1863'ün ilk günleriydi,
dünyada türünün ilk örneği olan Londra metro sistemi henüz
açılmasa da şehirde büyük bir kargaşaya neden olmuştu.
Şehrin tam altında bir çukur kazıp içine demiryolu inşa etmek
ancak bir rüyadan ibaretti.
Barlardaki insanlar bu fikirle dalga geçti
ve yerli bir papaz demiryolu şirketini cehenneme girmeye çalışmakla suçladı.
Çoğu insan günümüzün parasıyla
100 milyon dolardan fazlaya mal olan bu projenin
işe yaramayacağını düşündü.
Ama yaradı.
10 Ocak 1863'te Londra'da 30.000 kişi
4 mil uzunluğunda olan dünyanın ilk metrosunda
seyahat etti.
Üç yıl süren inşaattan ve birkaç aksilikten sonra
Metropolitan Demiryolu kullanıma hazırdı.
Şehir memurları rahat bir nefes almıştı.
Yollardaki yoğunluğu azaltmak için
umutsuzca bir yol bulmaya çalışıyorlardı.
O zamanlar dünyanın en büyük ve en zengin şehri olan Londra
at arabaları,
seyyar satıcılar,
inekler ve her gün
işe gidip gelen
insanlar yüzünden sürekli sıkışık ve kalabalıktı.
Yerin altına demiryolu inşa etmeyi düşünen ilk kişi
Viktoria dönemi vizyonerlerinden Charles Pearson'dı.
1840'lı yıllar boyunca yeraltı trenleri konusunda rakiplerine baskıda bulundu
fakat onlar o zamanlarda demiryolları sadece tepelerin
altında kısa tünellere sahip olduğu için bu fikrin imkânsız olduğunu düşündüler.
Şehir merkezi boyunca uzanan bir demiryolunu nasıl inşa edebilirsin?
Cevap "kaz ve ört" denen basit bir sistemdi.
İşçiler büyük bir çukur kazmalı, tuğla kemerden bir
tünel inşa etmeli ve ardından çukuru yeni inşa edilmiş
olan tünelin üzerinden yeniden doldurmalılardı.
Bu yol yıkıcı olduğundan ve
tünellerin üzerindeki binaların yıkımını gerektirdiğinden
dolayı hatların çoğu mevcut yolların altından geçti.
Elbette kazalar da oldu.
Bir keresinde, yakınlardaki kanalizasyonları şiddetli bir fırtına
yüzünden su bastı ve kazım yerinde büyük bir hasara neden oldu,
bundan dolayı proje birkaç ay ertelendi.
Ama Metropolitan Demiryolu açılır açılmaz,
Londralılar yeni metroyu denemek için yeraltına akın ettiler.
Metropolitan kısa zamanda Londra ulaşım siteminin hayati bir parçası oldu.
Yakın zamanda ek hatlar inşa edildi
ve istasyonların etrafında yeni banliyöler oluştu.
Metronun yakınlarında büyük mağazalar açıldı
ve hatta demiryolu şirketi turistlerin tren ile seyahat
etmesini sağlamak için Earls Court'da bir dönme dolap inşa etti.
Londra metro sistemi
30 yıl içinde şehir merkezi altındaki tünellerden
geçen 80 kilometrelik bir hatta dönüştü
ve yüzeyde çalışan banliyö trenleri için sıklıkla set inşa edildi.
Ama Londra büyümeye devam ediyordu
ve herkes metroya yakın olmak istiyordu.
1880'lerin sonuna doğru,
şehir binalar, kanalizasyonlar ve elektrik kabloları yüzünden
"kaz ve ört" sistemi için kalabalıklaştı,
bu yüzden yeni bir sitem bulunması gerekiyordu.
"Greathead Shield" (Büyük baş kalkanı) denen bir makine kullanılarak
sadece 12 kişilik bir ekip zemini yeraltına kadar delip
Londra'nın altına derin yeraltı tünelleri inşa edebiliyordu.
"Tüp" adı verilen bu yeni hatlar çeşitli derinliklere sahipti
ama genelde "kaz ve ört" hatlarından 25 metre daha derindeydiler.
Bu, inşaatın yüzeyi rahatsız etmediği
ve binaların altından kazmanın kolay olduğu anlamına geliyordu.
"Şehir ve Güney Londra" adı verilen ilk "tüp" hattı 1890 yılında açıldı
ve o kadar başarılı oldu ki 20 yıl içinde
yarım düzine hat daha inşa edildi.
Yeni teknoloji birkaç hattın Londra'da bulunan "Thames"
nehrinin altından inşa edilmesini bile mümkün kıldı.
20. yüzyılın başlarında,
Budapeşte,
Berlin,
Paris
ve New York,
hepsi kendi metro sistemlerini kurdular.
Ve bugün 55 ülkede 160'tan fazla şehir, yoğunluğu önlemek
için yeraltı raylarını kullanıyor,
bu katkılarından dolayı Charles Pearson'a ve Metropolitan Demiryolları'na
teşekkür edebiliriz.