Unutuveriyoruz kolayca
dün gece 1 milyar insanın elektriğe erişimi olmadan gecelediğini.
1 milyar insan.
İki buçuk milyar insanın yemek yapmak ve ısınmak için
temiz yakıtlara erişimi yoktu.
Bunlar gelişmekte olan dünyanın problemleri.
Ve bizden çok uzak yaşadığı düşünülen bu insanlara karşı
empatik olmamak kolayımıza geliyor.
Fakat kendi dünyamızda bile, gelişmiş dünyada,
durgun ekonomilerin geriliminin
çevremizdeki insanların hayatlarını etkilediğini görüyoruz.
Biz bunu, gelecekten umudunu yitirmiş ve
halihazırda çaresiz insanların içindeki
ekonominin her alanında görüyoruz.
Biz bunu Brexit oylamasında görüyoruz.
Biz bunu benim ülkemdeki Sanders/Trump’ın seçim kampanyalarında görüyoruz.
Fakat yeni yeni gelişmiş dünyada
yerini almaya başlayan ülkelerde bile,
Çin’de mesela,
kendileri için iyi bir gelecek görmeyen çok sayıda kömür ve maden endüstrisinde
çalışan insanı işten çıkarmaya başlayan Devlet Başkanı Xi‘nin
yaşadığı zorluğu görüyoruz.
Gelişmiş dünyadaki ve gelişen dünyadaki
problemlerle nasıl başa çıkacağımızı düşünen
bir toplum olarak nasıl ilerlediğimize
ve alınan kararların çevresel etkilerini
nasıl yönettiğimize bakmalıyız.
Bu problem üzerinde 25 yıldan beridir çalışıyoruz, Rio’dan,
Kyoto Protokolleri’nden beri.
Bizim en yakın zamandaki adımımız Paris Anlaşması’dır
ve dünya ülkeleri tarafından onaylanan
iklim anlaşmalarının sonuçlanmasıdır.
Bence, milletlerin neleri yapabileceklerini söyledikleri
tabandan tepeye anlaşmalar,
tarafların çok büyük bir çoğunluğu için gerçek
ve gerçekleştirilebilir olduğundan çok ümitli olabiliriz.
Talihsizlik şu ki,
bu anlaşmaların verimli olup olmadığına
birbirinden bağımsız analizlerle baktığımızda
problemin büyüklüğü ayan beyan ortaya çıkıyor.
Bu, Birleşik Devletler Enerji Bilgi Ajansı’nın
ülkelerin Paris Anlaşması’nda verdikleri taahhütleri
yerine getirirlerse şimdi ile 2040 arasında
ne olacağının bir değerlendirmesidir.
Basitçe gelecek 30 yıldan fazla bir dönemdeki
karbon dioksit emisyonlarını gösteriyor.
Bakmanız ve değerlendirmeniz gereken üç şey var.
İlki, karbon dioksit emisyonlarının gelecek 30 yılda
artmaya devam edeceği bekleniyor.
İklimi kontrol etmek için,
karbon dioksit emisyonlarının tam olarak sıfıra düşmesi gerekiyor
çünkü bu gezegenimizdeki ısınmaya neden olan birikerek artan emisyondur.
Bu size fosil yakıtlarına karşı olan yarışı kaybettiğimizi söylüyor.
İkinci fark etmeniz gereken şey,
gelişmekte olan ülkelerden gelen büyüme oranı,
Çin’den, Hindistan’dan, Güney Afrika Cumhuriyeti, Endonezya ve Brazilya'yı da
kapsayan dünyanın diğer yerlerinden.
Bu ülkelerin çoğu, bizim gelişmiş dünyada
zaten sahip olduğumuz, asgari seviyedeki
yaşam koşullarını sağlamaya başladı.
Son fark etmeniz gereken şey ise
her yıl
yaklaşık 10 milyar ton karbonun gezegenin atmosferinde birikmesi
ve sonra okyanusa ve toprağa karışmasıdır.
Bu, bugün 550 milyar tonun üzerinde mevcuttur.
30 yılın sonunda, havaya
850 milyar ton karbon karıştırmış olacağız
ve bu belki de küresel yeryüzü sıcaklığının 2-4 derecelik
artışı durdurmada, okyanusun asitleşmesini durdurmada
ve deniz suyu seviyesinin artışını durdurmada
çok uzun bir yolumuz olduğunu gösteriyor.
Şimdi bu, toplumun yaptığı şeyler sonucu
insan tarafından yapılan bir öngörü
ve değiştirmek veya kabul etmemek bizim elimizde.
Fakat düşünmemiz gereken şey problemin büyüklüğü.
Farklı milletler farklı enerji kararları alırlar.
Bu onların doğal kaynaklarının işleviyle alakalı.
Bu onların iklimlerinin işleviyle alakalı.
Bu onların toplum olarak takip ettikleri gelişim yolunun işlevi.
Bu onların gezegenin yüzeyinin neresinde olduklarıyla alakalı.
Onlar zamanın büyük bir kısmında karanlıktalar mı,
yoksa orta kuşaktalar mı?
Birçok şey ülkelerin kararlarını etkiliyor
ve her biri farklı bir seçim yapıyor.
Takdir etmemiz gereken büyük şey
Çin’in almış olduğu karardır.
Çin, kömürü kullanmaya devam etme
adına kararını verdi ve verecek.
Birleşik Devletler’in bir alternatifi var.
O, hidrolik kırılma ve kaya gazı
icatlarının sonucu olarak, sahip olduğumuz
doğal gazı kullanabilir.
Onlar bir alternatif sunuyor.
OECD Avrupa’sının bir seçeneği var.
O, buna gücü yetecek kadar zengin olduğu için Almanya’da
yaygınlaştırabileceği yenilenebilir enerji kaynakları var.
Fransız ve İngilizler nükleer güce ilgi gösteriyorlar.
Doğu Avrupa, hâlâ doğal gaz ve kömüre bağlı,
bin bir zorluk yaşayarak Rusya’dan gelen
doğal gaza oldukça bağlılar.
Çin’in daha az seçeneği
ve daha fazla mücadele edeceği zorluk var.
Çin’e bakacak ve kendi kendine
niçin kömür Çin için bu kadar önemli diye soracak olursan
Çin’in neler yaptığını hatırlaman gerekir.
Çin, insanları güç elde etmek için kullandı, onlara güç vermek için değil.
Kırsal alanda elektrik yatırımı yapmadı.
Bunu şehirlerde yaptı.
Bunu düşük ücretle çalışan iş gücüyle,
daha aza mal olan enerji ile ve büyük miktarda gelişime
kaynak oluşturabilecek ihracat sanayisini yaratarak yaptı.
Çin’in yoluna bakarsak,
hepimiz biliyoruz ki Çin’in zenginliği müthiş arttı.
1980’de, Çin’in nüfusunun yüzde 80‘i
kişi başına her gün 1.90$’ın altında kazanarak
aşırı açlık sınırının altında yaşıyordu.
2000 yılına gelindiğinde Çin’in nüfusunun sadece yüzde 20’si
aşırı açlık sınırında yaşıyordu
ki bu Batı’nın kabul etmede zorlandığı
insan hakları kayıplarına rağmen
kuşkusuz büyük bir başarıydı.
Fakat hepsinin sonucunda bu zenginlik
insanlara topluca daha fazla iyi besin imkanı sağladı.
Su boru hatlarının döşenmesini sağladı.
Dışarıdaki hava kirliliği pahasına,
kanalizasyon borularının döşenmesini,
ishalin neden olduğu hastalıkların büyük oranda azalmasını sağladı.
Fakat 1980’de, hatta bugün bile,
Çin’de bir numara ölüm nedeni iç mekan hava kirliliğidir.
Çünkü insanların yemek yapmak ve ısınmak için temiz yakıtlara erişimleri yok.
Aslında, 2040 yılında,
Çin’de hâlâ yaklaşık olarak 200 milyon insanın
mutfak gazına erişimi olmayacağı tahmin ediliyor.
Daha alacakları çok uzun bir yol var.
Hindistan da halkının ihtiyaçlarını karşılamak durumunda
ve bunu kömür yakarak yapacak.
EIA’nın Hindistan’da kömür kullanımı öngörüsüne baktığımızda,
Hindistan’ın enerji ihtiyacını yenilenebilir enerjilerden elde ettiğinin
4 katı büyüklüğünde enerjiyi kömürden elde edeceğini görürüz.
Bunun nedeni alternatif yöntemleri bilmemeleri değil.
Bunun nedeni, zengin ülkeler tercihlerini yapabiliyorken
fakir ülkelerin mecbur olduklarını yapmalarıdır.
Sonuç olarak kömür emisyonlarını zamanında durdurmak için ne yapabiliriz?
Önümüzdeki tahmini değiştirebilecek ne yapabiliriz?
Çünkü bu tahmini istersek değiştirebiliriz.
İlk olarak problemin büyüklüğünü düşünmeliyiz.
Günümüz ile 2040 yılı arasında
dünyada 800 ile 1600 arasında yeni kömür santrali inşa edilecek.
Bu hafta dünya çapında bir ve üç arasında
bir milyar vatlık kömür santrali devreye giriyor.
Bu bizim istememize rağmen oluyor,
çünkü ülkeleri yöneten insanlar vatandaşlarının
isteklerini değerlendirerek vatandaşlarının
rızası ve isteği doğrultusunda buna karar verdiler.
Ve bu onlar daha iyi bir alternatif bulana kadar devam edecek.
Ve bu 100 santralin hepsi
Dünya’nın iklim bütçesinin
yüzde 1 ile yüzde 3'ünü harcayacak.
Sonuç olarak her gün eve küresel ısınma ile
alakalı bir şeyler yapmalısın diye düşünerek giderken,
bu haftanın sonunda, unutma ki
birileri 50 yıl çalışacak bir kömür santrali yapacak ve
senin bunu değiştirme kabiliyetini de bitirecek.
Unuttuğumuz şey, Hint kökenli Amerikan sermayedar
Vinod Khosla’nın bir zamanlar bahsettiği şey aslında.
2000’lerin başında Çin ve Hindistan’ın
fosil yakıtlarının kullanmamasını istiyorsanız,
“Çindistan testi”ni geçebilecek bir teknoloji yaratmalısınız demişti.
“Çindistan” iki kelimenin birleştirilmiş hali.
Her şeyden önce uygulanabilir olmalıydı,
yani teknik olarak ülkelerinde onu uygulayabilmeli
ve bu ülkedeki insanlar tarafından kabul edilmeliydiler.
İkincisi, bu teknoloji ölçeklenebilir olmalıydı,
yani fosil yakıtların sağladığı faydaları
aynı zamanda sağlayabilmeli
ki böylece bizim için artık lüks olmayan hayattan zevk alsınlar.
Ve üçüncüsü, o herhangi bir destek veya kösteğe
ihtiyaç duymayan düşük maliyetli olmalıydı.
Kendi ayakları üzerinde durabilmeliydi;
bakımı için çok fazla insana ihtiyaç olmayacaksa veya
bu ülkeler başkalarına dilencilik yapmayacaksa,
bazı yabancı ülkelerin teknolojinin değişimi için
“Ben seninle ticaret yapmıyorum.” demeyecekse olmalıydı.
Çindistan testine bakarsanız
bu testi karşılayacak alternatifleri henüz bulamadık.
Bu EIA’nın tahmininin bize söylediği şey.
Çin, 800 milyar vatlık kömür,
400 milyar vatlık hidroelektrik,
yaklaşık 200 milyar vatlık nükleer
ve enerji denk tabanına göre, aralık ayarlayarak, yaklaşık 100 milyar vatlık
yenilenebilir kaynaklardan enerji santralleri inşa ediyor.
800 milyar vatlık kömür.
Onlar maliyetleri herhangi bir ülkeden daha iyi bildikleri,
ihtiyaçları başka bir ülkeden daha iyi bildikleri için bunu yapıyorlar.
Onlara daha iyi alternatifler sunmazsak
2040’a kadar hedefledikleri şey bu.
Daha iyi bir seçim sunmak için,
Çindistan testini geçmesi gerekiyor.
Mevcut bütün alternatiflere bakarsanız,
hakikaten de gerçekleştirebilecek iki şey var.
İlki sadece bir saniyede bahsedeceğim yeni nükleerin bu alanıdır.
Bu bütün dünyada taslak aşamasında bulunan
yeni nesil bir nükleer santral
ve bunları geliştirenler onların
demosunu 2025 yılına kadar,
gerçeğini ise 2030‘a kadar - tabi müsaade ederseniz - yapabileceklerini söylüyorlar.
İkinci olabilecek alternatif ise
bugün kullanabildiğimiz, hâlâ geliştirilme aşamasında olan
pillere karşı, doğal gazla desteklenen
şebeke ölçeğinde güneş enerjisidir.
Peki yeni nükleeri engelleyen ne?
Modası geçmiş uygulamalar ve dünün kafa yapısı.
Biz henüz toplumla nasıl iletişim kuracağımızı ve
yeni nükleer reaktörlerin test aşamasını nasıl yöneteceğimizi düşüneceğimiz
radyolojik sağlık hakkında en son bilimsel düşünceyi henüz kullanmadık.
Biz nükleer sanayisini düzenleyecek yolu geliştirmek için
ihtiyaç duyduğumuz yeni bilimsel bilgiye sahibiz.
İkinci şey, bir nükleer enerji santralini geliştirmenin
25 yılı süreceği
ve 2-5 milyar dolara mal olacağı düşüncesi.
Bu nükleer gücün geldiği yerlerin tarihi ve
askeri zihniyetinden kaynaklanıyor.
Bu yeni nükleer girişimciler
1 kilovat saati 5 sente sağlayabileceklerini;
bir yılda 100 milyar vat sağlayabileceklerini;
demosu 2025 yılına kadar yapabileceklerini
ve 2030 yılına kadar büyük ölçekte gerçekleştirebileceklerini söylüyor.
Eğer onlara bir şans verirsek.
Şu anda sadece bir mucize bekliyoruz.
İhtiyacımız olan ise bir tercih.
Eğer bunu güvenli yapamazlarsa,
ucuza yapamazlarsa, yayılmamalı.
Sizden yapmanızı istediğim bu fikri ileriye taşımak değil,
liderlerinize yazmanız,
desteklediğiniz STK ların yöneticilerine yazmanız
ve onlara size geçmişi değil
tercih hakkını vermelerini söylemenizdir.
Çok teşekkür ederim.
(Alkışlar)