Ebeveyn nedir?
Kolay bir soru değil bu.
Bugün yaşamlarımızda evlat edinme,
üvey aileler,
taşıyıcı anneler var.
Böyle ailelerin çoğu zor sorularla
ve kararlarla yüzleşiyor.
Örneğin çocuğumuza sperm bağışından bahsetmeli miyiz?
Eğer öyleyse, ne zaman?
Hangi kelimeleri kullanmalıyız?
Sperm donörleri çoğu zaman "biyolojik babalar'' olarak adlandırılır,
ama gerçekten ''baba'' kelimesini kullanmalı mıyız?
Bir filozof ve sosyal bilimci olarak,
ebeveynlik kavramıyla ilgili bu sorular üzerinde çalışmaktayım.
Ama bugün, sizlere ebeveynler ve çocuklar ile konuştuğumda
neler öğrendiğimden bahsedeceğim.
Size onların bir ailede neyin en önemli bulduklarını göstereceğim,
onların aileleri biraz farklı görünse bile.
Size zor sorularla baş etmenin yaratıcı yollarını göstereceğim.
Ama size bu ebeveynlerin tereddütlerini de göstereceğim.
Bir donörden sperm kullanarak,
Ghent Üniversite Hastanesi'nde doğurganlık tedavisi alan
çiftlerle görüştük.
Bu tedavi sürecinde,
röportajlarımızda odaklandığımız iki noktayı görebilirsiniz.
Erkekte iyi kalitede spermi olmayan
heteroseksüel çiftleri de,
sperme ihtiyacı olan lezbiyen çiftleri de çalışmaya dâhil ettik.
Çocukları da dâhil edildi.
Bu çocukların
ebeveynlik ve aile gibi kavramları nasıl tanımladıklarını bilmek istedim.
Tam bu şekilde değilse de
onlara bunu sordum aslında.
Bu şekilde sormak yerine bir elma ağacı çizdim.
Bu sayede, soyut, felsefi soruları
onları kaçırmadan sorabildim.
Gördüğünüz gibi,
elma ağacı boş.
Bu benim araştırma yaklaşımımı gösteriyor.
Böyle teknikler tasarlayarak,
röportaja olabildiğince az anlam ve içerik yüklüyorum,
çünkü daha çok onları duymak istiyorum.
Onlara sordum:
Eğer ailen bir elma ağacı olsa nasıl görünürdü?
Ve onlar da kendi bakış açısından aile bireyi olan birisi için,
bir kâğıt elma alır,
üstüne bir isim yazar ve istedikleri yere asarlardı.
Ben de sorular sorardım,
çocukların çoğu bir ebeveyn ya da kardeşle başladı.
Bir tanesi ise ''Boxer'' ile başladı,
dedesi ve ninesinin ölmüş köpeği.
Bu noktada, çocukların hiçbiri donörden bahsetmedi.
Onlara doğum hikâyelerini sordum.
''Sen doğmadan önce,
sadece annen ve baban ya da
annen ve annen vardı.
Bana aileye nasıl geldiğini anlatabilir misin?'' dedim.
Onlar da açıkladı.
Biri dedi ki,
''Ailemin iyi tohumları yoktu
ama dışarıda yedek tohumları olan arkadaş canlısı adamlar var.
Onları hasteneye getirip
büyük bir kavanoza koydular.
Annem de oraya gitti
ve kavanozdan iki tane aldı,
biri benim diğeri de kız kardeşim için.
Tohumları karnına koydu--
bir şekilde--
karnı çok ama çok büyüdü
ve orada ben vardım.
Hmm.
Bu şekilde donörden bahsetmeye başladıklarında,
kendi sözcüklerini kullanarak, donörle ilgili sorular sordum.
Dedim ki,
''Eğer bu elma yedek tohumları olan arkadaş canlısı adam için olsaydı,
bununla ne yapardın?''
Çocuklardan biri elmayı tutarken,
sesli düşünüyordu,
dedi ki,
''Bunu diğerleriyle beraber yukarı koymayacağım.
Ailemin bir parçası değil.
Ama onu yere de koymayacağım.
Bu çok soğuk ve sert.
Bence gövdede olmalı,
çünkü ailemi o mümkün kıldı.
Eğer o bunu yapmamış olsaydı,
bu çok üzücü olurdu çünkü ailem burada olamazdı,
ben de burada olmazdım.
Bunun yanısıra, ebeveynler de masallar oluşturmuştu,
çocuklarına anlatacakları masallar.
Bir çift döllenmeyi
çocuklarını bir çiftliğe götürüp
veterinerin inekleri döllemesini izleterek açıkladı.
Neden olmasın?
Bu da onların açıklama şekli;
onların aile hikâyelerini ''kendince'' anlatmaları
KENDİNCE
Kitap yazan bir çiftimiz de vardı--
her çocuğu için bir kitap.
Onların tedavi sürecindeki
duygularını ve düşüncelerini içeren gerçek sanat eserleri...
İçlerinde hastanenin otopark biletleri bile vardı.
Bu da ''KENDİNCE'' bir yöntem.
Çocuğuna aile hikâyenizi anlatmak için
yöntemler, kelimeler ve görseller bulmak.
Bu hikâyeler birbirinden oldukça farklıydı
ama hepsinin tek bir ortak noktası vardı:
Bir çocuğa duyulan özlemin
ve arayışın hikâyesiydi.
Çocuklarını ne kadar derinden sevdikleriyle ilgiliydi.
Şu ana kadar araştırmalar çocukların iyi olduklarını gösteriyor.
Diğer çocuklardan daha fazla problemleri yok.
Bu aileler aldıkları kararları anlattıkları hikâyelerle de
doğrulamak istediler.
Çocuklarının aileyi neden bu şekilde yaratmak istediklerini
anlayacağını umdular.
İçlerinde çocuklarının bunu onaylamayacağı ve biyolojik olmayan
ebeveynlerini reddedeceği korkusu vardı.
Bu korku anlaşılabilir,
çünkü yaşadığımız dünya çok heteronormatif
ve genetikleştirilmiş.
Dünya hâlâ inanıyor ki
gerçek bir aileyi bir anne, bir baba ve
onlara genetik olarak bağlantılı çocukları oluşturur.
Şimdi.
Size genç bir oğlandan bahsetmek istiyorum.
Donörden hayata gelmişti. Çalışmamız kapsamında değildi.
Babası ile tartıştıkları bir gün
şöyle bağırmış:
"Bana ne yapacağımı mı söylüyorsun?
Babam değilsin bile!"
İşte çalışmamızda ebeveynlerin tam olarak korktukları da buydu.
Hemen sonrasında oğlan kötü hissetti ve barıştılar.
Ama daha ilginç olan babanın tepkisiydi.
Diyordu ki
"Bu patlamanın genetik bağ ile hiçbir ilgisi yok.
Ergenlik ve onun
zorluklarından ibaretti.
O yaşta böyle olur.
Geçecektir."
Bu adam bize gösteriyor ki
bir şeyler yanlış gittiğinde hemen
bunun ailemizin diğerlerinden
biraz farklı olması nedeni ile olduğunu düşünmemeliyiz.
Her ailede olur böyle şeyler.
Ara sıra
her ebeveyn
yeterince iyi miyim, diye merak eder.
Bu ebeveyn de öyle.
Her şeyin ötesinde çocukları için en iyisini istediler.
Aynı zamanda merak da ettiler:
Ben gerçekten bir ebeveyn miyim?
Onlar ebeveyn olmadan önce bile bu konuda tereddütleri vardı.
Tedavinin başlangıcında
danışmanlarını ilk gördüklerinde
danışmanı dikkatle takip ettiler.
Çünkü doğrusunu yapmak istediler.
Üzerinden 10 yıl geçmiş olsa da
onlara verilen tavsiyeleri hâlâ hatırlıyorlar.
Danışmanları ve aldıkları tavsiyeleri
tekrar düşündüklerinde
bunu tartıştık.
Bir lezbiyen çift dedi ki:
"Oğlumuz 'Bir babam var mı?'
diye sorduğunda
biz de 'Hayır bir baban yok' diyoruz.
O sormadıkça başka da bir şey söylemeyeceğiz.
Çünkü buna hazır olmayabilir.
Danışman böyle demişti."
Peki.
Bilemiyorum; bu bizim
yanıtlama şeklimizden çok farklı.
''Süt fabrikada mı yapılır?'' sorusu gibi.
Bunu ''Hayır inekten gelir'' diye yanıtlarız
çiftçiden söz ederiz,
sütün markete kadar ulaşmasını anlatırız.
Onlara
''Hayır süt fabrikada yapılmaz.'' demeyiz.
İşte burada tuhaf bir şey oldu.
Elbette çocuklar da bunu fark etti.
Bir çocuk şöyle dedi:
"Ebeveynime bir sürü soru sordum.
Aslında bir tuhaf davrandılar.
Okulda benimle aynı durumda olan bir arkadaşım var.
Bir sorum olursa gidip ona soruyorum."
Akıllı çocuk.
Sorun çözüldü.
Ama ebeveyn bunu fark etmedi.
Aile içi açık iletişimin ne denli önemli olduğunu söyleyen danışman
ve ebeveynin aklından geçen kesinlikle
bu değildi.
Tavsiyenin tuhaf olan tarafı buydu.
İnsanlara bir ilaç vermeden önce delil toplarız.
Testler yaparız.
Takip çalışmaları yaparız.
Haklı olarak ilacın ne yaptığını
insan hayatını nasıl etkiliyor bilmek isteriz.
Ya tavsiyeler?
Uzmanların teorik olarak doğru gelen
ya da iyi gözüken tavsiyeleri vermeleri
yeterli değil.
Tavsiyenin hastanın yaşamını iyileştirecek
bir kanıtı olmalı.
İçimdeki filozof bu paradoksu öneriyor:
Tavsiyeleri takip etmeyi bırakmanızı tavsiye ediyorum.
Ama, evet.
(Alkışlar)
Yanlış gidenin ne olduğunu anlatmayı burada bitirmeyeceğim.
O ailelerin sıcaklığına haksızlık etmek istemem.
Kitapları ve çiftliğe ziyaretleri hatırlıyor musunuz?
Ebeveynler kendileri için yürüyen şeyler yaptıklarında
mükemmel şeyler yaparlar.
Aile bireyleri olarak hatırlamanızı isterim ki
şekli ve biçimi ne olursa olsun
ailelerin ihtiyaç duyduğu sıcak ilişkilerdir.
Bunları yaratmak için uzman olmamıza gerek yok.
Çoğumuz iyi yapıyor olabiliriz.
Bu çok zor olsa da.
Ara sıra tavsiyede bulunabiliriz.
O durumda
üç şey aklınızda olsun.
Sizin ailenize uygun tavsiyeyi uygulayın.
Unutmayın - uzman olan sizsiniz, çünkü bu aile yaşantısı sizin.
Son olarak,
yeteneklerinize ve yaratıcılığınıza inanın,
çünkü bunu kendiniz yapabilirsiniz.
Teşekkür ederim.
(Alkışlar)