Sınırları Kore'den Ukrayna'ya,
Sibirya'dan Batı Çin'e uzanan
tarihteki en geniş ve en çok taklit edilen imparatorluktu.
Milattan sonra 12. yüzyılda, Moğol İmparatorluğu ortaya çıkmadan önce,
Doğu Asya bozkırları dağınık Moğol gruplarına ve Han'ların yönettiği
göçebe çoban Türklere ev sahipliği yapıyordu.
İnsanlar koyun, sığır, Tibet öküzü ve deve güderlerdi.
Keçe çadırlarda yaşayıp mevsimlik olarak yer değiştirirlerdi.
Göçebe kadınlar göç, sürü işleri ve ticaret alanında
kayda değer bir yetki sahibiydi.
Bu sırada erkekler atlı savaş üzerine yoğunlaştılar.
Bu göçebe gruplar sıklıkla savaşırlardı.
Bu durum, aristokrat bir Moğol ailesine mensup Timuçin'in yönetiminde değişecekti.
Babasını küçük yaşta kaybetmsine ve yokluk içinde büyümesine rağmen
diğer liderlerle stratejik anlaşmalar yaparak hızla güç kazandı.
Diğer Han'ların aksine askerlerini liyakata göre terfi ettirdi
ve yağmalanan malları aralarında eşit paylaştırdı.
En parlak hamlesi yendiği dağınık göçebeleri
kendi askerleri arasına almaktı.
Böylece tekrar karşısına çıkmalarını önledi.
Bu yenilikler, Timuçin'i durdurulamaz hale getirdi.
1206'dan itibaren insanları keçe çadırlarından çıkarıp birleştirdi
ve Cengiz Han adını aldı.
Moğollar şamandı,
doğanın ve atalarının ruhlarının dünyada kendileriyle beraber olduğuna,
hepsinden öte Göktanrı'nın gücüne inanırlardı.
Cengiz Han, Göktanrı'nın tüm dünyayı fethetmesini istediğini düşünüyordu.
Göçebelerin Moğollar'a katılmasıyla
bu plan ulaşılabilir görüldü.
Moğollar'a direnen Tanrı'ya direnmiş demekti
ve itaatsizliğin cezası ölümdü.
Cengiz Han komutası altında
Moğollar ilk olarak Kuzey Çin ve doğudaki İslam uyarlıklarını boyunduruğa aldılar.
1227'deki ölümünden sonra
İlahi vekalet ailesine yani "Altın Soy"a geçti.
1230'larda Cengiz Han'ın oğul ve kızları
Orta Asya Türklerine ve Rus Prenslerine hükmettiler
ve 1241'de iki Avrupa ordusunu yok ettiler.
1250'lerde Moğollar Bağdat'a kadar olan İslam topraklarını ele geçirirken
1279'dan sonra pençeleri Doğu Çin'e kadar ulaştı.
Moğol İmparatorluğunda hayat savaş, yıkım ve yağmadan ibaret değildi.
Moğollar bir bölgeyi fethettiklerinde iç siyasete karışmaz,
yerel yöneticileri kendilerine bağlarlardı.
Moğollar, yöneticiler kendilerine itaat ettikleri sürece dinlere karışmadılar.
Buna rağmen zanaatkar, bilim insanı ve mühendisleri esir alıp
yaptıkları işe göre değerlendirerek
işlerini sürdürmeleri için Asya boyunca zorla yerleştirdiler.
Bu İmparatorluğun en değerli ürünü, Çin ipeği ve Tibet altınıyla yapılan
Bağdatlı dokumacıların ürettiği altın sırmaydı.
Altın sırma Moğol hükümdarlarınca giyildi,
atlarını süsledi ve çadırlarını kapladı.
Moğollar, özellikle değerli barutu işleyen Çinliler,
siyaseten birleşmiş Avrasya ve zengin ticaretiyle İpek Yolu sayesinde
geniş bir atlı iletişim ve nakliye ağı kurdular.
Dinç ticaret, denizde de devam etti, özellikle de Moğol Çin'in beyaz çömleği
ve Moğol İran'ın mavi mürekkebinden üretilen çini ticareti.
Ama bu sonsuza kadar sürmedi.
Saltanatın direkt en büyük oğula geçmemesi
önceki Han'ın kardeş, amca ve kuzenlerinin taht kavgasına girişmesine
dul annelerin oğulları için Saltanat Naibeliği yapmasına sebep oldu.
1620'lerden itibaren
Cengiz Han'ın torunları miras üzerine tam anlamıyla sivil bir savaşa girdi
ve imparatorluğu 4 küçük parçaya böldüler.
Çin'de Yuan Hanedanlığı'ndan Kubilay Han Dönemi
bilim ve kültürün altın çağı olarak anıldı.
İran'da İlhanlılar anıtsal mimari ve Pers minyatür boyamasının
gelişimini başlattı.
Orta Asya'da Çağatay Hanlığı Timur gibi liderler yetiştirdi,
torunu Babür ise Hindistan'da Babür İmparatorluğu'nu kurdu.
Doğu Avrupa'da Altınordu Devleti
Moskof adlı bir ticaret merkezi bir dünya gücüne dönüşene kadar hüküm sürdü.
İmparatorluk kısa süre hayatta kalsa da
Moğollar arkalarında bir Dünya Mirası bıraktılar:
Eşsiz bir egemenliğin hatırasını.