In 1985 begonnen drie onderzoekers die op een dolfijnenexpeditie waren
zich een beetje te vervelen.
Om de boel wat op te vrolijken deed een van hen of hij Poseidon was,
zette een slinger van zeewier op en gooide hem in de oceaan.
Even later dook een dolfijn op met een krans van zeewier op haar hoofd.
Ok, dit kon natuurlijk toeval zijn,
maar het is ook goed mogelijk dat de dolfijn de wetenschapper nadeed.
Dat komt omdat dolfijnen een van de slimste diersoorten op aarde zijn.
Hoe slim zijn ze nu eigenlijk?
Net als walvissen en bruinvissen
behoren dolfijnen tot de groep van zeezoogdieren,
ook wel walvisachtigen genaamd, die 86 verschillende soorten omvatten
en verwant zijn aan ungulata oftewel hoefdieren.
Van oorsprong landzoogdieren,
gingen de eerste walvisachtigen 55 miljoen jaar geleden het water in
als grote roofdieren met scherpe tanden.
Een verandering in de oceaantemperaturen zo'n 35 miljoen jaar geleden
deed de beschikbare prooien afnemen.
Eén groep walvisachtigen overleefde deze verstoring:
de odontoceti, een kleinere soort met minder scherpe tanden,
en met grotere, complexere hersenen
zodat ze complexe sociale relaties konden aangaan
en echolocatiebepaling gebruiken om te navigeren en communiceren.
En vandaag:
het encefalisatiequotiënt van de grote hersenen van dolfijnen,
oftewel hun hersengrootte vergeleken met hun gemiddelde lichaamsgrootte,
komt meteen na dat van de mens.
Dolfijnen zijn geëvolueerd om te overleven
omdat zij complexe sociale netwerken kunnen vormen
die samen jagen, rivalen afweren en nakomelingen grootbrengen.
Eén groep dolfijnen uit Florida
houdt er een geavanceerde vorm van samenwerking op na om op vis te jagen.
Een dolfijn die aangewezen is als 'nettenmaker' woelt modder om
terwijl een ander het signaal geeft
zodat de overige dolfijnen zich tegelijk opstellen en de ontsnappende vis vangen.
Om dit doel te bereiken zijn doordachte planning en samenwerking nodig,
die weer een vorm van opzettelijke communicatie vereisen.
Dolfijnen geven hun communicatiemethoden en andere vaardigheden door
van generatie op generatie.
Verschillende dolfijnpopulaties vertonen variaties in begroeting,
jachtstrategieën en andere gedragingen.
Deze vorm van culturele overdracht heeft zich uitgebreid tot gereedschapsgebruik.
Een groep langbektuimelaars voor de Australische kust,
bijgenaamd de Dolfijnen Sponzen Club,
heeft geleerd hun bek met spons te bedekken als zij in koraal wroeten
en geven die kennis door van moeder op dochter.
Dolfijnen hebben zelfs laten zien taal te begrijpen.
Ze leerden een taal door middel van fluiten en handgebaren
en begrepen niet alleen wat de gebaren betekenden,
maar ook dat de volgorde betekenis had:
het verschil tussen de bal naar de hoepel brengen
en de hoepel naar de bal.
Ze konden dus twee van de hoofdkenmerken van taal begrijpen:
symbolen die staan voor objecten en handelingen,
en de syntaxis die bepaalt hoe zij gestructureerd zijn.
Dolfijnen zijn een van de weinige soorten die slagen voor de spiegeltest.
Door zichzelf in spiegels te herkennen geven zij lichamelijk zelfbewustzijn aan
en onderzoek toont aan dat zij niet alleen hun lichaam kunnen herkennen
maar ook hun gedachten, een eigenschap die metacognitie heet.
In een onderzoek konden dolfijnen die geluiden vergeleken
eenzelfde, een verschillende of een onzekere respons aangeven.
Net als mensen
gaven zij vaker aan onzeker te zijn bij moeilijke onderzoeken.
Ze zijn zich bewust van wat ze weten
en zijn vol vertrouwen over die kennis.
Maar het meest verbazingwekkende van dolfijnen is
hun gevoel voor empathie, altruïsme en verbondenheid.
Hun gewoonte om gewonde personen te helpen, reikt verder dan hun grenzen,
wat vele verhalen bewijzen
waarin dolfijnen mensen aan de oppervlakte brengen om te kunnen ademhalen.
Zoals wij rouwen dolfijnen om hun doden.
Als we al dit bewijs evalueren,
kunnen we ons afvragen waarom wij nog steeds op dolfijnen jagen,
hen in gevaar brengen door bevissing en vervuiling
of ze gevangen nemen om trucjes te doen.
De echte vraag is niet of dolfijnen intelligent zijn
en complexe wezens
maar of mensen genoeg empathie hebben voor hun veiligheid en vrijheid.