Çocukkken süper güçlerim olduğunu biliyordum.
Bu doğru.
(Kahkaha)
Son derece hayranlık verici olduğumu düşünüyordum
çünkü muhafazakâr bir Müslüman olan
dedem gibi esmer insanlarla bağlantı kurabiliyor
ve ayrıca Afgan annemi ve Pakistanlı babamı da anlayabiliyordum,
çok dindar değil, rahat, oldukça özgürlükçü.
Ve tabii ki beyaz insanları da anlayabiliyor
ve iletişim kurabiliyordum,
ülkemin beyaz Norveçlileri ile.
Bilirsiniz, beyaz, esmer her neyse,
hepsini seviyordum.
Onlar her zaman birbirini anlamasa bile
ben hepsini anlıyordum,
hepsi de benim insanlarımdı.
Fakat babam hep çok endişeliydi.
Bana sürekli, en iyi eğitimi alsam bile
adalet görmeyeceğimi söylerdi.
Ona göre yine de ayrımcılığa uğrayacaktım
ve beyazlar tarafından kabul görmenin tek yolu
ünlü biri olmak, derdi.
Şimdi, dikkat edin, benimle bu konuşmayı yaptığında yedi yaşındaydım.
Yani yedi yaşımdayken şöyle dedi
" Bak, ya spor olmalı ya müzik."
Spordan hiç anlamazdı -sağolsun- o nedenle müzik oldu.
Böylece yedi yaşımdayken bütün oyuncaklarımı, bebeklerimi topladı
ve hepsini attı.
Onların yerine küçük, dandik bir Casio org verdi-
(Kahkaha)
Evet, ve şan dersleri.
Ve beni her gün dört saat alıştırma yapmaya zorladı
ve hemen sayıları gittikçe artan dinleyicilere şarkı söyletmeye başladı
ve tuhaf bir şekilde Norveç'in çok kültürlülüğü açısından
bir tür örnek çocuk oldum.
Tabii ki çok gurur duydum,
çünkü o zamanlar gazeteler bile
esmer insanlar hakkında güzel şeyler yazmaya başlamıştı
ve süper gücümün arttığını hissedebiliyordum.
12 yaşındayken okuldan eve dönerken
küçük bir sapma yaşadım.
En sevdiğim şekerleme olan "salty feet" almak istemiştim
kesinlikle çok severim.
Yol üzerindeki dükkana gittim
ama kapının girişinde büyük beyaz bir adam yolu kapatıyordu
bu yüzden etrafından dolanmaya çalıştım ama beni durdurdu
ve dik dik bakmaya başladı
ve yüzüme tükürüp şöyle dedi
"Çekil yolumdan,
seni küçük marsık fahişe, seni küçük Pakistanlı fahişe,
nereden geldiysen geri oraya git.
Dehşete kapılmıştım.
Ona bakıyordum
ve korkudan yüzümdeki tükürüğü bile silemiyordum,
gözyaşlarıma karışıyordu.
Hemen yetişkin birinin gelip bu adamı durdurması umuduyla
etrafa bakındığımı hatırlıyorum.
Fakat insanlar yanımdan hızla geçiyor ve görmemiş gibi yapıyordu.
Çok kafam karışmıştı, çünkü şöyle düşünüyordum
"Haydi benim beyaz insanlarım! Neredesiniz? Neler oluyor?
Neden gelip beni kurtarmıyorsunuz?"
Şekerlemeyi almadığımı söylemeye gerek yok.
Son hızla eve doğru koştum.
İşler yine de iyiydi, öyle sanıyordum.
Zaman geçtikçe ve başarım arttıkça
esmer insanlardan da tacizler gelmeye başladı.
Aile çevremizdeki bazı erkekler bunu kabul edilemez buluyor
ve bir kadının müzikle ilgilenmesini ve medyada yer almasını
haysiyetsizlik sayıyordu.
Çok geçmeden konserlerimde saldırıya uğramaya başladım.
Bu konserlerden birini hatırlıyorum, sahnede seyirciye doğru eğilmiştim,
son gördüğüm şey genç ve esmer bir yüzdü
ve hemen ardından gözlerime kimyasal bir madde atıldı
gözlerim yaşardı ve göremez oldum
ama yine de şarkı söylemeye devam ettim.
Oslo sokaklarında da yüzüme tükürüldü, bu defa da esmer bir adamdı.
Hatta bir defasında kaçırmaya bile kalkıştılar.
Ölüm tehditleri hiç kesilmiyordu.
Bir seferinde yaşlı ve sakallı bir adam beni sokakta durdurdu
ve şöyle dedi "Senden çok nefret ediyorum
çünkü senin yüzünden kızlarımız
her istediğini yapabileceğini sanıyor."
Genç bir adam arkamı kollamamı söyledi.
Müziğin islama uygun olmadığını ve fahişelerin işi olduğunu
ve buna devam edersem tecavüze uğrayacağımı söyledi
ve karnım öyle bir deşilecekmiş ki benim gibi bir fahişe daha doğmayacakmış.
Yine kafam karışmıştı.
Ne olup bittiğini anlamıyordum.
Şimdi de esmer insanlarım beni tehdit ediyordu- Nasıl olurdu?
İki dünya arasında köprü olmak yerine
iki dünyamın arasından düşüyor gibiydim.
Sanıyorum benim kriptonitim tükürüktü.
17 yaşına geldiğimde
ölüm tehditleri çok fazla ve taciz sürekli bir hâle geldi.
Bir noktada o kadar kötüleşti ki annem yanıma oturdu ve şöyle dedi,
" Bak, artık seni koruyamayız artık seni güvende tutamayız,
gitmek zorunda kalacaksın."
Londra'ya bir bilet aldım, valizimi topladım ve gittim.
O zaman kalbimi en çok kıran şey hiç kimsenin tek kelime etmemesi oldu.
Norveç'ten herkesin ortasında gittim.
Benim esmer insanlarım, beyaz insanlarım, tek kelime etmediler.
Hiç kimse "Durun bakalım, bu yanlış.
Bu kızı destekleyin, koruyun, çünkü o bizden biri" demedi.
Hiç kimse bunu demedi.
Aksine, sanki --
hani bagaj bandının üzerinde çeşitli valizler olur
ve dönüp dururlar
ve hep sona kalan bir valiz vardır ya,
hiç kimsenin istemediği ve gelip almadığı bir valiz,
ben kendimi öyle hissettim.
Hiç bu kadar yalnız hissetmemiştim. Hiç böyle kaybolmuş hissetmemiştim.
Londraya geldikten sonra, sonunda muzik kariyerime geri döndüm.
Yer farklı ama maalesef hikâye aynı eski hikâyeydi.
Bana gönderilen bir mesaj, öldürüleceğimi,
kanımın bir nehir gibi akacağını
ve ölmeden önce defalarca tecavüze uğrayacağımı söylüyordu.
Bu noktada şunu söylemeliyim ki
bu mesajlara gerçekten alışmaya başlamıştım
ama bu defa farklı bir şey oldu ve ailemi de tehdit etmeye başladılar.
Bu yüzden bir kez daha valizimi topladım, müziği bıraktım ve ABD'ye taşındım.
Sabrım tükenmişti.
Artık bunlarla hiç bir ilgim olsun istemiyordum.
Benim hiç hayalim olmayan ve babamın seçimi olan
bir şey yüzünden kesinlikle öldürülmeyecektim.
Bir nevi kaybolmuştum.
Bir nevi dağılmıştım.
Ama ne yapmak istediğime karar verdim,
gelecek yıllarımı genç insanları
destekleyerek harcayacaktım
ve küçük bir şeyler de olsa
elimden geleni yapacaktım.
Avrupa'daki genç Müslümanlar için çalışan
çeşitli kuruluşlarda gönüllü görev almaya başladım.
Ve beni şaşırtan şey, bu genç insanların çoğunun
acı çektiği ve mücadele ettiğiydi.
Çocuklarının mutluluğu ve hayatından çok
kendi adlarını ve şereflerini önemsiyor gibi görünen
ailelerde ve topluluklarda pek çok problem yaşıyorlardı.
Kendime, belki de o kadar yalnız ve tuhaf değilim, demeye başladım.
Belki bir yerlerde benim insanlarımdan çok vardı.
Gerçek şu ki, çoğu insan, Avrupa'da büyüyen
ve kendisi olmasına izin verilmeyen bizlerin sayısının
çok fazla olduğunu anlamıyor.
Bizim kendimiz olmamıza izin verilmez.
Seçtiğimiz kişilerle evlenme
veya ilişki kurma özgürlüğümüz yoktur.
İşimizi bile kendimiz seçemiyoruz.
Avrupa'nın kalbindeki Müslümanlarda kural bu.
Dünyadaki en özgür toplumlarda bile biz özgür olamıyoruz.
yaşamlarımız, hayallerimiz, geleceğimiz kendimize ait değil,
ailemiz ve onların topluluğuna ait.
Aramızda kaybolan, aramızda görünmez olan,
ama acı çeken, tek başına acı çeken
çok sayıda genç insanın
öyküsüne tanıklık ettim.
Zorunlu evlilikler, şeref kaygısıyla şiddet ve istismara uğrayıp yiten çocuklar
Bu genç insanlarla birkaç yıl çalıştıktan sonra
kaçmayı sürdüremeyeceğimi anladım.
Hayatımın geri kalanını korkarak ve saklanarak geçiremezdim
ve kesinlikle bir şeyler yapmam gerekecekti.
Ve sonra, bu kötü davranışların sürmesine, sessizliğimin,
bizim sessizliğimizin izin verdiğini anladım.
Böylece çocukluğumdaki süper gücümü kullanıma sokmaya karar verdim,
farklı kutuplardaki insanlara bu sorunları ve bir genç olarak
aile ile toplum arasına sıkışmanın ne demek olduğunu anlatmaya çalışacaktım.
Böylece filmler çekmeye ve bu öyküleri anlatmaya başladım.
Ve ayrıca insanların bu sorunları ciddiye almamasının
bizim için ölümcül sonuçları oduğunu anlamalarını istedim.
Bu nedenle yaptığım ilk film Banaz'ı anlatıyordu.
Londra'da yaşayan 17 yaşında bir Kürt kızdı.
İtaatkâr biriydi, ailesi ne isterse onu yapmıştı.
Her şeyi doğru yapmaya çalışmıştı.
Ailesinin seçtiği bir adamla evlendi
ama adam onu sürekli dövüyor ve tecavüz ediyordu.
Sonunda ailesinden yardım istediğinde
ona "Evine dön ve daha iyi bir karı ol" dediler.
Çünkü evlerinde boşanmış bir kız istemiyorlardı,
tabii ki bu durum aile şereflerini lekeleyecekti.
Öyle kötü dayak yiyordu ki kulaklarından kan geliyordu
ve sonunda adamı terk etti ve kendi seçtiği ve aşık olduğu
genç bir adam buldu.
Aile ve topluluk bu durumu öğrendi
ve Banaz kayboldu.
Üç ay sonra bulundu,
bir valizin içine konmuş ve evin altına gömülmüştü.
Boğazı sıkılmış ve ölene kadar dövülmüştü,
babasının ve amcasının emriyle üç adam, üç kuzen tarafından öldürülmüştü.
Banaz'ın hikâyesini daha da trajik yapan şey ise,
öldürülmeden önce İngiliz polisinden beş kez yardım istemiş
ve ailesinin onu öldüreceğini söylemiş
ama polis ona inanmamış ve hiçbir şey yapmamış.
Bu konudaki sorun,
bu çocuklarımızın çoğunun sadece aile ve aile çevresinde
problemler yaşaması değil, aynı zamanda büyüdükleri ülkede de
yanlış anlaşılmaları
ve duyarsızlıkla karşılanmalarıdır.
Kendi aileleri onlara ihanet ettiği zaman gözlerini bize çeviriyorlar
ve biz de onları anlamayınca
onları kaybediyoruz.
Bu filmi yaparken bazıları şöyle dedi
" Bak Deeyah, biliyorsun onların kültürü böyle,
bu insanlar çocuklarına böyle şeyler yapar
ve biz bu işe karışamayız."
Sizi temin ederim ki öldürülmek benim kültürüm değil.
Biliyor musunuz?
Benim gibi insanlar,
farklı arka planları olan benim gibi genç kadınlar da
kesinlikle ülkemizdeki diğer insanlarla
aynı haklara ve korumaya sahip olmalıyız, neden olmasın?
Sıradaki filmim için, Avrupa'daki bazı
Müslüman gençlerin neden aşırılık ve şiddete yöneldiğini
anlamaya çalıştım.
Ama bunu yaparken
en büyük korkumla yüzleşmek zorunda kalacağımı biliyordum:
Sakallı esmer adamlar.
Hayatımın çoğunda beni rahatsız eden adamlara benzeyen,
hayatta en çok korktuğum adamlar.
Uzun yıllardır
kendilerinden hiç hazzetmediğim adamlar.
Sonraki iki yılı mahkum olmuş
teröristler, cihatçılar ve eski aşırılık yanlılarıyla geçirdim.
Zaten bildiğim şeyler açık olan gerçeklerdi;
din, politika, Avrupa'nın sömürgeci geçmişi
ve ayrıca Batının son yıllardaki dış politika hataları,
hepsi büyük resmin birer parçasıydı.
Ama benim daha çok ilgimi çeken şey bulduğum insanlardı,
kişisel nedenleri neydi,
neden bazı gençlerimiz bu gibi gruplardan kolay etkileniyordu.
Beni gerçekten şaşırtan şey ise bulmayı umduğum ve aradığım
canavarlar yerine
yaralanmış insanlar bulmam oldu.
Samimi olmam gerekirse, canavar olsalar çok memnun olacaktım.
Kırılmış insanlar buldum.
Tıpkı Banaz gibi,
doğdukları ülkenin kültürü ile
aileleri arasında köprü olmaya çabalarken
ezilen genç insanlar buldum.
Ayrıca aşırılık yanlısı bu grupların, terörist grupların
gençlerimizin bu duygularını kullanarak
bunu utanmadan şiddete kanalize ettiklerini öğrendim.
Şunu diyorlar "Bize katıl.
Her iki tarafı da reddet, aileni de ülkeni de
çünkü onlar da seni reddediyor.
Ailen kendi şerefini senden daha fazla önemsiyor.
Ülkene gelirsek,
gerçek bir Norveçli, İngiliz veya Fransız hep beyaz olarak kalacak, sense esmer."
Ayrıca bu gruplar gençlere çok arzuladıkları şeyleri vaadediyor:
önemli sayılmak, kahramanlık aidiyet duygusu, amaç,
onları seven ve kabul eden bir topluluk.
Kendini güçsüz hissedenlere güç hissi aşılıyorlar.
Kimsenin görmediği sessiz genç sonunda fark ediliyor ve sesi duyuluyor.
Gençlerimize bunları yapıyorlar.
Peki bu gruplar, bunları neden bize değil de gençlere yapıyor?
Şöyle bir şey var,
şiddeti haklı veya mazur göstermeye çalışmıyorum.
Söylemeye çalıştığım şey,
bazı gençlerimizin bunlara
neden kapıldığını anlamaya mecbur olduğumuzdur.
Ayrıca size şunları da göstermek istiyorum;
bu resimler, filmdeki bazı adamların çocukluk resimleri.
Ve beni en çok etkileyen şey, bunların çoğunun,
bu hiç aklıma gelmezdi
ama bunların çoğunun babaları ya başlarında yoktu ya da kötü babalardı.
Ve bu genç adamların birçoğu
bu aşırılık yanlısı grupların içinde
ilgili ve merhametli baba figürleri buldular.
Ayrıca ırkçı şiddetin acımasızlaştırdığı erkekler vardı
ve bunlar bir kurban gibi hissetmeyi bırakıp
kendisi şiddet uygulayan birine dönüşmüştü.
Aslında bu duyguyu tanıyordum ve dehşete düştüm
çünkü 17 yaşında Norveç'ten kaçarken
ben de aynı kırgınlığı ve kahrı hissetmiştim,
aynı ihanete uğramışlık
ve hiç kimseye ait olmama duygusunu.
Aynı kaybolmuşluk ve kültürler arasında ezilme duygusunu.
Şunu söyleyeyim ki, ben yok etmeyi seçmedim
elime bir silah değil bir kamera aldım.
Bunu yapma nedenim ise sahip olduğum süper güç.
Cevabın şiddet değil anlamak olduğunu görebiliyordum.
İnsanoğlunu; bizler ve onlar,
kötüler ve kurbanlar biçiminde sabit bir karikatür olarak değil
bütün erdemleri ve zaaflarıyla görmek.
Ve nihayet şu gerçekle de yüzleştim;
benim iki kültürümün bir çarpışma rotasına girmesi şart değildi,
kendi sesimi duyuracağım bir düzlem olmalıydı.
Artık taraf seçmek zorunda değildim
ama bunu anlamak yıllarımı aldı, çok uzun yıllar.
Bugün pek çok gencimiz
aynı sorunlarla boğuşuyor
ve bunu yaparken yalnızlar.
Bu onların kapanmayan bir yaraları
ve dünyadaki radikal dini gruplar
bu açık yaralardan besleniyor.
Bir Afrika atasözü şöyle der:
"Köy gençlere soğuk davranırsa,
gençler ısınmak için köyü yakar.
Müslüman ana babalar
ve Müslüman topluluklardan
şunu rica ediyorum;
çocuklarınızı sizin beklentilerinize uymaya zorlamadan
sever ve önemser misiniz?
Onları şerefinize tercih eder misiniz?
Aile şerefinizi daha önde tuttuğunuzda
onların neden çok öfkelendiğini ve yabancılaştığını anlar mısınız?
Çocuklarınızla arkadaş olmayı ve onların size güvenerek
bunu başka yerlerde yapmak yerine
yaşadıklarını sizinle paylaşmasını
ister misiniz?
Ve aşırılığa kayan genç insanlardan da
öfken acılarından besleniyor, bunu kabul eder misin?
Bu iyiliğe inanmayan, senin kanını
kendi menfaatleri için kullanmak isteyen
bu yaşlı adamlara hayır der misin?
Yaşamak için bir yol bulabilir misin?
En tatlı intikamın,
mutlu ve özgür bir hayat yaşamak olduğunu görebilir misin?
Başkasının değil, senin biçimlendirdiğin bir hayatı.
Neden bir başka ölü Müslüman çocuk olmak istiyorsun?
Ve geriye kalan hepimizden; gençlerimizi ne zaman dinlemeye başlayacağız?
Onları nasıl destekleyebilir
ve acıyı nasıl daha yapıcı bir yola yönlendirebiliriz?
Onları sevmediğimizi sanıyorlar.
Başlarına gelenleri umursamadığımız sanıyorlar.
Onları kabullenmediğimizi düşünüyorlar.
Bu duygularını değiştirecek bir yol bulabilir miyiz?
Onlar şiddetin kurbanı veya uygulayıcısı olmadan önce
onları görmemiz ve fark etmemiz için ne yapmamız gerekir?
Onları önemsemeyi başarabilir ve onları bize ait sayabilir miyiz?
Ve şiddet kurbanları bize benzediğinde öfkeye kapılmamayı başarabilir miyiz?
Nefreti reddetmeyi ve aramızdaki bölünmeyi aşacak bir yol bulabilir miyiz?
Onlar bizden vazgeçmiş olsa bile biz birbirimizden ve çocuklarımızdan
vazgeçmeyi göze alamayız.
Bu hepimizi ilgilendiriyor.
İntikam ve şiddet uzun dönemde aşırılık sorununda işe yaramaz.
Teröristler evlerimize korku salarak
kapılarımızı ve kalplerimizi kapatmamızı istiyor.
Toplumda daha fazla kanayan yara oluşmasını
ve böylece bunlardan beslenerek hastalıklarını yaymak istiyorlar.
Onlar gibi olmamızı istiyorlar:
Hoşgörüsüz, nefret dolu ve acımasız.
Paris saldırılarının ertesi günü,
bir arkadaşım kızının fotoğrafını gönderdi.
Bir beyaz bir kız ve bir Arap kız.
En iyi arkadaşlar.
Bu fotoğraf aşırı uçların kriptoniti.
Bu iki küçük kız, süper güçleri ile
oluşturmamız gereken,
çocuklarımızı reddeden değil
onları içine alan ve destekleyen bir toplum yaratmaya
giden yolu gösteriyor.
Dinlediğiniz için teşekkürler.
(Alkışlar)