Wat als ik je vertelde dat er overal om je heen
biljoenen minuscule bacteriën zijn?
Het is waar.
Micro-organismen, bacteriën genoemd, waren bij de eerste levensvormen op Aarde.
Hoewel ze slechts uit één enkele cel bestaan,
is hun totale biomassa groter dan die van alle planten en dieren samen.
Ze leven vrijwel overal:
op de grond, in het water,
op je keukentafel, op je huid,
zelfs binnen in je.
Nog niet naar de paniekknop reiken.
Hoewel er 10 keer meer bacteriële cellen
dan menselijke cellen in je lichaam zitten,
zijn veel van die bacteriën onschadelijk of zelfs nuttig
voor de spijsvertering en de immuniteit.
Maar een paar rotte appels kunnen schadelijke infecties veroorzaken,
van kleine ongemakken tot dodelijke epidemieën.
Gelukkig zijn er verbazingwekkende medicijnen ontworpen
om bacteriële infecties te bestrijden.
Gesynthetiseerd uit chemicaliën of van nature uit zaken als schimmels,
doden of neutraliseren deze antibiotica bacteriën
door onderbreking van de celwandsynthese
of interfereren ze met vitale processen zoals de eiwitsynthese,
terwijl ze de menselijke cellen ongedeerd laten.
De inzet van antibiotica in de loop van de 20e eeuw
maakte veel eerder gevaarlijke ziekten gemakkelijk te behandelen.
Maar vandaag worden meer en meer van onze antibiotica
steeds minder effectief.
Ging er iets mis waardoor hun werking stopte?
Het probleem ligt niet bij de antibiotica.
Bacteriën zijn gemaakt om te vechten.
De reden ligt in Darwins theorie van natuurlijke selectie.
Net als alle andere organismen,
kunnen individuele bacteriën willekeurige mutaties ondergaan.
Veel van deze mutaties zijn schadelijk of nutteloos,
maar zo nu en dan komt er een die het organisme
een voordeel bij het overleven geeft.
Voor een bacterie is een mutatie die ze ongevoelig maakt
voor een bepaald antibioticum, een groot voordeel.
Aangezien de niet-resistente bacteriën worden gedood,
wat vooral snel gebeurt in antibiotica-rijke omgevingen,
zoals ziekenhuizen,
is er meer ruimte en middelen om de resistenten te laten gedijen.
Ze geven alleen de gemuteerde genen door die hen helpen te overleven.
Voortplanting is niet de enige manier om dit te doen.
Van sommige komt het DNA na hun dood vrij
om opgepikt te worden door andere bacteriën.
Anderen maken gebruik van de ‘conjugatie’-methode,
door langs ‘pili’ hun genen te delen.
Na verloop van tijd halen de resistentiegenen de bovenhand
en creëren hele stammen van resistente superbacteriën.
Hoeveel tijd hebben we nog voordat deze superbacteriën het overnemen?
Bij sommige bacteriën is het al zover.
Zo hebben sommige stammen van staphylococcus aureus,
die van alles van huidinfecties tot longontsteking en sepsis veroorzaken,
zich ontwikkeld tot MRSA.
Ze zijn resistent tegen beta-lactam antibiotica,
zoals penicilline, methicilline en oxacilline.
Dankzij een gen dat het proteïne vervangt waar bètalactam-antibiotica
zich gewoonlijk op richten en aan binden,
kan MRSA zijn celwanden ondoordringbaar maken.
Andere superbacteriën zoals salmonella,
produceren soms zelfs enzymen zoals bètalactams
die antibiotica afbreken voordat ze schade kunnen aanrichten.
E. coli, een diverse groep van bacteriën
met varianten die diarree en nierfalen veroorzaken,
kunnen de antibiotica-functie van chinolonen uitschakelen,
door alle indringers
in de cel binnen te activeren.
Maar er is ook goed nieuws.
Wetenschappers proberen de bacteriën voor te blijven.
Hoewel de ontwikkeling van nieuwe antibiotica
in de afgelopen jaren is afgenomen,
heeft de Wereldgezondheidsorganisatie er een prioriteit van gemaakt
om nieuwe behandelingen te ontwikkelen.
Anderen doen onderzoek naar nieuwe oplossingen,
zoals faagtherapie of vaccins om infecties te voorkomen.
Belangrijker nog is het terugdringen van het buitensporig
en onnodig gebruik van antibiotica,
zoals voor kleine infecties die zichzelf oplossen.
Betere medische praktijk in ziekenhuizen om infecties te voorkomen,
kan een grote impact hebben
door niet-resistente bacteriën in leven te houden
als concurrentie voor de resistente stammen.
In de oorlog tegen superbacteriën kan de-escalatie soms beter werken
dan een evolutionaire wapenwedloop.