Մեր մաշկին բախվելիս ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները
մեզանից յուրաքանչյուրի վրա տարբեր ազդեցություն են ունենում:
Կախված մաշկի գույնից՝ մեկը կարող է մի քանի րոպեում կարմրել
մեկ ուրիշի դեպքում էլ ժամեր կպահանջվեն ամենաաննշան փոփոխության համար:
Այսպիսով, ո՞րն է այս տարբերությունների պատճառը,
և ինչպե՞ս է մեր մաշկը ընդունում այսքան տարբեր երանգներ:
Անկախ գույնից,մեր մաշկը պատմում է
մի ավանդություն մարդկային խիզախության և հարմարվելու կարողության մասին՝
բացահայտելով դրա՝ կենսաբանական երևույթ լինելու տարբերակը:
Այս ամենի հիմքում մելանինն է,
մի գունանյութ, որը մաշկին և մազերին գույն է հաղորդում:
Այս տարրը գոյանում է մաշկի բջիջներում առկա. այսպես կոչված, մելանոցիտներից
և հանդիպում է երկու հիմնական ձևով:
Մեկը էումելանինն է, որը մաշկին դարչնագույն,
սև, մոխրագույն և բաց երանգներ է հաղորդում,
իսկ ֆեոմելանինը առաջացնում է կարմրավուն պեպեններ և կարմիր մազեր:
Սակայն մարդիկ միշտ չէ, որ այդպիսին են եղել:
Մեր մաշկի տարբեր երանգները ձևավորվել են էվոլյուցիոն գործընթացի արդյունքում՝
արևի ազդեցությամբ:
Այս ամենը սկսվել է 50․000 տարի առաջ, երբ մեր նախնիները Աֆրիկայից գաղթեցին
դեպի հյուսիս՝ Եվրոպա և Ասիա:
Այս նախամարդիկ ապրում էին Հասարակածի և Այծեղջյուրի արևադարձի միջև՝
արևի ուլտրամանուշակագույն ճառագայթներով հագեցած տարածաշրջանում։
Երբ մաշկը երկար ժամանակ ենթարկվում է ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների
ազդեցությանը,այդ լույսը վնասում է մեր բջիջների մեջ առկա ԴՆԹ-ն
և մաշկն սկսում է այրվել։
Եթե այդ վնասը մեծ է,
բջիջների փոփոխությունները կարող են հանգեցնել մելանոմայի՝
մահացու քաղցկեղի, որը ձևավորվում է մաշկի մելանոիդների մեջ։
Մեզ հայտնի արևապաշտպան վահանակը 50․000 տարի առաջ գոյություն չի ունեցել։
Ուրեմն, ինչպե՞ս էին մեր նախնիները հաղթահարում
այս ուլտրամանուշակագույն ճառագայթների ներգործությունը։
Կենդանի մնալու բանալին
սեփական մաշկի տակ արտադրված արևապաշտպան նյութը՝ մելանինն է։
Ձեր մաշկի մեջ մելանինի տեսակով և քանակով է պայմանավորված,
թե որքանով եք պաշտպանված արևից։
Դա գալիս է մաշկի հակազդեցությունից, քանի որ արևի ճառագայթը բախվում է մաշկին:
Երբ մաշկը ենթարկվում է արևի
ուլտրամանուշակագույն լույսի ներգործությանը,
այն գործի է դնում հատուկ լուսային զգայուն ընկալիչները, այսպես կոչված ռոդոպսինը,
որը խթանում է մելանինի արտադրությունը և բջիջները պաշտպանում վնասվելուց։
Բաց մաշկ ունեցող մարդկանց դեպքում լրացուցիչ մելանինը մգեցնում է մաշկը և
առաջացնում արևայրուք։
Սերնդեսերունդ
Աֆրիկայի՝ արևով հագեցած լայնություններում ապրող մարդիկ
հարմարվել են մելանինի ավելի բարձր արտադրությանը
և ավելի շատ էումելանինի առկայությանը,
որը մաշկին հաղորդում է ավելի մուգ երանգ։
Այս ներկառուցված արևապաշտպան վահանը օգնում է նրանց՝ պաշտպանվել մելանոմայից,
ըստ երևույթին, նրանց դարձնելով էվոլյուցիոն տեսանկյունից կայուն
և ընդունակ՝ այս օգտակար հատկությունը նոր սերունդներին փոխանցելու առումով։
Սակայն շուտով, արևին հարմարված մեր նախնիներից ոմանք արևադարձային գոտուց
տեղափոխվեցին հյուսիս՝
տարածվելով աշխարհով մեկ:
Որքան ավելի հյուսիս էին բարձրանում, այնքան ավելի քիչ էին
արևի ուղիղ ճառագայթները։
Սա խնդիր էր, որովհետև ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները թեպետ կարող են վնասել մաշկը,
բայց միաժամանակ ունեն կարևոր օգտակար հատկություն:
Ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները օգնում են մեր մարմիններին՝ արտադրել վիտամին D՝
տարր, որը ամրացնում է ոսկորները և թույլ տալիս մեզ՝ կլանել կենսական հանքանյութեր,
ինչպիսիք են՝ կալցիումը, երկաթը, մագնեզիումը, ֆոսֆատը և ցինկը։
Առանց այդ տարրի մարդիկ լուրջ հոգնածություն են զգում և ոսկորները թուլանում են,
ինչն էլ կարող է հանգեցնել ռախիտ հիվանդության:
Վիտամին D-ի անբավարարությունը լուրջ սպառնալիք կարող է լինել հյուսիսում
ապրող թուխ մարդկանց համար, որոնց մաշկը չի կլանում արևի լույսը:
Սակայն եղել են նաև մելանինի քիչ արտադրության դեպքեր։
Նրանք ենթարկվում էին լույսի բավականաչափ փոքր քանակի ներգործության,
ինչի պայմաններում մելանոմայի ռիսկը նվազում էր,
իսկ նրանց բաց մաշկը ավելի լավ էր կլանում ուլտրամանուշակագույն ճառագայթները։
Այսպիսով, նրանք օգտվեցին վիտամին D-ից,
որը ամրացնում էր նրանց ոսկորներ
և բավարար էր՝ առողջ սերունդ ունենալու համար:
Այդ շրջաններում բնական ընտրության
արդյունքում մաշկի գույնը աստիճանաբար ավելի բաց դարձավ:
Մեր նախնիների հարմարվողականության արդյունքում
այսօր մոլորակը լի է մարդկանցով, որոնք ունեն մաշկի մեծ գունապնակ.
սովորաբար ավելի մուգ, էումելանինով հարուստ հասարակածի ավելի տաք, արևոտ շրջաններում
և համեմատաբար ավելի բաց, ֆեոմելանինով հարուստ մաշկի երանգներ՝ զով շրջաններում,
քանի որ արևի ճառագայթները այնտեղ ավելի թույլ են:
Ուստի, մաշկի գույնը ավելին է, քան հարմարվողականություն՝
արևի շուրջը պտտվող ժայռաբեկորի վրա ապրելու համար:
Մաշկը կլանում է լույսը,
սակայն մի բան հաստատ է՝ այն չի արտացոլում մարդու էությունը: