอยู่ในงานของผู้วิจัยความโกรธ
ชื่อ ดร.เจอร์รี่ เดฟเฟนแบคเฮอร์ เขียนเรื่องนี้ไว้เมื่อปีค.ศ.1996
ในหัวข้อที่ว่า เราจะจัดการความโกรธ ที่ดูเป็นปัญหานี้ยังไง
เอาล่ะครับ ผมเชื่อว่าหลายคนส่วนใหญ่
มักจะรู้สึกแบบนี้เหมือนๆกัน
ฉันจะฉุนเฉียวเวลาโดนยั่วโมโห
คุณคงพอจะจับน้ำเสียงของเขาได้
เขาจะพูดประมาณว่า
"ขัดใจฉันจริงๆเวลาเจอคนขับรถช้าแบบนี้"
หรือว่า "ฉันหงุดหงิด เพราะ เธอวางนมทิ้งไว้นอกตู้เย็นอีกแล้ว"
หรืออันที่ผมชอบคือ
"ฉันไม่มีปัญหากับเรื่องโมโหนะ ขอแค่ให้คนเลิกมากวนใจฉัน"
(เสียงหัวเราะ)
ทีนี้ครับ เพื่อที่จะทำความเข้าใจ สิ่งที่ทำให้เราขุ่นเคืองใจพวกนี้
ผมได้สอบถามคนมากมาย ทั้งเพื่อนสนิท เพื่อนร่วมงาน แม้แต่คนในครอบครัว
"เรื่องอะไรที่มักจะทำให้คุณหงุดหงิดเสมอ"
"อะไรที่ทำให้คุณหัวเสีย"
แต่ก่อนอื่นเลยครับ ผมขอบอกข้อดีข้อหนึ่งของ
การเป็นนักวิจัยความโกรธ
นั่นคือผมได้ใช้เวลามากกว่าสิบปี จดบันทึกความเข้าใจ
เรื่องต่างๆที่มักทำให้เพื่อนของผมขุ่นเคือง
เผื่อผมอาจจะต้องหยิบมาดู
(เสียงหัวเราะ)
แต่คำตอบที่ได้รับมาน่าสนใจมากครับ
สาเหตุของความโกรธที่พวกเขามักจะบอกคือ
"เวลาทีมที่เชียร์แพ้"
"คนเคี้ยวอาหารเสียงดังเกินไป"
แปลกแต่เป็นกันเยอะจริงๆนะครับ
"คนที่เดินช้าเกินไป" อันนี้เหตุผลของผมเอง
และแน่นอนครับ "ขับรถเข้าวงเวียน"
ครับ วงเวียน
(เสียงหัวเราะ)
ผมบอกตามตรงเลยว่า ไม่มีเรื่องไหน ชวนหัวร้อนได้เท่าขับรถในวงเวียน
(เสียงหัวเราะ)
บางครั้งคำตอบของพวกเขา ไม่ใช่เรื่องเล็กน้อยเลย
บางครั้งพูดถึงการเหยียดเชื้อชาติ เหยียดเพศ การกลั่นแกล้ง
การทำลายสิ่งแวดล้อม ปัญหาระดับโลก เรื่องใหญ่ๆที่เราทุกคนเผชิญอยู่
แต่ในบางครั้ง
คำตอบของพวกเขาก็เฉพาะเจาะจงลงไป บางทีเป็นเรื่องแล้วแต่คนเลย
"ตอนสีที่ยังไม่แห้งมาโดนเสื้อคุณ"
"ตอนที่คุณเผลอยืนพิงอ่างล้างมือ ในห้องน้ำสาธารณะ"
(เสียงหัวเราะ)
ขยะแขยงสุดๆ ว่าไหมครับ
(เสียงหัวเราะ)
หรือ "แฟลชไดรฟ์ จะเสียบก็มีแค่หัวท้าย"
"ทำไมต้องหมุนไปหมุนมา ตั้งสามรอบกว่าจะเสียบได้"
(เสียงหัวเราะ)
ไม่ว่าจะเป็นเรื่องเล็กหรือเรื่องใหญ่ เรื่องทั่วไปหรือแล้วแต่บุคคล
เราพอจะเห็นภาพจากตัวอย่างเหล่านี้
และเราพอจะเข้าใจสถานการณ์คล้ายๆกันนี้ได้
เราเกิดความรู้สึกโกรธ ในสถานการณ์ที่เราไม่พอใจ
สถานการณ์ที่เรารู้สึกไม่ยุติธรรม เป้าหมายของเราถูกขัดขวาง
ตอนที่เราจำเป็นต้องหลีกเลี่ยง รู้สึกตัวเองไม่มีอำนาจ
นี่คือสูตรสำรับของความโกรธเกรี้ยว
แต่คุณก็จะเห็นเหมือนกันว่า
ความโกรธไม่ใช่แค่สิ่งที่เรารู้สึก ในสถานการณ์เหล่านี้เท่านั้น
มันไม่ใช่อารมณ์ที่เกิดขึ้นเดี่ยวๆ
เรารู้สึกโกรธในเวลาที่กลัว หรือเศร้าได้เช่นกัน
หรือแม้แต่ในอารมณ์อื่นๆ
สิ่งสำคัญคือตรงนี้ครับ
เรื่องที่ชวนหัวร้อนนั้น ไม่ได้เป็นสิ่งที่ทำให้เราโมโห
มันไม่ใช่สาเหตุโดยตรง
แล้วเราก็รู้ดีเพราะ ถ้าสิ่งนั้นทำให้โมโห
เราทุกคนคงโมโหเรื่องเดียวกัน เหมือนกันหมดทุกคน แต่ไม่ใช่
สิ่งที่ทำให้ผมโมโหนั้นต่างกับ สิ่งที่ทำให้คุณโมโห
คราวนี้เลยกลายเป็นว่า มีอีกสิ่งเพิ่มเข้ามา
สิ่งนั้นมันคืออะไรล่ะ
เรารู้ว่าเรากำลังทำหรือกำลังรู้สึกอะไรอยู่ ณ ตอนที่มีสิ่งมากวนใจ
เราเรียกมันว่า ระยะก่อนเกิดความโกรธ คุณกำลังหิวอยู่ไหม เหนื่อยอยู่ไหม
กำลังกังวลเรื่องอื่นอยู่ในใจไหม กำลังจะไปสายแล้วหรือเปล่า
เวลาที่คุณเกิดความรู้สึกพวกนี้
สิ่งที่กวนใจจะยิ่งน่าหงุดหงิดมากกว่าเดิม
สิ่งที่มีผลต่ออารมณ์โกรธที่สุด ไม่ใช่เรื่องกวนใจ
ไม่ใช่อารมณ์ในระยะก่อนเกิดความโกรธด้วย มันคือสิ่งนี้
เราตีความสิ่งที่มากวนใจนั้นยังไง
ให้ความหมายสิ่งเหล่านั้นกับชีวิตเรายังไง
เมื่อมีบางอย่างเกิดขึ้นกับเรา
ความคิดแรกคือ มันดีหรือไม่ดี ใช่ไหมครับ
มันยุติธรรมหรือเปล่า เราตำหนิมันได้ใช่ไหม โทษมันได้ใช่ไหม
นี่คือการประเมินขั้นแรก เกิดขึ้นเมื่อคุณประเมินสถานการณ์นั้นๆเอง
เราตัดสินมัน นิยามมัน จากบริบทในชีวิตเรา
หลังจากเราประเมินแล้ว เราก็มาคิดต่อว่ามันแย่แค่ไหน
นี่คือการประเมินขั้นที่สอง
เราจะบอกว่า "นี่มันแย่ที่สุด เท่าที่เคยเจอมาเลย"
หรือ "ฉันพอจะจัดการเรื่องนี้ได้"
ทีนี้ครับเพื่อให้เห็นภาพมากขึ้น ผมอยากให้คุณนึกภาพว่ากำลังขับรถไปไหนสักที่
และก่อนที่เราจะไปไกลกว่านี้ ผมควรบอกก่อนว่า
ถ้าผมเป็นคนอัจฉริยะอย่างร้ายกาจ
สิ่งที่ผมอยากจะทำก็คือสร้างสถานการณ์ ที่จะทำให้พวกคุณโกรธ
สถานการณ์ที่ชวนหัวร้อนมากๆ อย่างเช่นการขับรถ
(เสียงหัวเราะ)
เรื่องจริงนะครับ
คุณกำลัง สมมติ ว่ากำลังอยู่ระหว่างทาง
แล้วทุกสิ่งที่เกิดขึ้นคือ การจราจร คนขับรถคันอื่น ถนนกำลังก่อสร้าง
เหมือนว่ามันกำลังจะขัดขวางคุณจากเป้าหมาย
มีทั้งกฎจราจรที่ป้ายกำกับไว้ และที่ไม่ได้มีป้ายบอก
และกฎเหล่านั้นถูกละเลยไป มันเกิดขึ้นตรงหน้าคุณ
เกิดขึ้นประจำ แล้วผ่านไป
แล้วใครกันที่ละเมิดกฎจราจรพวกนั้น
คนอื่นที่เป็นใครก็ไม่รู้ คนที่คุณคงไม่ได้พบกันอีก
ทำให้ง่ายมากที่พวกเขาจะตกเป็นเหยื่อ แก่ความเกรี้ยวกราดของคุณ
(เสียงหัวเราะ)
คุณกำลังขับรถไปที่ไหนสักที่ เริ่มจะหงุดหงิดขึ้นเรื่อยๆแล้ว
และคนข้างหน้าคุณ ขับรถด้วยความเร็วต่ำกว่ากำหนดเป็นอย่างดี
และมันรบกวนจิตใจ
เพราะคุณไม่มีทางรู้เลยว่า ทำไมเขาถึงขับรถช้าขนาดนั้น
นี่คือการประเมินขั้นแรก
คุณมองอยู่เรื่อยๆ และเริ่มคิดว่าไม่ไหวแล้ว ขับช้าจนคุณอยากตำหนิ
แต่คุณอาจจะคิดว่าไม่ใช่เรื่องใหญ่อะไรก็ได้
เพราะคุณก็ไม่ได้รีบร้อน ไม่เป็นไร
นี่คือการประเมินขั้นที่สองครับ คุณเลยไม่ได้โกรธอะไร
แต่ ถ้าลองนึกว่า คุณกำลังอยู่ระหว่างทาง กำลังจะไปสัมภาษณ์งาน
สิ่งที่คนขับรถคันข้างหน้าคุณทำ ก็ยังเหมือนเดิม ใช่ไหม
ฉะนั้น การประเมินขั้นแรกก็ยังเหมือนเดิม ไม่ไหว ขับช้าจนน่าตำหนิ
แต่ การจัดการสถานการณ์นี้ของคุณ เปลี่ยนไปแน่นอน
เพราะทันใดนั้นเอง
คุณกำลังจะไปสัมภาษณ์งานสาย
ทันใดนั้นเอง
คุณกำลังจะเสียงานในฝันของคุณไป
งานที่อาจจะให้เงินคุณเป็นกอบเป็นกำ
(เสียงหัวเราะ)
ใครอีกคนกำลังจะได้งานในฝันนั้นแทนคุณไป
คุณอาจจะต้องถังแตก
คุณอาจจะต้องขัดสนเรื่องการเงิน
หรือจะต้องจอดรถ วนกลับ กลับไปอยู่กับพ่อแม่อีก
(เสียงหัวเราะ)
ทำไมล่ะครับ
"ก็เพราะคนขับรถคันข้างหน้าเนี่ยสิ"
"นี่ไม่ใช่คน นี่มันปีศาจ"
(เสียงหัวเราะ)
และปีศาจกำลังอยู่ที่นี่ มาทำลายชีวิตของคุณ
(เสียงหัวเราะ)
กระบวนการคิดเช่นนี้ครับ
เรียกว่า การมองให้เป็นเรื่องร้ายแรงไว้ก่อน เป็นช่วงที่เราจะมองสิ่งต่างๆให้แย่ที่สุด
และมันเป็นแนวคิดหลักๆที่ทำให้เรารู้ว่า
เกี่ยวข้องกับภาวะอารมณ์โกรธเรื้อรัง
แต่ก็ยังมีแนวคิดอื่นอีกที่เกี่ยวข้อง
การอ้างสาเหตุแห่งความโกรธแบบผิดๆ
คนที่กำลังโกรธนั้นมักจะไปโทษ สิ่งที่ไม่เกี่ยวกัน
ไม่ใช่แค่คนที่ไม่เกี่ยวเท่านั้น
ยังรวมถึงสิ่งของที่ขยับเองไม่ได้ด้วย
และถ้าคุณคิดว่านี่มันออกจะตลกเกินไป
ลองคิดถึงครั้งสุดท้ายที่คุณ ทำกุญแจรถหาย คุณพูดว่า
"กุญแจรถไปไหนเนี่ย"
คุณรู้นี่ว่ากุญแจรถมันวิ่งหายไปเองได้
(เสียงหัวเราะ)
พวกเขามักจะพูดอะไรแบบเหมารวม ใช้คำพูด เช่น "เป็นแบบนี้ตลอด"
"ไม่เคยเลย" "ทุกทีเลย" "ฉันเจออะไรแบบนี้ตลอด"
"ไม่เคยได้ดั่งใจเลย"
หรือ "ฉันเจอไฟแดงทุกแยกเลยวันนี้"
เรียกร้องต้องการ พวกเขาเอาความต้องการของ ตัวเป็นที่ตั้งมากกว่าคนอื่น
"ฉันไม่สนใจว่าทำไมคนนี้ถึงขับรถช้า"
"เขาต้องขับให้เร็วขึ้น ไม่ก็หลบไป ฉันจะไปสัมภาษณ์งาน"
และสุดท้าย โมโหและด่วนตัดสินตีตราไปเลย
พวกเขามักจะเรียกคนอื่นว่า พวกโง่ พวกงั่ง ปีศาจ
หรือคำอื่นอีกมาก ผมไม่ได้รับอนุญาตให้พูดคำพวกนี้
บน TED Talk
(เสียงหัวเราะ)
และเป็นเวลานานมาแล้ว
ที่นักจิตวิทยาได้พูดถึงกระบวนการคิด ที่บิดเบี้ยวเหล่านี้
หรือความเชื่อที่ไม่สมเหตุสมผล
ใช่ครับ บางครั้งพวกเขาไม่มีเหตุผลเลย
ส่วนใหญ่เวลาโกรธก็จะเป็นอย่างนั้น
แต่บางครั้ง ความคิดพวกนี้สมเหตุสมผลมากๆ
ยังมีความไม่ยุติธรรมอยู่บนโลกใบนี้
ยังมีคนเห็นแก่ตัว จิตใจโหดเหี้ยม
มันไม่ได้เป็นแค่เรื่องที่เข้าใจได้ ที่จะรู้สึกโกรธเมื่อคุณถูกปฏิบัติอย่างแย่ๆ
คุณมีสิทธิ์ที่จะโกรธเมื่อถูกปฏิบัติแย่ๆ
ถ้าถามถึงสิ่งที่ผมอยากจะให้คุณจดจำ จากการที่ผมมาพูดในวันนี้
ผมอยากให้ความโกรธยังเป็นอารมณ์หนึ่ง ที่คงอยู่ในตัวคุณ
เพราะมันช่วยให้บรรพบุรษของคุณ ไม่ว่าจะเป็นมนุษย์หรือสัตว์
มีวิวัฒนาการและอยู่รอดมาได้
เหมือนกับความกลัว ที่คอยเตือนคุณเมื่อมีอันตราย
ความโกรธในตัวคุณ คอยเตือนคุณว่านี่ไม่ยุติธรรม
นี่เป็นวิธีหนึ่งที่สมองพยายามสื่อสารกับคุณ
ว่าคุณทนมามากเกินพอแล้ว
มันช่วยอะไรอีก ทำให้คุณรู้สึกมีพลัง เพื่อสู้กับอยุติธรรม
ลองคิดกันสักนิดนะครับ ครั้งสุดท้ายที่คุณรู้สึกโกรธ
อัตราการเต้นของหัวใจคุณเพิ่มขึ้น
คุณหายใจถี่ขึ้น เหงื่อคุณเริ่มออก
มันคือระบบประสาทซิมพาเทติกของคุณ
เป็นที่รู้จักกันว่าเป็นกลไกการตอบสนอง ที่จะสู้หรือจะหนีของคุณ
เข้ามาเสริมพลังให้คุณโต้ตอบกลับไป
และนี่คือสิ่งที่คุณพอจะสังเกตได้
ขณะเดียวกัน ระบบย่อยอาหารของคุณ ทำงานช้าลงเพื่อรักษาพลังงานของคุณไว้
นั่นเป็นเหตุผลว่าทำไมโกรธแล้วปากแห้ง
หลอดเลือดของคุณขยาย เพื่อส่งเลือด ไปเลี้ยงกล้ามเนื้อแขนขา
เพราะอย่างนั้นคุณเลยหน้าแดง
กลไกต่างๆของสรีระที่ซับซ้อนทั้งหมดนี้
ยังคงอยู่มาจนถึงปัจจุบัน
เพราะมันช่วยให้บรรพบุรุษของคุณ
จัดการกับความโหดร้ายและไม่ปราณีของธรรมชาติ
ปัญหาก็คือ สิ่งที่บรรพบุรุษของคุณเคยทำ
เพื่อจัดการความโกรธ
คือการใช้กำลังต่อสู้
ไม่ใช่สิ่งที่มีเหตุผลหรือเหมาะสมอีกต่อไป
คุณไม่สามารถ และไม่ควร ที่จะจับไม้ขึ้นมาฟาดในทุกๆครั้งที่คุณโมโห
(เสียงหัวเราะ)
แต่ยังมีเรื่องดีๆครับ
มีสิ่งที่คุณสามารถทำได้
ในขณะที่บรรพบุรุษของคุณที่ไม่ใช่มนุษย์ ทำไม่ได้
ความสามารถนั้นก็คือ การรู้จักควบคุมอารมณ์
แม้ว่าใจคุณจะอยากเข้าไปบวกมาก
คุณยั้งใจตัวเองได้ และคุณสามารถเปลี่ยนความโกรธนั้น
ให้เป็นสิ่งที่สร้างสรรค์ได้
บ่อยครั้งเมื่อเราพูดถึงความโกรธ
เราคุยกันว่าจะเอาความโกรธออกไปยังไง
เราบอกคนอื่นให้ใจเย็นๆ สบายๆ
แม้แต่บอกให้พวกเขาปล่อยและลืมมันไป
เพราะเรามองว่าความโกรธมันแย่ เป็นเรื่องผิดที่รู้สึกโกรธแบบนั้น
แต่ผมชอบที่จะคิดว่าความโกรธนี้ เป็นแรงผลักดัน
เหมือนกับที่ความกระหาย ผลักดันให้คุณไปหาน้ำมาดื่ม
เหมือนกับที่ความหิว ผลักดันให้คุณไปหาอะไรมาทาน
ความโกรธสามารถผลักดันคุณ ให้ตอบโต้กับความไม่ยุติธรรมได้
เพราะเราไม่ต้องคิดมาก ไม่ต้องหาเหตุผลว่าทำไมถึงควรโกรธ
เมื่อเราย้อนกลับไปมองในภายหลัง
ครับ บางอย่างอาจจะไร้สาระ ไม่เห็นว่าควรจะต้องมาโกรธเลย
แต่การเหยียดเชื้อชาติ เหยียดเพศ การข่มขู่รังแก การทำลายสิ่งแวดล้อม
สิ่งเหล่านี้เกิดขึ้นจริง ร้ายแรงจริง
และทางเดียวที่จะแก้ไขสิ่งเหล่านี้ คือรู้สึกโกรธกับเรื่องพวกนี้
แล้วเปลี่ยนความโกรธให้เป็นพลังที่จะสู้กลับ
คุณไม่จำเป็นต้องสู้ด้วยความก้าวร้าว การประกาศเป็นศัตรู หรือใช้ความรุนแรง
มีหนทางอีกมากมาย ที่คุณจะแสดงความไม่พอใจของตัวเองได้
คุณสามารถออกไปประท้วง คุณอาจจะเขียนข้อความบอกเล่าผ่านสื่อ
คุณสามารถบริจาคเงิน หรือไปลงแรงอาสาในเรื่องนั้นๆ
คุณสามารถบอกเล่าผ่านศิลปะ หรือเขียนวรรณกรรม
คุณสามารถแต่งกลอนหรือเพลงได้
คุณสามารถสร้างชุมชนที่เอาใจใส่คนรอบข้างได้
และอย่ายอมให้ความป่าเถื่อนเกิดขึ้นในสังคม
จากนี้ไป เมื่อคุณรู้สึกว่าตัวเองกำลังโกรธ
แทนที่จะพยายามกดทับมันไว้
ผมหวังว่าคุณจะฟังในสิ่งที่ความโกรธกำลังบอก
และผมหวังว่าคุณจะเปลี่ยนความโกรธนั้น ให้เป็นพลังงานบวกและสร้างสรรค์
ขอบคุณครับ
(เสียงปรบมือ)