Bugün sizlere, herhangi birinin -
evet herhangi biri olabilir -
bilgisayar bilimini, günlük problemleri çözmek için nasıl kullanacağını gösterip
bir tıp problemini çözmek için kendim nasıl kullandığımı anlatacağım.
Hikâye, rahmetli dedem ile başlıyor.
Onu tanıyan herkes ne kadar mutlu ve neşeli olduğunu
ve hep dışarı çıkıp bir şeyler denemeye hazır olduğunu bilir.
İnsanların ve nesnelerin çoğunluğuna olan heyecanına rağmen,
iğnelerden çok korkardı.
Sağlığı konusunda çok dikkatli olsa bile,
enetofobisi, yani iğne korkusu,
düzenli aşılarını reddetmesine sebep olurdu.
Dedem aslında bu konuda hiç yalnız değil.
Genci yaşlısı pek çok kişi,
(Gülüşmeler)
iğneden korkar.
Neden bahsettiğimi biliyorsunuz.
(Gülüşmeler)
Bunun çözülmesi gereken bir konu olduğu çok açık
ve 17 yaşındayken katıldığım bir yaz programında
Kanada'nın yaşlanan nüfusu hakkında bir şey tasarlamaya davet edildiğimde
aklımdan geçen şey tam olarak buydu.
Dünyanın ilaçları vermek için
şırıngalardan daha iyi bir çözüme ihtiyacı vardı.
Sıkıntı, ilaç geliştirmeyi bilmiyor oluşumdu.
Geçmişim ve tutkum bilgisayarlardı.
Peki ya bu sorunu çözmek için
bilgisayar bilimi kullanmanın bir yolu olsaydı?
Tıbbi problemleri çözmek için bilgisayar bilimi kullanmak
ilk bakışta imkânsız gibi görünse de,
bilgisayar bilimi aslında çözülmesi zor görünen problemleri
ele almak için harika bir yoldur.
Peki, bilgisayar bilimi tam olarak nedir?
Bilgisayar bilimi,
ölçeklenebilir otomatik ve algoritmik işlemlerin araştırılmasıdır.
Bu size bir bilim kurgu romanından çıkmış gibi gelebilir,
fakat aslında gayet kolaydır.
Bilgisayar bilimciler büyük miktardaki veriyi
algoritmalar yoluyla ya da başka deyişle, verideki talimat düzenleri yoluyla
etkili ve verimli olarak nasıl idare edebileceklerini araştırır.
Yani, biz bu alanı bilgisayar alanının dışındaki problemleri
çözmek için nasıl kullanabiliriz?
Bilgisayar bilimindeki en iyi ve en büyük avantajlardan biri,
öğrettiği problem çözme yaklaşımıdır.
Bilgisayar bilimcilere, karmaşık problemlere
nasıl daha az karmaşık şekilde bakabilecekleri öğretilir.
İğnelerden nefret eden insanları aşılama probleminde
kullandığım stratejilerden biri,
problemi ana değişkenlerine indirgeyip alakasız verileri gözardı etmekti.
Bilgisayar biliminde buna kapsamı belirlemek denir.
Eğer bir şey kapsam dışındaysa,
bu genellikle gereksiz kafa karışılığı ve alakasız verilerin oluşmasına sebep olarak
problemin aslında nasıl çözülebileceğini anlamamızı zorlaştırır.
Peki o zaman, bizi iğne dışında
başka bir şey kullanmaktan vazgeçiren faktörler nelerdi?
Fark ettim ki bu sorunu ele alan pek çok kişi
"Bu ilacı daha iyi nasıl uygularız?" diye sormak yerine,
aşılarla ilgili her bir soruna ayrı ayrı
çözüm bulma çıkmazına girme eğilimindelerdi.
Bu, bir sınava çalışmak için
altı çizili notları ve ders özetleri okumak yerine,
tüm ders kitabını okumaya benzer.
Yani, sorunumuzla alakalı faktörleri ele alarak,
problemi daha basit bir hâlde anlayabildim.
Kulandığım bir başka strateji de "kullanım senaryosu" kavramı.
Bilgisayar biliminde kullanım senaryoları,
çözümü kullanacak farklı kişilerin bakış açısından ele almak için kullanılır.
Mesela benim durumumda, dedemin durumunu ele aldım.
İğnelerden çok korkuyordu ve aşısı için alternatif bir çözüm arıyordu.
Aynı zamanda gelişmekte olan ülkelerdeki insanları da ele aldım,
onlar rahat bir çözüme o kadar da ihtiyaç duymuyor olabilir
fakat pratik, hesaplı,
taşınması ve uygulanması kolay çözümler arıyorlar.
Öte yandan, diyabet hastalarını ele aldım.
Her gün, her öğünde iğne kullanmak durumundalar
ve daha rahat bir yönteme ihtiyaçları olabilir.
Sonuçta, bir problemi yaşayan insanları
en çok etkileyen faktörleri tanımlayarak
daha kişiye özel çözümler geliştirebilir,
hatta en başlarda düşünmediğiniz
meseleleri anlayabilirsiniz.
Kullandığım bir başka strateji de, problemi iki ana parçaya indirmekti:
Fiziksel ve mantıksal bakış açılarına.
Problemin bazı kısımları için çözüm yolları sınırsız olabilirken
bazılarının fiziksel kısıtlamaları olabilir.
Örneğin, benim durumumda, ağızdan ilaç verme tekniği için,
insanların yutabileceği bir şey geliştirmek gerekir,
bu mesela bir fiziksel kısıtlamadır.
Fakat bu sistemin içeriğini kan akışına nasıl aktaracağı sorusu
yaratıcılık ve hayal gücüne daha elverişlidir.
Yani, problemin hangi kısımlarının limitli
veya sınırsız olacağını tanımlayarak
problemin hangi kısımlarının
daha esnek ve değişime açık olduğunu anlayabildim.
Bilgisayar biliminde,
bu fonksiyonel soyutlama kavramına benzer
ve hangi kısıtlamaların gerçek limit olduğunu veya
hangilerinin daha dayatılmış olduğunu anlamak için mükemmel bir yoldur.
Yani, problemin kapsamını belirleyerek
veya hangi faktörlerin gerçekten problemle alakalı olduğunu anlayarak
aslında hangi problemi çözmekte olduğumu anlayabildim.
Farklı kullanım senaryolarını ele alarak
hem çözümümün pratik olup olmayacağını,
hem de uygun maliyetli
ve taşımanın ve uygulamanın kolay olup olmayacağını anlayabildim.
Problemi mantıksal ve fiziksel faktörlerine soyutlayarak
yaratıcılığımı, problemin kuralların dışında düşünmeye
daha elverişli kısımlarına odaklayabildim.
Yani, bilgisayar bilimi prensiplerini
teknolojik olmayan bu problemde kullanarak
aşılar ve diğer ilaçlar için şırıngadan
daha güvenli, ucuz, taşıması ve verilmesi kolay
ve daha az korkutucu bir hap geliştirmeyi başardım.
Bu modelin büyük veya küçük problemlerin çözümünde kullanılabileceğine inanıyorum.
Tıp, sanat, iş ve hatta evdeki problemlerimizi çözmek için
bilgisayar bilimi kullanmak
harika olmaz mıydı?
Eğer hepimiz bilgisayar bilimi prensiplerini
günlük problemlerimiz için kullanmaya cesaret edebilirsek
problemleri daha hızlı çözebilir ve daha iyi bir geleceğe uzanabiliriz.
Teşekkürler.
(Alkış)