Bir yaz gecesi bir tarlanın üzerinde erkek bir ateş böceği
bir dizi çekici parıltı yayar.
Yakındaki bir dişinin ona kendi ışık gösterisiyle cevap verip
onunla çiftleşeceğini umar.
Ne yazık ki bu erkek için
işler planladığı şekilde sona ermeyecek.
Farklı türden bir dişi onun titreyen örüntülerini taklit eder:
Onunla ilişkiye girme umudu verip erkeği yanıltarak
onu cezbeder –
ve onu kolay bir yemeğe dönüştürür.
O aldatıldı.
Davranış biyologları insan dışındaki hayvanlarda aldatmanın üç tanımlayan
niteliğini ortaya koydular:
Alıcıyı yanlış yönlendirmeli,
aldatıcı yarar sağlamalı
ve sadece bir tesadüf olamaz.
Bu durumda biliyoruz ki yırtıcı ateş böceği sinyali kazara değildi,
çünkü dişi farklı türün erkeğiyle eşleşmesi için parıltı örüntüsünü
esnek olarak ayarlar.
Bu tanıma göre,
hayvan aldatması doğada nerede görülür?
Kamuflaj iyi bir başlangıç noktası –
ve hayvan aldatmalarının en bilinen örneklerinden biri.
Yaprak kuyruklu geko ve ahtopot üzerinde durdukları yüzeylere karışarak
izleyenleri yanıltıyorlar.
Diğer hayvanlar kendilerini korumak için taklit eder.
Zararsız kırmızı kral yılanı, işaretlerin taşıdığı koruyucu uyarılardan
yararlanmak için zehirli doğu mercan yılanına benzer
kırmızı, sarı ve siyah desenlerle evrilmiştir.
Bazı bitkiler bile taklit kullanır:
Talihsiz erkekleri çekmek için görünüşü
ve kokusu dişi eşek arıları gibi olan orkideler vardır
ki bu erkekler bitkiyi tozlaştırırlar.
Bu hayvanların bazıları çevrelerine evrimsel olarak uygun olan
sabit özelliklere sahip olmaları yüzünden yarar sağlarlar.
Fakat bazı durumlarda
aldatıcı, diğer hayvanların reaksiyonlarını tahmin edip
ona göre davranışlarını ayarlıyor gözükmektedir.
Bir tehdit hissedince
ahtopot hemen renklerini değiştirerek etrafına uyar.
Yılan yerine yırtıcı bir kuş gördüklerinde cüce bukalemunların
renkleri çevrelerine daha çok uyar–
kuşlar renkleri daha iyi görür.
Hayvan aldatmalarının en harika örneklerinden biri
çatal kuyruklu drongodur.
Kalahari Çölü'nde yüksek ağaçların tepesinde otururlar,
alanda yırtıcı hayvanları ararlar ve tehdit hissettiklerinde öterler.
Bu mirket, çığırtkan kuşu ve diğer hayvanların saklanmalarını sağlar.
Ancak drongo diğer türler avı kaptıkları zaman
yanlış alarm verecektir.
Mirketler ve çığırtkan kuşları kaçarken
drongo avlarını kapmaya çalışacaktır.
Bu taktik yarı yarıya işe yarar–
ve drongoların yiyeceklerinin çoğunu sağlar.
Hayvanların kendi türlerinden üyeleri
kandırmak için sinyal kullandıkları az örnek vardır
ama bu da olur.
Mantis karidesini düşünün.
Diğer kabuklu hayvanlar gibi
büyüdükçe deri değiştirir,
bu da onun yumuşak gövdesini saldırılara açık hâle getirir.
Ama yine de evini rakiplerine karşı korumak ister.
Bu yüzden usta bir blöfçü hâline gelmiştir.
Kırılgan olmasına rağmen
yeni deri değiştirmiş bir karidesin aslında
işgalcileri tehdit etmesi daha muhtemeldir,
ki rakiplerine vurmak veya batırmak için genelde büyük bacaklarını kullanır.
Ve bu işe yarar –
blöfçülerin blöfçü olmayanlara nazaran evlerini korumaları daha muhtemeldir.
Yumuşak hâliyle
mantis karidesi kavgaya karşı duramaz–
o yüzden davranışının blöf
olduğuna emin olabiliriz.
Biyologlar blöflerinin taktik olduğunu bile fark ettiler:
Yeni deri değiştirmiş mantis karideslerinin
özellikle kaçmaya meyilli olan
daha küçük rakiplerine karşı blöf yapması daha olası.
Sadece refleks olarak tehdit etmek yerine,
mantis karidesleri en iyi sonucu almak için hızla durumu ölçer
ve diğerlerinin davranışlarını taklit eder.
Yani hayvanların aldatabildiğini biliyoruz
ama bunu bilerek mi yaparlar?
Bu zor bir soru
ve pek çok bilim insanı bunu hiçbir zaman cevaplayamayacağımızı düşünüyor.
Hayvanların iç düşüncelerini gözlemleyemiyoruz.
Aldatmayı saptamak için hayvanın ne düşündüğünü bilmek zorunda değiliz.
Davranışı ve sonucunu gözleyerek,
hayvanların yırtıcı havyanları, avını ve rakiplerini manipüle ettiklerini
ve aldatma kapasitelerinin şaşırtıcı derecede karmaşık
olabileceğini öğreniyoruz.