Rutger Bregman Herkes için Temel Gelir
Hanımlar ve beyler,
bugün sizlerle büyük bir fikri paylaşmak istiyorum.
Aslında, bunun 21. yüzyılın
en büyük fikirlerinden biri olabileceğini düşünüyorum.
Bu soldan sağa bütün politikacıları
bir araya getirebilecek
ve bozuk sosyal güvenlik sistemimizi düzeltecek bir fikir.
Milyonlarca insana itibar ve saygınlık kazandırabilecek
ve daha önce başarmış olmamız gereken bir şeyi başarmamızı sağlayacak bir fikir,
özellikle de zengin ve varlıklı ülkelerimizde:
yoksulluğu ortadan kaldırmak.
Ancak ilk önce,
sizlere karşı dürüst olmak zorundayım:
Bu aslında benim fikrim değil.
Aslında fikir bu adama ait,
Thomas Payne,
kendisi maalesef bugün bize katılamayacak
(Kahkahalar)
çünkü 200 sene önce hayatını kaybetti.
Fikir ayrıca bu adamların fikriydi:
tarihin en büyük düşünürlerinden bazıları.
Şimdi şöyle düşündüğünüzü biliyorum:
Ne tür bir fikir bu kadar faklı insanları bir araya getirebilir ki?
Bir tarafta sivil haklar için mücadele eden
insan hakları savunucusu Martin Luther King,
diğer tarafta serbest piyasa ekonomisti
Milton Friedman?
Hangi fikir bu kadar farklı düşünürleri bir araya getirebilir?
Sorunlarımızın birçoğunun çözümünün
devlet olduğunu düşünen Thomas Payne
ve tam tersine aslında çoğu zaman devletin
sorunun ta kendisi olduğunu söyleyen
Avusturyalı ekonomist Friedrik von Hayek.
Zamanımızın fikirlerine, inançlarına ve düşüncelerine karşı çıkan
ve sol ve sağ arasındaki o eski siyasi ayrılıkları bile aşan
bu fikir nedir?
Tarihin en büyük düşünürlerinin
yüzyıllardır hayalini kurmakta olduğu
ama henüz gerçekleştirilememiş olan
bu harika fikir,
bu ütopik fikir nedir?
Bazıları bunu ''vatandaşlık geliri'' olarak adlandırıyor,
bazıları ise buna ''temel gelir'' diyor.
Ben ise bunu,
''herkes için karşılıksız para'' olarak adlandırmak istiyorum.
Kulağa hoş geliyor, değil mi?
Biliyorum aynı zamanda da
ütopik bir fantezi gibi geliyor
asla gerçek olmayacak bir şey
özellikle de bizim hayatımızda.
Ancak sizlere hatırlatmak isterim:
Ütopyalar gerçekleşmeye yatkındır.
Köleliğin kaldırılmasını düşünün
ya da kadın-erkek eşitliği ve demokrasiyi,
hepsi bir zamanlar gerçekleşmesi imkânsız idealler olarak düşünülmüştü.
Ama tarihte ilerleme ve gelişme de vardır.
Şimdi bu temel ve basit soruyla başlayalım:
Temel gelir nedir?
Temel ihtiyaçlarınızı karşılamak için
yeterli olan aylık hibedir:
yiyecek, barınma, eğitim.
Bu kadar.
Şimdi bazılarınız sorabilir:
Zaten buna sahip değil miyiz?
Sosyal güvenlik denen bir şey yok mu?
Refah devleti yok mu?
Tamam var ancak temel gelir tamamen farklı.
İlk olarak evrenseldir,
yani buna herkes sahip olur.
Milyarder de olsanız dilenci de,
kadın ya da erkek, çalışan ya da işsiz,
temel gelir bir haktır,
ülkenizin vatandaşı olarak bir hak.
Daha da fazlası koşulsuzdur,
yani onu ne olursa olsun alırsınız.
Kimse size onunla ne yapmak zorunda olduğunuzu söyleyemez,
kimse size onun için ne yapmak zorunda olduğunuzu söyleyemez.
Temel gelir yardım ya da iyilik değildir,
tıpkı ifade özgürlüğü gibi,
temel gelir de bir haktır.
Ancak en önemlisi,
son birkaç on yılda, son 30 veya 40 yılda,
bir fikirden daha fazlasına dönüşmüştür.
''Herkes için karşılıksız para''
bugünlerde sadece bir fikirden daha fazlası,
kanıtlanmış bir fikre dönüştü.
Bu haritada görebileceğiniz gibi
bazı deneyler yapıldı -
bu harita 2012 yılından, bu arada -
tüm dünyada deneyler yapıldı
ve özellikle de Güney'de
Meksika'dan Brezilya'ya, Güney Afrika'dan Hindistan'a
araştırmacılar ve hükûmetler insanlara karşılıksız para vererek
deneyler yaptılar.
Bu harita onların deyimiyle bütün ''nakit transferi programlarını'' gösteriyor
ve bunlar en az 5000 bireye ulaşmış.
Ayrıca 70'lerde ve 80'lerde Amerika Birleşik Devletleri ve Kanada'da
çok geniş ölçekli deneyler yapılmıştır.
Bugünlerde neredeyse unutuldular
ancak bu deneyler büyük başarıydı.
Karşılıksız para verilen yoksul kişilerden oluşan bir test grubu ile
benzer bir kontrol grubunu karşılaştırarak -böylece etkileri görebileceklerdi-
araştırmacıların tekrar ve tekrar her defasında ulaştıkları sonuç,
karşılıksız para şunlara yol açıyordu:
daha az eşitsizlik, bariz şekilde daha az yoksulluk,
ayrıca daha düşük bebek ölümü oranları,
daha düşük sağlık hizmeti giderleri, daha düşük suç oranları,
daha iyi okulu bitirme kayıtları,
daha az okul bırakma, yüksek ekonomik büyüme,
daha fazla eşitlik ve özgürlük
ve her türlü pozitif sosyal sonuç.
Her defasında araştırmacılar,
karşılıksız paranın, yoksullukla savaşmanın
en etkili, ucuz ve medeni yolu olduğu
sonucuna vardılar.
Şimdi sizlere bununla ilgili yapılmış
bütün deneylerden bahsetmem mümkün olmayacak,
bu nedenle sadece bir deneyden bahsetmek istiyorum.
Bu deney birkaç yıl önce Londra'da yapılmıştı.
Bu evsiz adamlarla yapılan bir deneydi.
Tam sayı vermek gerekirse 13 evsiz adam
Londra sokaklarında yaşıyorlardı.
''sokağın kıdemlileri'' diyebiliriz:
Bazıları Londra'nın finans merkezi olan
bu bölgedeki soğuk kaldırımlarda
40 yıldan daha fazla zamandır yaşamaktaydılar.
Bunu söylemeliyim ki
onların varlıkları hiç de ucuz değildi-
sağlık hizmetlerinin maliyetini düşünün,
yasal maliyetler ve güvenlik maliyetleri-
İngiliz vergi mükelleflerine
her yıl yüz binlerce sterline mal oluyorlardı.
O zamana kadar her şey denenmişti
ve şimdi yeni bir şey deneme zamanıydı.
2009 yılının baharında yerel bir yardım kuruluşu karar verdi:
Pekâlâ neden bunların yerine karşılıksız parayı denemiyoruz?
Böylece her bir evsiz adam ayda 3000 sterlin almaya başladı.
Nakit.
Karşılığında hiçbir sorumlulukları yok.
Parayla ne yapacaklarına karar vermek
konusunda tamamen özgürlerdi.
Kendileri için cevaplamaları gereken tek soru şuydu:
Senin için neyin iyi olduğunu düşünüyosun?
Danışmanlık hizmetleri tamamen isteğe bağlıydı.
Tabii ki yardım çalışanlarının çoğunun
pek yüksek beklentileri yoktu:
adamların muhtemelen bu parayı
alkol, uyuşturucu, kumar
ya da o tarz bir şeye harcayacaklarını düşündüler.
Ancak sonra inanılmaz bir şey oldu.
İlk olarak bu adamların aldıkları parayı
aşırı derecede ekonomik bir şekilde
kullandıkları ortaya çıktı.
İlk yılın sonunda
ortalama sadece 800 sterlin harcanmıştı.
Peki bu parayı neye harcadılar?
Cep telefonu, pasaport veya bir sözlük,
her birinin kendisi için
en iyi şeyin ne olacağına dair farklı bir fikri vardı.
Daha da fazlası bir yıl sonra imkânsız olan gerçekleşti;
bu 13 adamın 7'sinin artık başlarını sokacak bir yerleri vardı.
iki tanesi daha konut için başvuruda bulundu.
Bazıları bahçıvanlık dersleri aldı,
bir diğeri yemek yapmayı öğrendi.
Çocuklarını tekrar ziyaret ettiler.
Hepsi gelecekle ilgili planlar yaptılar.
Bu nakit onları güçlendirmiş gibi görünüyordu.
Şu anda salonda, aranızda politikacı var mı bilmiyorum
ama politikacı bu noktada muhtemelen şöyle derdi:
Bu çok ilginç bir hikâye,
peki bu ne kadara mal oldu?
Deneyin maliyeti ne kadardı?
Cevap 50.000 sterlin,
yardım çalışanlarının maaşları dâhil.
Yani en az yedi bireye hayatta bir şans daha vermeye ek olarak
proje en az yedi kişi etkeniyle de
paradan tasarruf etmiş oldu.
Bu çok yalın bir tahmin.
Liberal serbest piyasa dergisi
The Economist bile bu sonuca vardı:
Evsizlere para harcamanın en etkin yolu
bu parayı onlara vermek olabilir.
(Kahkaha)
Tüm dünyada yapılmış olan bunun gibi deneyler
bize yoksulluğun gerçekte ne olduğunu tekrar düşünmemiz gerektiğini gösteriyor.
Yoksulluk karakter eksikliği değildir;
yoksulluk para eksikliğidir.
Ne daha fazlası ne daha azı.
Yani eğer bu sorunu çözmek istiyorsak
sadece yoksullara para vermenin harika bir fikir olduğu ortaya çıkıyor.
Hanımlar ve beyler,
toplumlarımızın ve ekonomilerimizin
hiç olmadığı kadar hızla değiştiği bir zamanda, bir çağda yaşıyoruz.
Bu otomasyon çağı;
robotlar bizim işlerimizi almak üzere geliyorlar.
Bu kesinlikle büyük refah getirecektir,
ama aynı zamanda uyum sağlamamız gerektiği anlamına geliyor.
Eğer uyum sağlamazsak
eğer 21. yüzyılda karşılaştığımız güçlükler ve problemlere
20. yüzyılın çözümlerini uygulamaya devam edersek
orta sınıf yıkılacaktır ve eşitsizlik artacaktır.
Bu aslında distopik bir gelecek.
Bugünlerde hükûmetler insanları işlere zorlamayı
takıntı hâline getirmiş durumda,
iş olmadığı zamanlarda bile.
Tıpkı büyük mucit Buckminster Fuller'ın dediği gibi:
Denetimcileri denetlemek için de denetimcilerimiz var,
denetçilerin denetçileri denetlemesi için düzenlemeler yapan görevlilerimiz de.
İnsanların gerçek işi okula geri dönmek,
birisi onlara hayatlarını kazanmak zorunda olduklarını söylemeden önce
ne yapmak istiyorlarsa
onu düşünmek olmalı.
Temel gelirin şu anki sosyal yardım karmaşasından
daha iyi bir alternatif olduğuna inanıyorum.
Kabul etmek zorundayım ki tarih boyunca,
her zaman temel gelire karşı çıkan üç argüman olmuştur,
üç aşılması zor itiraz.
Birincisi şu şekilde:
Bu ilginç bir fikir, ama...
bazı hesaplar yaptım ve bu aşırı maliyetli.
Üzgünüm, bunu ödeyemem. Bu işe yaramayacak.
Şimdi, bu 200 yıl önce,
Thomas Payne'in zamanında doğru olabilirdi,
o zamanlar hemen her yerdeki neredeyse herkes
hastaydı, yoksuldu, açtı ve çirkindi.
(Kahkahalar)
Ama şimdi durum böyle değil.
Toplum olarak hiç olmadığımız kadar zenginiz.
Ben temel geliri kalkınmadan ve ilerlemeden
bir pay olarak görmek istiyorum.
Çünkü geçmişte büyük büyük babalarımız
şu andaki refah düzeyimize ulaşmamız için
o kadar çok çalışmışlar ki şimdi biz herkese
onların kazanımlarından bir pay verebiliriz, bunu karşılayabiliriz.
Hatırlayın,
yoksulluğu ortadan kaldırmak aslında bir yatırımdır.
Bir ekonomistin hesaplarına göre
Amerika Birleşik Devletlerindeki yoksulluğu ortadan kaldırmak
yaklaşık 175 milyar dolara mal olurmuş.
Bu oldukça fazla para, değil mi?
Yılda 175 milyar dolar -
Ancak bu, ülkenin orduya ayırdığı bütçenin yalnızca çeyreği.
Yani bu tamamen mümkün, tamamen yapılabilir.
Belki 10 ya da belki 20 yıl sonra,
bu yatırımın kendi kendini ödediği ortaya çıkacak.
Çünkü hükûmet daha düşük sağlık hizmetleri giderleriyle milyarlarca kâr edecek,
daha az suç olacak
ve hayallerini gerçekleştirmeyi başarmış
çok daha fazla üretken vatandaş olacak.
Hadi ikinci itiraza bir göz atalım,
belki bu daha iyidir.
İkinci itiraz:
Bu ilginç bir fikir,
bunu karşılayabiliriz de,
ama şu var...
insanlara karşılıksız para verdiğinizde
çalışmayı bırakırlar!
Bilirsiniz, insan doğası, insanlar tembeldir,
bu konuda bir şey yapılamaz.
İşin ilginç yanı,
eğer bu salondaki herkese her birinize sorsam:
Eğer size ayda yaklaşık 1000 sterlin versem
çalışmayı bırakır mıydınız?
Neredeyse %99'unuz şöyle derdi:
Tabii ki hayır. Benim hayallerim, hedeflerim var,
tüm gün boş boş oturamam, hayır.
Ama her birinize sorsam:
Peki eğer ayda 1000 sterlin alsalar
diğer insanlar ne yapardı?
Sanırım %99'unuz şöyle derdi:
Diğerleri mi?
Muhtemelen onlar çalışmayı bırakırlar!
(Kahkaha)
İnsan doğası işte, insanlar tembeldir.
Eğer düşündüğünüz buysa size bir haberim var.
Tüm dünyada yapılan deneyler
ve ayrıca sağduyu da bize bunu söylüyor:
İnsanların çoğunluğu topluma katkıda bulunmak ister.
Çoğu insan hayatlarına bir anlam katmak ister.
Aslında bazı deneyler
yoksul insanların, özellikle yoksul insanların
onlara karşılıksız ödenek verdiğinizde daha çok çalıştığını gösterdi.
Çünkü bu para, onlara hayatlarına
ya da örneğin işlerine yatırım yapma olanağı sağlıyor.
Üçüncü itiraz hanımlar ve beyler,
aşılması en zor olan itiraz olabilir.
Bazen insanlar şöyle söylüyor:
''Tamam, bu harika bir fikir.
Bunu karşılayabiliriz ve ben çalışmayı bırakmayacağım
ve belki de onlar da bırakmayacak-
ama bu çok fazla!
Bugün politikacılar kendileriyle o kadar meşgul ki.
Hiçbir zaman olmayacak, onlar zaten ileriyi göremeyen insanlar
ve bu çok büyük, çok ileri bir fikir.
Gerçekleşeceğini sanmıyorum.''
Eğer siz de böyle düşünüyorsanız sizi bu adamla tanıştırmak isterim.
Onu tanıyorsunuz, değil mi?
Bu Richard Nixon.
Muhafazakâr başkan
Watergate skandalına karışan yolsuzluk yapan başkan?
Evet! Bu adam 70'li yılların başında Amerika Birleşik Devletleri'nde
mütevazı bir temel gelir uygulamasını gerçekleştirmeyi
neredeyse başarıyordu.
Neredeyse olacaktı!
Teklifi Temsilciler Meclisinden geçti
ama Senatoda durduruldu
çünkü bazı daha ilerici senatörler dediler ki:
''Bu harika bir fikir ama biz çok daha büyük bir temel gelir istiyoruz,
bu yüzden bu teklifi reddedeceğiz ve --''
bununla ilgili bir daha bir şey duymadık.
Amerika Birleşik Devletleri tarihinin neredeyse unutulmuş bir bölümüdür.
Ancak bize bunun kesinlikle mümkün olduğunu gösteriyor.
Bir kez daha hatırlayın:
Ütopyaların gerçekleşme eğilimi vardır.
Köleliğin bitmesi,
kadın ve erkek eşitliği ve demokrasi,
bir zamanlar hepsi ütopik fikirler, idealler olarak düşünülürdü.
Ama tarihte ilerleme denilen bir şey de var,
her ne kadar yavaş ve istikrarsız olabilse de.
Bazen tek ihtiyacımız olan biraz daha fazla sabır.
Tek ihtiyacımız olan çok daha fazla birlikte başarma isteği.
Bu kısa TED konuşmasının, herkes için karşılıksız paranın
21. yüzyılın en büyük fikri olduğuna sizi ikna etmek için
muhtemelen yeterli olmayacağını anlıyorum.
Sizi bu konuda daha fazla şey okumaya
araştırmaya, kanıtları görmeye ve düşünmeye davet ediyorum:
Acaba dünya görüşümü güncellemenin zamanı geldi mi?
Söylediğim gibi fikirlerimiz genelde
toplumlarımız ve ekonomilerimizin değişme hızının gerisinde kalıyor.
Temel gelir önümüzdeki 3-4 yıl içinde uygulanamayabilir,
ancak önümüzdeki 30-40 yıl içinde uygulanabilir.
Fikirler dünyayı değiştirebilir ve değiştirir de.
Aslında tarih de bunu göstermiştir.
Ünlü İrlandalı şair Oscar Wilde'ın dediği gibi:
''Zamanı gelmiş olan bir düşünce binlerce ordudan daha güçlüdür.''
Ben bu yüzyılda herkes için koşulsuz paranın
zamanının geldiğine inanıyorum.
Çok teşekkürler.
(Alkışlar)