Londondakı Britaniya muzeyindəyik
və bu otaq qədim Misir
mumyaları ilə doludur.
Hər il bura çoxlu turist gəlir.
Perqamentin üzərindəki bir
fraqmentə baxırıq.
Bu papirusdandır.
Papirus Nil çayının deltasında bitən,
kağız hazırlanmasında istifadə olunan qamış idi
və Orta əsrlərə qədər yazı yazmaq üçün istifadə
olunan ən vacib səth sayılırdı.
"Ölülər kitabı" adlandırdığımız kitabdan bir hissəyə baxırıq,
qədim misirlilərdə bu kitabın adı fərqli idi,
bu kitabın içində ölünün axirətdə
ehtiyac duyacağı dualar
və ayinlar yazılmışdı.
Onlarda piramida şəklində yazı Qədim Krallıq
dövrünə qədər uzanan adətdir.
Bunlar hamısı axirət haqqında yazılanlar idi,
daha sonra tabut üzərində yazılar və
Yeni Krallıq dövründə "Ölülər kitabı" adlandırdığımız
kitablar mövcud idi.
Bu yazılar bəzən bizim gördüyümüz kimi
papirus üzərində, bəzən isə
ölünün basdırıldığı kəfənin
üzərində yazılırdı.
Bu yazılar Qədim Krallıq dövründə sadəcə krallara məxsus idi, ancaq,
baxdığımız yazıda olduğu kimi daha sonra kral olmayan amma yenə də
yüksək təbəqəli insanlar üçün də istifadə olunmağa başladı.
Bu yazılar Hunefer adlanan katibin məzarından tapılmışdır.
Katiblərə rahiblər qədər hörmət ediirdi,
yəni baxdığımız adam Misir mədəniyyətində
böyük titulu olan, oxuyub yaza bilən biridir.
Bu yazılarla birlikdə dəfn olunan adamın
təsvirlərini görə bilirik və
əgər yazıların sol yuxarı hissəsinə baxsaq,
əyilmiş ağ geyimli Huneferi görərik, o,
burada tanrılar ilə danışır və
tanrılar yaşadığı gözəl həyatdan sonra
ona axirətdə yer verirlər.
Burada qərar səhnəsini görürük,
Huneferin yaxşı həyat yaşayıb yaşamadığına və
axirətə layiq olduğuna qərar verilir,
digər tərəfdə sol küncdə yenə Huneferi görürük
bu dəfə o, yenə ağ kəfənini geyinib onun əlindən isə, qurd başlı
ölüm tanrısı olan ölüm, mumyalanma və məzarlıqlarla əlaqələndirilən
Anubis tutub, Anubisin
digər əlində isə
əbədi həyatın işarəsi
olan anx var.
Əgər sağa doğru davam etsək, Anubisi
əyilmiş şəkildə tərəzidə hərşeyin taraz
olduğunu ölçərkən görərik.
Tərəzinin sol tərəfində ölünün ürəyi var,
digər tərəfdə isə lələk dayanır.
Lələk Maata aiddir, onu tərəzinin
ən yuxarı hissəsində görə bilərik.
Maat müqəddəs sayılan tanrıdır və
əxlaqlı, düzgün həyat yaşayır.
Hunefer əxlaqlı həyat yaşadığı üçün lələk
daha ağırlaşır və aşağıda qalır, yəni Hunefer axirətə haqq qazanır.
O, yanındakı Anubis tərəfindən acgözlüklə yeyilməyəcək.
Timsah başı, aslan bədəni və begemot ayağı olan isə Ammitdir.
Əgər Hunefer yaxşı həyat yaşamasaydı onda
Ammit onun ürəyini yeyəcəkdi.
Misirlilərin inanclarına görə ancaq yaxşı həyat yaşayanlar
axirətə gedə bilərdi. Xristianların
inanclarında isə hərkəs axirətə gedirdi
və yaşadıqları həyatın pis və ya yaxşı olmasına
bağlı olaraq ya cənnətə ya da cəhənnəmə gedirdilər.
Misirlilərdə isə sadəcə yaxşılar axirətə gedirdi.
Gördüyümüz digər tanrı isə Totdur və
başı ibis quşunun başıdır.
Totun işi Huneferə nələr olacağını deməkdir,
bu halda o, Huneferə axirətə gedə biləcəyini deyir.
Totun təsviri çox gözəl verilib, onun bir
qolu sola doğru uzanıb.
Digər tərəfdə Huneferi Misirin ən böyük tanrılarından
biri olan Osirisə tanıdılarkən görürük.
Onu Osirisə Osirisin oğlu Hor tanıdır.
Horun tanımaq asandır, çünki,
başı şahin başıdır.
Hor Osirisin oğludur və sol əlində anx yəni
əbədi həyatın simvolunu tutur.
O, Huneferi Osirisə tanıdır və Osirisi
böyük taxtında görə bilərik.
O, taxta çıxıb və lotus çiçəyinin arxasında oturub, bu çiçək əbədi
həyatın işarəsidir və çiçəyin üzərində Horun dörd uşağı dörd cəhəti təmsil edir:
Şimal, Cənub, Şərq və Qərb.
Horun uşaqları ölünün kanoplara yerləşdiriləcək
olan daxili orqanlarını daşımaq və
onları qorumaqdır.
Yuxarda Horu yenə görürük, amma, bu dəfə göz şəklində təsvir edilib.
Yada salaq ki, Hor şahin quşu olaraq təsvir edilirdi,
burada göz şəklində çəkilsədə, onun əlləri yox caynaqları var və həmin caynaqlar
əbədi həyatın simvolu olan dəvəquşu lələyi daşıyırlar.
Horun gözünün təsviri həm də digər qədim Misir mifi olan Hor və Set
arasındakı döyüşə işarədir, amma, bu başqa videonun mövzusudur.
Osirisin arxasında iki qadın fiquru görə bilərik,
onlardan biri Osirisin yoldaşı İsida digəri isə bacısı və
başlanğıcda Huneferin əlindən
tutub aparan Anubisin anası Neftidadır.
Həmin fiqurların dayandıqları platformaya diqqət edin.
Bu Nil çayından toplanan təbii duzdur və
qədim misirlilər bu duzu mumyalanma işində istifadə edirdilər.
Bunun məqsədi onları qorumaq idi.
Əslində "qorunma" sözü misirlilər üçün
xüsusidir, çünki, onlardan qalan bütün
sənət əsərləri qoruna bilib.
Misirdə Amarna Dövründə və başqa dövrlərdə
fərqli təsvirlər görə bilərik.
Bu fiqurlar bizə çox tanış gəlir,
çünki, bu qədim misirlilərin tipik
insan təsvirləridir.
Bu təsvirlər Yeni Krallıq dövrünə aid olsa da
Qədim Krallıqdakı insanlar da bu əsəri tanıyardılar.
Misir sənətində, sözlərin, heroqliflərin,
yazıların və şəkillərin qarışımını görürük.
Günümüz dünyasında yazı dili ilə
vizual sənət arasında fərq qoyuruq,
amma, qədim Misirdə
onlar hamısı qarışırdı.