Australiërs noemen ze 'hardloopschoenen'.
De Britten kennen ze als 'gymschoenen'.
Amerikanen spreken over 'sportschoenen' of 'sneakers'.
Hoe je ze ook noemt, deze vrijetijdsschoenen met rubberen zolen
worden wereldwijd door miljarden mensen gedragen.
Ze werden uitgevonden aan het eind van de 19e eeuw,
maar deze simpele stof- en rubbercreaties zijn erg veranderd
sinds ze voor het eerst in de straten verschenen.
Tegenwoordig staat de sneakerconsumptie op een historisch hoogtepunt.
Geen enkel land consumeert meer sneakers dan de Verenigde Staten,
waar men gemiddeld drie paar nieuwe schoenen per jaar koopt.
Om aan de vraag te kunnen voldoen
worden er jaarlijks pakweg 23 miljard schoenen geproduceerd,
voornamelijk in fabrieken in China en Zuidoost-Azië.
Maar de schoenproductie is een ingewikkelder, arbeidsintensiever
en in sommige opzichten gevaarlijker proces geworden
voor het betrokken personeel én voor onze planeet.
De schoenproductie is verantwoordelijk voor ongeveer 1/5de
van de totale CO2-uitstoot in de kledingindustrie.
De sneakerproductie alleen al genereert 313 miljoen ton koolstofdioxide per jaar,
wat gelijkstaat aan de jaarlijkse CO2-uitstoot van 66 miljoen auto's.
Om een beter inzicht te krijgen in de CO2-voetafdruk van je schoenen,
verdiepen we ons in de anatomie van de sneaker.
Om te beginnen: de hiel, binnenzool, middenzool en bovenlaag
zijn meestal gemaakt van synthetisch materiaal, zoals polyester, nylon, latex
en polyurethaan.
De winning van de fossiele brandstoffen waaruit deze materialen bestaan,
veroorzaakt tonnen broeikasgassen.
En om deze edele grondstoffen tot synthetisch materiaal te verwerken,
wordt er ook veel energie verbruikt, waardoor de vervuiling toeneemt.
Sommige sneakers hebben een bovenwerk uit natuurlijke materialen zoals leer,
maar om dit materiaal te looien, is er chroom nodig;
een kankerverwekkende chemische stof die zoetwaterecosystemen kan aantasten.
De loopzolen van de meeste schoenen zijn gemaakt van rubber
dat een vulkanisatieproces heeft ondergaan.
Bij deze techniek wordt zwavel toegevoegd aan sterk verhitte ruwe rubber
om een materiaal te creëren dat zowel soepel als stevig is.
Tot voor kort werd natuurrubber gebruikt voor dit productieproces.
Vandaag bestaan de meeste loopzolen uit een synthetische mengeling van rubber
en bijproducten uit kolen en olie.
De productie van deze materialen draagt voor maar liefst 20% bij
aan de CO2-voetafdruk van een sneaker.
Maar ruim tweederde van die voetafdruk
is afkomstig van de volgende stap:
vervaardiging.
Een typische sneaker bestaat uit 65 afzonderlijke delen
die elk met gespecialiseerde machines vervaardigd worden.
Voor fabrieken is het goedkoper om elk deel apart in massaproductie te nemen,
dan om alle delen in dezelfde fabriek te produceren.
Maar het transport waarmee deze stukken naar een montagefabriek verzonden worden,
stoot zelfs nog meer CO2 uit.
Zodra de componenten bij de assemblagelijn arriveren,
worden ze uitgesneden, begoten, gesmolten, gebakken, afgekoeld en gelijmd
voordat de eindproducten aan elkaar genaaid kunnen worden.
De assemblage van een typische sneaker vereist meer dan 360 stappen
en zorgt voor de resterende 20% van de milieu-impact van een sneaker.
De versplinterde productie veroorzaakt nog een bijkomend probleem:
arbeidsuitbuiting.
De meeste merken bezitten of beheren geen eigen fabrieken.
De fabrieken waarmee ze samenwerken,
bevinden zich in landen die weinig werknemersbescherming bieden.
Als gevolg daarvan verdienen veel arbeiders beneden modaal
en komen ze in aanraking met schadelijke chemicaliën, zoals giftige lijmdampen.
Wanneer de productie is voltooid,
worden de schoenen verpakt en vervoerd naar winkels over de hele wereld.
Sommige paren gaan jarenlang mee.
Maar voor iemand die wekelijks 32 kilometer hardloopt,
zal één paar hardloopschoenen na ongeveer zes maanden slijten.
Doordat de schoenen uit veel verschillende materialen bestaan,
kunnen ze bijna niet in recycleerbare componenten gesplitst worden.
20% van deze schoenen wordt verbrand; de rest wordt op de stortplaats gegooid
en het kan wel 1.000 jaar duren voor ze volledig afgebroken zijn.
Hoe kunnen we onze liefde voor sneakers afwegen
tegen de behoefte aan duurzaamheid?
Ten eerste dienen ontwerpers de ontwerpelementen te stroomlijnen
en zich te focussen op milieuvriendelijke materialen.
Fabrieken dienen energie-efficiënte productieprocessen te ontwikkelen
die de verschillende stappen en sneakercomponenten consolideren.
En consumenten dienen bedrijven te steunen die groene energie
en ethische productiemethoden gebruiken.
We kunnen ook minder schoenen kopen, ze langere tijd dragen
of doneren aan anderen als we ze zelf niet meer dragen.
Wat je stijl ook is:
iedereen kan stappen zetten richting een duurzame toekomst.