کاتێک تیشکی سەروو وەنەوشەیی بەر پێستمان دەکەوێت،
بە شێوەی جۆراو جۆر کاریگەری لەسەر هەریەکە لە ئێمە دەبێت.
پشت دەبەستێت بە ڕەنگی پێست، چەند خولەکێک لە بەرکەوتنی دەوێت
تا وا لە پێستەکە بکات تووشی سوور بوونەوە ببێت،
لەکاتێکدا هەندێکیان چەند کاتژمێرێکی دەوێت بۆ دەرکەوتنی ئەو کاریگەری تیشکی خۆر.
کەواتە ئەو جیاوازییە بەهۆی چ شتێکەوە
ڕوودەدات و چۆن پێستمان ئەو هەموو ڕەنگە جۆراو جۆرەی هەڵگرتووەتەوە؟
هەر ڕەنگێک بێت،
پێستمان داستانی ئازایەتی و توانای ڕاهاتن و خۆ گونجاندنی مرۆڤمان پێ دەڵێت،
ئەوەش سەلمێنراوە کە مەودای ڕەنگی پێست بەهۆی زانستی زیندەوەرزانییەوە دیاری کراوە.
هۆکاری سەرەکی دەگەڕێتەوە بۆ میلانین،
ئەو بۆیەیەی کە ڕەنگ دەبەخشێت بە پێست و قژ.
ئەم پێکهاتەیەش لە خانەکانی پێستدایە پێی دەڵێن خانەی بەرهەم هێنانی میلانین
و دوو شێوەی بنەڕەتی لەخۆدەگرێت.
یەکێک لەوان ئیومیلانین، کە سەرچاوەی گشت ڕەنگە قاوەیی باوەکانە،
هەروەها ڕەنگی ڕەش، قاوەیی، هەروەها مووی زەرد،
هەروەها فیۆ میلانین، دەبێتە هۆی ئەوەی ڕەنگی موو قاوەیی سوور باو یان سوور بێت.
بەڵام مرۆڤەکان بەم شێوەیە نەبوون.
هەرچەندە ئەو جۆراو جۆریەی لە ڕەنگی پێستمان هەیە، بەقۆناغی گۆڕانکاریدا تێپەڕیوە
بەهۆی تیشکی خۆرەوە.
٥٠٠٠٠ ساڵ لەمەوبەر سەریان هەڵداوە کاتێک باپیرانمان لە باکوورەوە کۆچیان کرد
بۆ ئەفریقیا هەرروەها بۆ ئەوروپا و ئاسیا.
ئەم مرۆڤانە لەنێوان هێڵی یەکسانی گۆی زەوی و خولگەی گەرمەسێر نیشتەجێبوون.
ناوچەیەکە بە تیشکی سەروو وەنەوشەیی خۆر تێرکراوە.
کاتێک تیشکی سەروو وەنەوشەیی بۆ ماوەیەکی زۆر بەر پێست دەکەوێت،
تیشکی سەروو وەنەوشەیی هێرش دەکاتە سەر دی ئێن ئەی ناو خانەکان،
بەو شێوەیە پێست دەسووتێت
ئەگەر بە سەختی زیانیان پێ بگات،
وا لە خانەکان دەکات تووشی نەخۆشی میلانۆما ببن،
کە شێرپەنجەیەکی کوشندەیە لە ناو خانەی بەرهەمهێنی میلانیندا ڕوودەدات.
ئەو دژە خۆرە ی ئێستا هەیە ٥۰،۰۰۰ ساڵ لەمەو پێش بوونی نەبووە.
کەواتە چۆن باپیرانمان مامەڵەیان لەگەڵ هێرشی تیشکی سەروو وەنەوشەیی کردووە؟
کلیلی مانەوەی ژیانیان ئەو دژە خۆرەیە بە سروشتی
لەژێر پێستیان بەرهەم هێنراوە پێی دەڵێن: میلانین.
جۆر و بڕی میلانین لە ناو پێستدا
دیاری دەکات کە تا چ ڕادەیەک پێستت پارێزراو دەبێت لە تیشکی خۆر.
ئەمەش دەگەڕێتەوە بۆ وەڵامدانەوەی پێست کاتێک تیشکی خۆری بەردەکەوێت.
کاتێک پێست تیشکی سەروو وەنەوشەیی بەر دەکەوێت،
هەستە وەرگرە ئەندامەکان تووشی هەستیاریەک دەبن کە پێی ودەوترێت "رودوپسین"
کە چەشنی بەرهەم هێنانی میلانین چالاکە بۆ پاراستنی خانەکان لە لەناو چوون.
ئەو کەسانەی پێستیان کاڵە ئەو میلانینە زیادەیە پێستیان تاریکترو قاوەییتر دەکات.
بە درێژایی چەندین نەوە،
مرۆڤەکانی نیشتەجێی هێڵی پانی لە ئەفریقیا
ئەو ناوچەیەی کە گونجاوە بۆ بەرهەم هاتنی بڕێکی زۆر لە میلانین
و بڕێکی زۆر لە ئیومیلانین،
وای لێ کردوون ڕەنگی پێستیان تاریکتر بێت.
ئەم بەرگریی خۆریە یارمەتی پاراستنیان دەدات لە نەخۆشی میلانۆما،
میلانۆما بەتەواوی وایان لێدەکات زیاتر بەرگەبگرن
و دەتوانرێت ئەم خاسیەتە بۆ وەچە نوێیەکان بگوازریتەوە.
بەڵام ، هەندێک لەم کەسانەی کە بەرگەی تیشکی خۆریان گرتووە کۆچیان کردووە بەرەو باکوور
بۆ دەرەوەی ناوچەی خولگەیی،
بەفراوانی بەهەموو جیهاندا دابەش بوون .
چەند لە باکوور دورتر گەشتیان کردبا، کەمتر تیشکی ڕاستەوخۆی خۆریان بەدی دەکرد.
ئەمەش کێشە بوو چونکە تیشکی سەروو وەنەوشەیی سەرەڕای زیان گەیاندن بە پێست،
لەبەرامبەردا سوودێکی گرینگیشی هەیە.
تیشکی سەروو وەنەوشەیی یارمەتی لەش دەدا لە بەرهەمهێنانی ڤیتامین دی،
پێکهاتەیەکە ئێسکەکان بەهێز و پتەو دەکات و یارمەتیمان دەدات لە هەڵمژینی کانزا،
وەک کالسیۆم، ئاسن، مەگنسیۆم، فۆسفات، و زینک.
ئەگەر ئەوە نەبێت، مرۆڤ شەکەت و بێهێز دەبێت و ئێسکی لاواز دەبێت
بارێکی نەخوازراو دروست دەکات کە ناسراوە بە چەمانەوەی ئێسک.
بۆ ئەو کەسانەی کە ڕەنگی پێستیان تۆخە تێپەڕ نەبوونی تیشکی خۆر،
بووەتە هۆی کەمی ڤیتامین دی هەروەها بووەتە هەڕەشەیەکی مەترسیدار لە باکوور. بەڵام
هەندێ لەوانەش بووەتە هۆی بەرهەمهێنانی بڕێکی کەمتر لە میلانین.
بڕی کەم بوونەوەی ئەو تیشکەش دەبێتە هۆی کەم کردنەوەی مەترسی نەخۆشی شێرپەنجەی پێست،
پێستە ڕەنگ کاڵەکان باشتر تیشکی سەروو وەنەوشەیی هەڵدەمژن.
ئەوان سوودمەند دەبن لە ڤیتامین دی،
و بەهێز بوونی ئێسکەکانیان،
دەبێتە هۆی ئەوەی نەوەکانیشیان بەهەمان شێوە تەندروست باش بن.
وەچە لە دوای وەچە،
ڕەنگی پێست لەو ناوچانە بەرەبەرە کاڵ بووەتەوە.
لە ئەنجامی توانای بەرگەگرتنی باوپاپیرانمان،
جیهانی ئەمڕۆ پڕ بووە لە خەڵکی پێستی ڕەنگ جۆراو جۆر،
پێستی تاریکتر دەوڵەمەندە بە میلانین، لە ناوچە گەرمەکان لە دەوری هێڵی یەکسانی زەوی،
و پێستی ڕەنگ کاڵ دەوڵەمەندە بە فیۆمیلانین
لەو ناوچانەی تیشکی خۆر کەمدەبێتەوە.
لە کۆتاییدا، بۆ ئەو کەسانەی لە کەنارەکان دەژین ڕەنگی پێست خاسیەتێکی هەڵگیراوە نابێت
کە لە هەر چوار لاوە تیشکی خۆریان بەردەکەوێت
لەوانەیە پێستیان ئەو تیشکە هەڵبمژێت،
بەڵام بە دڵنیایەوە کاریگەری نابێت لەسەر کەسایەتی.